Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [38a38b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 守副總兵黎六、同總知阮量於遠州以守本鎮為㓂賊所燒關隘。[38a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … thủ phó tổng binh Lê Lục, Đồng tổng tri Nguyễn Lượng ư viễn châu, dĩ thủ bản trấn vi khấu tặc sở thiêu quan ải.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 事𤼵故也，免居作。[38a*2*7]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Sự phát cố dã, miễn cư tác.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 令内外倉粟許該官責令所司常加檢看，勿致雨水滲沴（音軫，陵乱也），[38a*2*14] 𧇊損粮儲。[38a*4*3]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Lệnh nội ngoại thương túc hứa cai quan trách lệnh sở ti thường gia kiểm khán, vật trí vũ thủy sấm chẩn (âm chẩn, lăng loạn dã), khuy tổn lương trữ.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 令各州府縣貳官公堂視事，不得𭁈正官正席坐。[38a*4*7]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Lệnh các châu phủ huyện nhị quan công đường thị sự, bất đắc dữ chính quan chính tịch tọa.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 十二月，帝以「天南皇帝之寶」示宰臣，使之商議。[38a*5*7]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Thập nhị nguyệt, đế dĩ “Thiên Nam Hoàng Đế chi bảo” thị tể thần, sử chi thương nghị.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 權户部尚書阮居道言：「皇帝之寶乃傳國之寶，但「天南」二字，若稍新異，不如「順天承運之寶」，極有含蓄意思。」[38a*6*7]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Quyền Hộ bộ thượng thư Nguyễn Cư Đạo ngôn: “Hoàng Đế chi bảo nãi truyền quốc chi bảo, đán “Thiên Nam” nhị tự, nhược sảo tân dị, bất như “Thuận Thiên thừa vận chi bảo”, cực hữu hàm súc ý tứ”.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 帝又諭群臣曰：「向者傳國之寶，再命秘書官梁如鵠等《 文献通考》以製，號 [38a*8*10] 為「皇帝受命之寶」，宰臣各官具本奏來。」[38b*1*1]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Đế hựu dụ quần thần viết: “Hướng giả truyền quốc chi bảo, tái mệnh Bí thư quan Lương Như Hộc đẳng khảo Văn hiến thông khảo dĩ chế, hiệu vi “Hoàng Đế thụ mệnh chi bảo”, tể thần các quan cụ bản tấu lai”.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 帝欲觀國史，命内官就翰林院密諭史官黎義曰：「昔房玄齡為史官，唐太宗欲觀《實録》，玄齡不𭁈之觀。[38b*1*16]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Đế dục quan quốc sử, mệnh nội quan tựu Hàn lâm viện mật dụ sử quan Lê Nghĩa viết: “Tích Phòng Huyền Linh vi sử quan, Đường Thái Tông dục quan Thực lục, Huyền Linh bất dữ chi quan.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 今尔𭁈玄齡孰賢？[38b*3*18]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Kim nhĩ dữ Huyền Linh thục hiền?

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 義曰：「玄武門之事，玄齡却不直書，唐太史之而後書，恐未為賢。」[38b*4*6]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Nghĩa viết: “Huyền Vũ môn chi sự, Huyền Linh khước bất trực thư, Đường Thái sử chi nhi hậu thư, khủng vị vi hiền”.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 内官曰：「帝欲觀光順元年至八年日曆。」[38b*5*11]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Nội quan viết: “Đế dục quan Quang Thuận nguyên niên chí bát niên nhật lịch”.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 義曰：「人君觀國史，固非美事。[38b*6*7]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Nghĩa viết: “Nhân quân quan quốc sử, cố phi mĩ sự.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 唐太、玄齡所為，而後世非之！」[38b*6*18]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Đường Thái, Huyền Linh sở vi, nhi hậu thế phi chi!”.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 内官曰：「帝謂觀日曆，向者有過，得以悛改耳。」[38b*7*10]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Nội quan viết: “Đế vị quan nhật lịch, hướng giả hữu quá, đắc dĩ thuân cải nhĩ”.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 義曰：「陛下強為善而已，何必觀史乎。」[38b*8*8]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Nghĩa viết: “Bệ hạ cường vi thiện nhi dĩ, hà tất quan sử hồ”.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 内官諭之再三，義曰：「聖主實能改過，社稷無 …… [38b*9*3]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Nội quan dụ chi tái tam, Nghĩa viết: “Thánh chủ thực năng cải quá, xã tắc vô …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 … [38a] thủ Bắc Bình là Lê Lục và Đồng tổng tri Nguyễn Lượng ra châu xa, vì tội giữ trấn mình mà để cho giặc cướp đốt quan ải. Việc bị phát giác, bị đày, nhưng được miễn làm khổ sai.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Hạ lệnh rằng thóc chứa ở các kho trong kinh ngoài trấn, quan địa phương phải bắt người coi kho thường xuyên xem xét, không được để mưa thấm ướt, hao tổn lương thực.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Hạ lệnh rằng các quan chức tá nhị ở châu, phủ, huyện khi coi việc ở công đường không được cùng ngồi ở chiếu chính với chánh quan.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Tháng 12, vua đưa ấn “Thiên Nam Hoàng Đế chi bảo”¹ cho các tể thần xem để cùng bàn.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Quyền Hộ bộ thượng thư Nguyễn Cư Đạo nói: Ấn của Hoàng Đế là ấn truyền quốc, nhưng hai chữ “Thiên Nam” hình như hơi mới lạ, không bằng dùng các chữ “Thuận thiên thừa vận chi bảo” rất hàm súc, rất có ý nghĩa.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Vua lại dụ các quan rằng:

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 “Mới rồi, ấn truyền quốc đã sai quan bí thư là bọn Lương Như Hộc xét trong sách Văn hiến thông khảo² để đúc, gọi [38b] là “Hoàng Đế thụ mệnh chi bảo”, các quan tể thần bàn thế nào, hãy làm bản tâu lên”.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Vua muốn xem quốc sử, sai nội quan tới hàn lâm viện dụ riêng sử quan Lê Nghĩa rằng:

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 “Trứơc kia, Phòng Huyền Linh làm sử quan, Đường Thái Tông muốn xem Thực lục³, Huyền Linh không cho xem. Nay ngươi với Huyền Linh thì ai hơn?”.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Nghĩa trả lời: “Sự kiện ở cửa Huyền Vũ⁴, Huyền Linh lại không thẳng thắn ghi lại, Đường Thái Tông phải bảo ghi rồi sau mới ghi, như thế e rằng cũng chưa phải là hiền thần”.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nội quan nói: “Vua muốn xem ghi chép hằng ngày từ năm Quang Thuận thứ 1 đến năm thứ 8”.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Nghĩa trả lời: “Vua mà xem quốc sử, hẳn không phải là việc hay. Những việc làm của Đường Thái Tông và Phòng Huyền Linh đã bị đời sau chê bai đấy!”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Nội quan nói: “Vua bảo là xem những ghi chép hằng ngày để biết trước có lỗi gì còn có thể sửa được”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Nghĩa nói: “Chỉ cần bệ hạ gắng làm điều hay thôi, việc gì phải xem quốc sử”.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Nội quan dụ bảo nhiều lần, Nghĩa nói:

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 “Thánh chúa nếu biết sửa bỏ lỗi lầm thì đó là phúc lớn vô hạn của xã tắc, …

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 1 Cương mục chép là: “… Đế dĩ “Thiên Nam Hoàng Đế chi bảo” đẳng tự, thị tể thần”: Nghĩa là vua đưa các chữ “Thiên Nam Hoàng Đế chi bảo” để tể thần bàn bạc (CMCB 21, 9B)…

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 2 Văn hiến thông khảo, 348 quyền, Mã Đoan Lâm đời Nguyễn soạn là bộ sách chép điển chương, chế độ của nhiều triều đại ở Trung Quốc.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 3 Thực lục: một thể loại sử thời trước, chuyên ghi chép công việc của vua.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 4 Đường Thái Tông giết Kiến Thành và Nguyên Cát ở cửa Huyền Vũ, Phòng Huyền Linh chỉ chép mập mờ là sự kiện ngày mồng 4 tháng 6 thôi. Thái Tông xem Thực lục, bắt phải chép lại cho rõ ràng.