Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [3a3b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 司指揮黎燕、黎觧等相與議曰：「今諒山王宜民甚於不德，率彼無頼之人范屯、藩般等，乘夜間梯城入宫禁中，弑君及國母皇太后，惡莫大焉。[3a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … ti chỉ huy Lê Yên, Lê Giải đẳng tương dữ nghị viết: “Kim Lạng Sơn Vương Nghi Dân thậm ư bất đức, suất bỉ vô lại chi nhân Phạm Đồn, Phan Ban đẳng, thừa dạ gian thê thành nhập cung cấm trung, thí quân cập quốc mẫu hoàng thái hậu, ác mạc đại yên.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 我等沗以勳舊之臣，靣見此事，宜死於社稷，而君於悖逆之下，立於簒弑之朝，為萬世之罪人，何靣目見先王於地下乎？」[3a*3*17]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Ngã đẳng thiểm dĩ huân cựu chi thần, diện kiến thử sự, nghi tử ư xã tắc, nhi quân ư bội nghịch chi hạ, lập ư soán thí chi triều, vi vạn thế chi tội nhân, hà diện mục kiến tiên vương ư địa hạ hồ?”.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 朝退，俱坐於議事堂崇武門外。[3a*6*6]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Triều thoái, cụ tọa ư Nghị sự đường Sùng Vũ môn ngoại.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 阮熾等倡義，殺首逆屯、般於議事堂前，因閉諸城門，各以禁兵平其内難，并誅逆黨陳凌等一百餘人。[3a*6*18]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Nguyễn Xí đẳng xướng nghĩa, sát thủ nghịch Đồn, Ban ư Nghị sự đường tiền, nhân bế chư thành môn, các dĩ cấm binh bình kì nội nạn, tịnh tru nghịch đảng Trần Lăng đẳng nhất bách dư nhân.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 大臣既誅逆黨，相𭁈謀曰：「天位惟難，神噐至重，倘非 [3a*8*19] 大德，何以克堪。[3b*1*1]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Đại thần ký tru nghịch đảng, tương dữ mưu viết: “Thiên vị duy nan, thần khí chí trọng, thảng phi đại đức, hà dĩ khắc kham.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 今嘉王天思明睿，噐畧沉䧺，卓冠群偷，非諸王比，人心咸属，天意可知。」[3b*1*7]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Kim Gia Vương thiên tư minh duệ, khí lược trầm hùng, trác quan quần du, phi chư vương tỉ, nhân tâm hàm thuộc, thiên ý khả tri”.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 即日以乘輿迎帝于嘉邸（一云西砥）。[3b*2*15]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Tức nhật dĩ thừa dư nghinh đế vu Gia Để (nhất vân Tây Để).

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 定議降宜民為厲德侯。[3b*3*10]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Định nghị giáng Nghi Dân vi Lệ Đức hầu.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 （按：一云，既誅逆黨陳凌等，黎凌以帛授宜民，令自縊。既誅宜民，往迎恭王名克昌恭王固辝，乃迎帝于西邸即位。後帝咱讒 ，恭王死。）[3b*3*19]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 (Án: Nhất vân, ký tru nghịch đảng Trần Lăng đẳng, Lê Lăng dĩ bạch thụ Nghi Dân, lệnh tự ải. Ký tru Nghi Dân, vãng nghinh Cung Vương, danh Khắc Xương. Cung Vương cố từ, nãi nghinh đế vu Tây Để tức vị. Hậu đế thính sàm, Cung Vương tử).

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 初八日，帝即位于祥光殿，改元光順元年，大赦天下。[3b*5*7]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Sơ bát nhật, đế tức vị vu Tường Quang điện, cải nguyên Quang Thuận nguyên niên, đại xá thiên hạ.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 贈内官陶表爵一資，并賜官田五𤱈祭祀，[3b*6*5] 還妻子田産，以旌死節。[3b*7*2]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Tặng nội quan Đào Biểu tước nhất tư, tịnh tứ quan điền ngũ mẫu tế tự, hoàn thê tử điền sản, dĩ tinh tử tiết.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 正黎得寧罪，以得寧典兵不能衛社稷，乃擁兵助逆，戒不忠也。[3b*7*11]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Chính Lê Đắc Ninh tội, dĩ Đắc Ninh điển binh bất năng vệ xã tắc, nãi ủng binh trợ nghịch, giới bất trung dã.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 帝既即位，為仁宗及太后發䘮。[3b*8*16]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Đế ký tức vị, vi Nhân Tông cập Thái hậu phát táng.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 辛未，告廟，升祔仁宗。[3b*9*10]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Tân Mùi, cáo Miếu, thăng phụ Nhân Tông.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 癸酉，…… [3b*9*18]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Quý Dậu, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 … [3a] ty chỉ huy Lê Yên, Lê Giải, cùng bàn với nhau:

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 “Nay Lạng Sơn Vương Nghi Dân rất là vô đạo, đem bọn vô lại Phạm Đồn, Phan Ban, lợi dụng ban đêm, bắc thang trèo thành vào trong cung cấm giết vua và Quốc mẫu hoàng thái hậu, tội ác không gì lớn bằng. Bọn chúng ta là bề tôi huân cựu, mắt thấy việc đó, đáng lẽ phải chết cho xã tắc, mà lại ở dưới kẻ bội nghịch, đứng trong triều của kẻ cướp ngôi giết vua, là tội nhân của muôn đời, còn mặt mũi nào trông thấy tiên đế dưới suối vàng nữa?”.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Sau buổi chầu, mọi người đều vào ngồi ở Nghị sự đường ngoài cửa Sùng Vũ. Bọn Nguyễn Xí xướng nghĩa giết chết hai tên phản nghịch đầu sỏ là Đồn, Ban trước Nghị sự đường, rôi sai đóng các cửa thành, mỗi người đem cấm binh đi dẹp nội loạn, giết hết bè đảng phản nghịch là bọn Trần Lăng hơn trăm tên. Giết xong bọn phản nghịch, các đại thần cùng bàn với nhau rằng:

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 “Ngôi trời khó khăn, thần khí rất trọng, nếu không phải [3b] là bậc đại đức, thì sao có thể kham nổi. Nay Gia Vương thiên tư sáng suốt, hùng tài đại lược, hơn hẳn mọi người, các vương không ai so được, lòng người đều theo, đã biết ý trời đã quyết”.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Ngay ngày hôm ấy đem xe kiệu đến đón vua ở Gia Để¹ (có sách chép là Tây Để). Quyết định giáng Nghi Dân làm Lệ Đức hầu.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 (Xét: Có sách nói là sau khi giết bọn phản nghịch Trần Lăng, Lê Lăng lấy lụa đưa cho Nghi Dân, bắt phải tự tử. Giết Nghi Dân xong, liền đi đón Cung Vương Khắc Xương. Cung Vương cố tình từ chối, mới đón vua ở Tây Để về lên ngôi. Sau vua nghe lời gièm, Cung Vương phải chết).

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Ngày mồng 8, vua lên ngôi ở điện Tường Quang, đổi niên hiệu là Quang Thuận năm thứ 1, đại xá thiên hạ.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Truy tặng Nội quan Đào Biểu tước 1 tư và ban cho 5 mẫu ruộng công để thờ cúng. Trả lại vợ con, điền sản để nêu gương tử tiết.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Định tội của Lê Đắc Ninh, vì Đắc Ninh giữ cấm binh không biết bảo vệ xã tắc, lại đem giúp kẻ phản nghịch, làm vậy là để răn đe kẻ bất trung.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Vua lên ngôi xong, liền làm lễ phát tang cho Nhân Tông và Thái hậu.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Ngày Tân Mùi, làm lễ cáo miếu rước bài vị Nhân Tông vào Thái miếu.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Ngày Quý Dậu …

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 1 Tức phủ đệ của Gia Vương, tước hiệu của Thánh Tông lúc ấy.