Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [42a42b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 居排禀。[42a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … cư Bài Lẫm.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 清化承宣使進野繭成絲一筐。[42a*1*4]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Thanh Hóa Thừa tuyên sứ tiến dã kiển thành ti nhất khuông.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 帝却之。[42a*1*16]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Đế khước chi.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 勑旨各衛門，󰱇儒吏出亲除各職，並詳所管，從公察枸。[42a*2*1]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Sắc chỉ các vệ môn, tuyển nho lại xuất thân trừ các chức, tịnh tường sở quản, tòng công sát cử.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 各縣正官有鈌如無科目，許以中叁塲調除。[42a*3*3]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Các huyện chính quan hữu khuyết như vô khoa mục, hứa dĩ trúng tam trường điều trừ.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 明安平州土官李璘領兵八千，马三百疋來侵 [42a*4*1] 夏琅州，璘戰敗，退還本州，分兵守界。[42a*5*1]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Minh An Bình châu thổ quan Lý Lân lĩnh binh bát thiên, mã tam bách sất lai xâm Hạ Lang châu, Lân chiến bại, thoái hoàn bản châu, phân binh thủ giới.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 土首鎮守官陶院、黎伯達等乞致書于璘，問其興兵之由。[42a*5*15]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Thổ thủ trấn thủ quan Đào Viện, Lê Bá Đạt đẳng khất trí thư vu Lân, vấn kì hưng binh chi do.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 帝許之。[42a*6*18]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Đế hứa chi.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 十六日，大臣百官上表勸進。帝批云：「黄帝之號朕未敢言。[42a*7*2]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Thập lục nhật, đại thần bách quan thượng biểu khuyên tiến. Đế phê vân: “Hoàng đế chi hiệu, trẫm vị cảm ngôn.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 皇上之稱於羣臣，嗣皇之稱於太廟，亦足以别諸王之號。[42a*8*6]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Hoàng thượng chi xưng ư quần thần, Tự hoàng chi xưng ư Thái miếu, diệc túc dĩ biệt chư vương chi hiệu.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 若比之言，卿當擬定。[42a*9*9]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Nhược tỉ chi ngôn, khanh đương nghĩ định.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 數年後 [42a*9*17] 如見天順於上，民安於下，雨若風綢，大懷小畏，凣徽號始可與謀。[42b*1*1]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Sổ niên hậu như kiến thiên thuận ư thượng, dân an ư hạ, vũ nhược phong điều, đại hoài tiểu úy, phàm huy hiệu thủy khả dữ mưu.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 卿等其熟思之。 」[42b*2*7]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Khanh đẳng kì thục tư chi”.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 十九日 ，大臣文武百官復上表勸進曰：「陛下既履至尊，宜稱皇帝。」[42b*2*13]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Thập cửu nhật, đại thần văn võ bách quan phục thượng biểu khuyên tiến viết: “Bệ hạ ký lí chí tôn, nghi xưng Hoàng đế”.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 上不從。[42b*4*1]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Thượng bất tòng.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 爪哇國使神那盃等來見。[42b*4*4]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Trảo Oa quốc sứ thần Na Bôi đẳng lai kiến.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 冬，十一月，初五日，朝退，帝問大臣百官曰：「都督屈打前雖失律，刑部方案問，朕欲以總兵呼之，使鎮守北平，可乎？」太保阮耒曰：「生殺予奪，人君之權，非臣下敢論然。[42b*4*14]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Đông, thập nhất nguyệt, sơ ngũ nhật, triều thoái, đế vấn đại thần bách quan viết: “Đô đốc Khuất Đả tiền tuy thất luật, Hình bộ phương án vấn, trẫm dục dĩ Tổng binh hô chi, sử trấn thủ Bắc Bình, khả hồ?”. Thái Bảo Nguyễn Lỗi viết: “Sinh sát dư đoạt, nhân quân chi quyền, phi thần hạ cảm luận nhiên.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 屈打奉命，前功不成，六科見劾，刑部方按問。[42b*8*2]

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Khuất Đả phụng mệnh, tiền công bất thành, Lục khoa kiến hặc, Hình bộ phương án vấn.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 且待獄成，如其無罪，用之可也。」[42b*8*19]

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Thả đãi ngục thành, như kì vô tội, dụng chi khả dã”.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 刑部尚書黎伯籌獨 …… [42b*9*12]

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Hình bộ thượng thư Lê Bá Trù độc …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 … [42a] đến Bài Lẫm.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Thừa tuyên sứ Thanh Hóa dâng một giỏ kén dại đã thành tơ. Vua khước từ.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Ra sắc chỉ cho các nha môn chọn các lại viên xuất thân nho học để bổ các chức, đều cho quan phụ trách công bằng xem xét mà tiến cử. Các huyện có khuyết chức chính quan nếu không có người khoa mục thì cho lấy người thi đỗ tam trường mà thuyên bổ.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Thổ quan châu An Bình nhà Minh là Lý Lân đem hơn 8 nghìn quân và 300 con ngựa xâm lấn châu Hạ Lang¹. Lân đánh thua rút về bản châu, chia quân giữ địa giới. Quan trấn thủ² là bọn Đào Viện, Lê Bá Đạt xin gửi thư cho Lân hỏi lý do gây việc binh đao. Vua y cho.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Ngày 16, đại thần và các quan dâng biểu xin vua thêm tôn hiệu. Vua phê rằng:

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 “Trẫm chưa dám nói đến danh hiệu Hoàng đế. Đối với các khanh, trẫm xưng là Hoàng thượng, đối với Thái miếu, trẫm xưng là Tự hoàng, như thế cũng đủ khác với danh hiệu của các thân vương rồi. Những lời ấy, các khanh nên nghĩ lại. Sau này vài năm nữa, [42b] nếu thấy trên thì trời thuận, dưới thì dân yên, mưa gió điều hòa, nước lớn thân thiện, nước nhỏ sợ uy, mới có thể bàn đến tôn hiệu. Các khanh nghĩ kỹ lại xem”.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Ngày 19, đại thần và các quan văn võ lại dâng, biểu xin thêm tôn hiệu. Tờ biểu viết: Bệ hạ đã lên ngôi chí tôn, nên xưng là Hoàng đế. Vua không nghe.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Sứ thần nước Trảo Oa là bọn Na Bôi sang ra mắt.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Mùa đông, tháng 11, ngày mồng 5, lúc tan chầu, vua hỏi đại thần và trăm quan rằng:

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 “Đô đốc Khuất Đả trước đây tuy trái quân luật, Hình bộ đương xét hỏi, trẫm muốn gọi cho làm Tổng binh để trấn thủ Bắc Bình có được không?”.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Thái bảo Nguyễn Lỗi nói:

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 “Cho sống hay bắt chết, ban chức hay bãi miễn là quyền của đức vua, bọn bề tôi không dám bàn đến. Song Khuất Đả phụng mệnh đánh giặc không nên công, Lục khoa hặc tâu lên, Hình bộ đương xét hỏi. Hãy đợi xong án, nếu ông ta không có tội thì dùng được”.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Chỉ riêng Hình bộ thượng thư Lê Bá Trù …

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 1 Hạ Lang: sau là huyện Hạ Lang, thuộc tỉnh Cao Bằng ngày nay.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 2 Nguyên văn là “thổ thử trấn thủ”. Bản dịch cũ theo CMCB 21, 3a sửa là “Thái Nguyên trấn thủ”.