Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 1a1b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 大越史記本紀實綠¹卷之十。 [1a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Đại Việt sử ký bản kỷ thực lục quyển chi thập.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 黎皇朝紀 [1a*2*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 LÊ HOÀNG TRIỀU KỶ

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 太祖高皇帝 [1a*3*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 THÁI TỔ CAO HOÀNG ĐẾ

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 （帝姓黎，諱利，清化梁江藍山鄕人也。[1a*3*6]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 (Đế tính Lê, húy Lợi, Thanh Hóa Lương Giang Lam Sơn hương nhân dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 在位六年，壽五十一，塟永陵。[1a*3*19]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tại vị lục niên, thọ ngũ thập nhất, táng Vĩnh Lăng.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 帝奪起義兵，削平明賊，[1a*3*30] 十年而天下大定。[1a*4*10]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đế đoạt khởi nghĩa binh, tước bình Minh tặc, thập niên nhi thiên hạ đại định.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 及即位，定律令，制禮樂，設科目，置禁衛，建官職，立府縣，收圖籍，創學校，可謂有創業之宏謨矣。[1a*4*17]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Cập tức vị, định luật lệnh, chế lễ nhạc, thiết khoa mục, trí cấm vệ, kiến quan chức, lập phủ huyện, thu đồ tịch, sáng học hiệu, khả vị hữu sáng nghiệp chi hoằng mô hĩ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 然多忌孝殺，此其所短也。）[1a*5*19]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nhiên đa kị hiếu sát, thử kì sở đoản dã).

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 初，帝三世祖諱誨，嘗一日逰藍山，見眾鳥群飛翔，繞於藍山之下，若眾人聚會之狀，曰：「此必佳處也。」因徙居焉。[1a*6*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Sơ, Đế tam thế tổ húy Hối, thường nhất nhật du Lam Sơn, kiến chúng điểu quần phi tường, nhiễu ư Lam Sơn chi hạ, nhược chúng nhân tụ hội chi trạng, viết: “Thử tất giai xứ dã”. Nhân tỉ cư yên.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 三年而產業成。[1a*8*7]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tam niên nhi sản nghiệp thành.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 自是世爲一方君長。[1a*8*13]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Tự thị thế vi nhất phương quân trưởng.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 誨生汀克承其家，有眾生千餘人，妻阮氏 [1a*9*3]（諱廓）生三子，長曰從，次曰曠。[1b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Hối sinh Đinh, khắc thừa kì gia, hữu chúng sinh thiên dư nhân, thê Nguyễn thị (húy Quách) sinh tam tử, trưởng viết Tòng, thứ viết Khoáng.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 曠妻雷陽主山人（主山，今水注也）鄭氏（諱蒼）。[1b*1*12]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Khoáng thê Lôi Dương Chủ Sơn nhân (Chủ Sơn, kim Thủy Chủ dã) Trịnh thị (húy Thương).

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 以陳昌符九年，乙丑，八月，初六日，生帝于雷陽主山鄕。[1b*2*9]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Dĩ Trần Xương Phù cửu niên, Ất Sửu, bát nguyệt, sơ lục nhật, sinh Đế vu Lôi Dương Chủ Sơn hương.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 帝之生也，天資秀異，神采英偉，其眼光，其口大，其凖隆，肩有黑子，聲如洪鍾，龍行虎步，識者知其罪常人。[1b*3*9]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đế chi sinh dã, thiên tư tú dị, thần thái anh vĩ, kì nhãn quang, kì khẩu đại, kì chuẩn long, khiên hữu hắc tử, thanh như hồng chung, long hành hổ bộ, thức giả tri kì tội thường nhân.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 時胡簒陳祚，明人南侵郡縣我彊域，臣妾我兆󰱃，法峻刑苛，賦繁役重。[1b*5*13]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Thời Hồ soán Trần tộ, Minh nhân nam xâm quận huyện ngã cương vực, thần thiếp ngã triệu thứ, pháp tuấn hình hà, phú phồn dịch trọng.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 凡中國豪傑之士，多陽假以官，安𢮿于北。[1b*7*4]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Phàm trung quốc hào kiệt chi sĩ, đa dương giả dĩ quan, an quải vu Bắc.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 帝智識過人，明而能剛，不爲官爵所誘，威勢所怵。[1b*8*2]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Đế trí thức quá nhân, minh nhi năng cương, bất vi quan tước sở dụ, uy thế sở truật.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 明人巧計百端，終不䏻致也。[1b*9*3]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Minh nhân xảo kế bách đoan, chung bất năng trí dã.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 先是，化州人 …… [1b*9*14]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Tiên thị, Hóa Châu nhân …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 [1a] ĐẠI VIỆT SỬ KÝ BẢN KỶ THỰC LỤC ¹ QUYỂN THỨ 10

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 KỶ NHÀ LÊ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 THÁI TỔ CAO HOÀNG ĐẾ

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Vua họ Lê, tên húy là Lợi, người hương Lam Sơn, huyện Lương Giang, trấn Thanh Hoá¹. Ở ngôi 6 năm, thọ 51 tuổi², táng ở Vĩnh Lăng.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Vua hăng hái dấy nghĩa binh đánh dẹp giặc Minh. Sau 10 năm thì thiên hạ đại định. Đến khi lên ngôi, đã ấn định luật lệnh, chế tác lễ nhạc, mở khoa thi, đặt cấm vệ, xây dựng quan chức, thành lập phủ huyện, thu nhập sách vở, mở mang trường học, có thể gọi là có mưu kế xa rộng mở mang cơ nghiệp. Song đa nghi, hiếu sát, đó là chỗ kém.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Trước kia, tổ ba đời của vua tên húy là Hối, một hôm, đi chơi Lam Sơn, thấy đàn chim bay lượn quanh chân núi, như hình ảnh nhiều người tụ họp, bèn nói: “Đây chắc hẳn là chỗ đất tốt”, rồi dời nhà đến ở đấy. Sau 3 năm thì thành sản nghiệp. Từ đó, đời đời làm quân trưởng một phương. Hối sinh ra Đinh, nối được nghiệp nhà, có tới hơn 1 nghìn tôi tớ, lấy vợ là Nguyễn Thị [1b] (tên huý là Quách), sinh được hai người con trai, con cả là Tòng, con thứ là Khoáng. Khoáng lấy vợ người Chủ Sơn (Chủ Sơn nay là Thủy Chú)³ là Trịnh Thị (tên húy là Thương), đến năm Ất Sửu, tháng 8, ngày mồng 6⁴ sinh ra vua tại hương Chủ Sơn, huyện Lôi Dương⁵. Vua sinh ra, thiên tư tuấn tú khác thường, thần sắc tinh anh kỳ vĩ, mắt sáng, miệng rộng, mũi cao, trên vai có một nốt ruồi, tiếng nói như chuông, dáng đi tựa rồng, nhịp bước như hồ, kẻ thức giả đều biết vua là bậc phi thường.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Bấy giờ, họ Hồ cướp ngôi nhà Trần, rồi quân Minh xâm lược nước Nam, chia cắt nước ta thành quận huyện, bắt nhân dân ta làm tôi tớ, luật pháp phiền hà khắc nghiệt, thuế má lao dịch nặng nề,. Đối với những người hào kiệt trong nước, chúng phần nhiều vờ trao cho quan tước rồi đem về an trí ở phương Bắc. Vua hiểu biết hơn hẳn mọi người, sáng suốt và cương quyết, không bị quan tước dụ dỗ, không bị uy thế khuất phục. Người Minh đã dùng trăm phương ngàn kế xảo trá, vẫn không dụ được vua.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Trước đó, bọn Đặng Tất, Nguyễn Súy ở Châu Hóa …

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 1 Lam Sơn nay thuộc xã Xuân Lam, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 2 Theo Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn thì Lê Lợi thọ 49 tuổi. Lê Lợi sinh năm Ất Sửu (1385), mất năm Quý Sửu (1483) thì thọ 49 tuổi, như Đại Việt thông sử đã ghi là đúng.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 3 Chủ Sơn: tên hương, sau đổi là thôn Thủy Chú, huyện Lôi Dương, nay thuộc xã Xuân Thắng, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 4 Tức là ngày 19 tháng 9 năm 1385.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 5 Xem chú thích 3.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 1 Theo bố cục vẫn là “toàn thư” 全書.