Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 22a22b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 十里，擒五百餘人。[22a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thập lí, cầm ngũ bách dư nhân.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 篆等欲截方政後營，而政先已退去。[22a*1*8]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Triện đẳng dục tiệt Phương Chính hậu doanh, nhi Chính tiên dĩ thoái khứ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 日暮乃還。[22a*2*4]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Nhật mộ nãi hoàn.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 七日黎篆等擊王通於古所外寨等處。[22a*3*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thất nhật Lê Triện đẳng kích Vương Thông ư Cổ Sở ngoại trại đẳng xứ.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 時，賊先已伏兵，編竹爲楯，内施鉄籖，佯棄楯走。[22a*3*16]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thời, tặc tiên dĩ phục binh, biên trúc vi thuẫn, nội thí thiết thiêm, dương khí thuẫn tẩu.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 我象履之，中鐵籤，軍失利稍却。[22a*4*16]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Ngã tượng lí chi, trúng thiết thiêm, quân thất lợi sảo khước.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 篆等度不能走，乃折毀舊營，秋兵㨿險，先告急於黎禮、黎戦、黎熾。[22a*5*10]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Triện đẳng độ bất năng tẩu, nãi triết hủy cựu doanh, thu binh cứ hiểm, tiên cáo cấp ư Lê Lễ, Lê Chiến, Lê Xí.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 時，禮等已潜伏精兵於清潭以待賊，得篆报至，禮等乃夜領鋭士三千餘人，象二隻來救，會於高部，分兵設伏要處。[22a*6*17]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thời, Lễ đẳng dĩ tiềm phục tinh binh ư Thanh Đàm dĩ đãi tặc, đắc Triện báo chí, Lễ đẳng nãi dạ lĩnh nhuệ sĩ tam thiên dư nhân, tượng nhị chích lai cứu, hội ư Cao Bộ, phân binh thiết phục yếu xứ.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 獲賊間謀，問知賊情，欲於我軍 [22a*9*7] 後設礮。[22b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hoạch tặc gián mưu, vấn tri tặc tình, dục ư ngã quân hậu thiết bác.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 禮、篆用賊計擊賊，令諸軍聞礮響，潜伏不動。[22b*1*4]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Lễ, Triện dụng tặc kế kích tặc, lệnh chư quân văn bác hưởng, tiềm phục bất động.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 賊以爲間道礮𭛁，全軍深入。[22b*2*3]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Tặc dĩ vi gián đạo bác phát, toàn quân thâm nhập.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 未至安悅江，數里伏兵，三面並起，奮擊於卒洞、祝洞等處，大破之，斬尙書陳洽，内官李亮及士卒五萬人，溺死者甚眾，寕橋之水爲之不流。[22b*2*14]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Vị chí An Duyệt giang, sổ lí phục binh, tam diện tịnh khởi, phấn kích ư Tốt Động, Chúc Động đẳng xứ, đại phá chi, trảm thượng thư Trần Hiệp, Nội quan Lý Lượng cập sĩ tốt ngũ vạn nhân, nịch tử giả thậm chúng, Ninh Kiều chi thủy vi chi bất lưu.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 生擒萬餘人，獲馬匹、軍資、噐械、輜重、簿書不可勝計。[22b*5*13]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Sinh cầm vạn dư nhân, hoạch mã sất, quân tư, khí giới, truy trọng, bạc thư bất khả thắng kể.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 方政從皷所渡遁㱕。[22b*6*15]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Phương Chính tòng Cổ Sở độ độn quy.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 王通、馬其等僅以身免，走還東䦕城。[22b*7*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Vương Thông, Mã Kỳ đẳng cẩn dĩ thân miễn, tẩu hoàn Đông Quan thành.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 禮等乘勝進圍之，捷報𤂬江行營。[22b*8*1]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Lễ đẳng thừa thắng tiến vi chi, tiệp báo Lỗi Giang hành dinh.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 時，帝方駐營清化，會海西诸軍，及得禮等捷書，乃親率大軍 …… [22b*8*14]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Thời, Đế phương trú doanh Thanh Hóa, hội Hải Tây chư quân, cập đắc Lễ đẳng tiệp thư, nãi thân suất đại quân …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 … [22a] mươi dặm, ta bắt sống hơn 500 tên. Bọn Triện định đánh chặn hậu doanh của Phương Chính, nhưng Chính đã rút đi rồi. Trời tối, bèn thu quân về.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Ngày mồng 7, bọn Lê Triện đánh Vương Thông ở các trại ngoài Cổ Sở.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Bấy giờ, giặc đã phục binh sẵn, đan tre làm lá chắn, bên trong gài chông sắt, giả cách vứt lá chắn bỏ chạy. Voi của ta giẫm lên, trúng phải chông sắt, quân ta thất lợi, phải tạm lui. Bọn Triện tự liệu không thể chặn được mới phá hủy doanh trại cũ, thu quân giữ nơi hiểm yếu, cáo cấp trước với bọn Lê Lễ, Lê Chiến, Lê Xí.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Lúc ấy, bọn Lễ đã bí mật mai phục tinh binh ở Thanh Đàm¹ để đợi giặc, được tin báo của Triện, bèn đang đêm đem hơn 3 nghìn quân tinh nhuệ và 2 thớt voi đến cứu, hội quân ở Cao Bộ², chia quân phục sẵn ở các chổ hiểm yếu. Nhân bắt được gián điệp của giặc, tra hỏi biết được giặc định đặt súng phía sau quân ta.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 [22b] Lễ và triện dùng luôn kế của giặc để đánh giặc, hạ lệnh cho các quân nghe tiếng súng nổ vẫn nằm im không được nhúc nhích. Giặc cho là không có quân, đi theo đường tắt tới, nổ súng rồi đem toàn bộ quân tiến sâu vào.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Đến cách sông Yên Duyệt³ vài dặm thì phục binh ta ba mặt đều xông lên, hăng hái đánh vào các xứ Tốt Động⁴, Chúc Động⁵, phá tan quân giặc⁶, chém được thượng thư Trần Hiệp, Nội quan Lý Lượng và 5 vạn quân giặc. Giặc chết đuối rất nhiều, nước sông ở Ninh Kiều do vậy mà tắc nghẽn. Bắt sống hơn 1 vạn tên giặc, thu được ngựa, quân tư, khí giới, xe cộ nhiều không kể xiết. Phương Chính theo đường bến Cổ Sở trốn về. Bọn Vương Thông, Mã Kỳ chỉ thoát được thân, chạy về thành Đông Quan.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Tin thắng trận báo về hành dinh ở Lỗi Giang. Bấy giờ, vua đương đóng quân ở Thanh Hóa, hội các quân ở Hải Tây, nhận được thư báo thắng trận của bọn Lê Lễ, bèn đích thân dẫn đại quân …

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 1 Thanh Đàm: tức là Thanh Trì, trị sở huyện này xưa ở phía đông nam Văn Điển, Hà Nội ngày nay.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 2 Cao Bộ: tên nôm là làng Bụa, thuộc xã Trung Hòa, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây ngày nay.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 3 Sông Yên Duyệt: ở làng Yên Duyệt, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây ngày nay.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 4 Tốt Động: tên nôm gọi là làng Rét. Đây là vùng đất thấp, lầy lội. Cánh đồng Tốt Động là đồng chiêm trũng, rất lầy lội.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 ^⇡ 5 Chúc Động: cách Tốt Động 6km về phía đông bắc và ở ngay phía tây Ninh Kiều. Cả hai con đường từ Ninh Kiều đến Cao Bộ đều phải đi qua vùng Chúc Động. Chúc Động nay là Chúc Sơn, xã Ngọc Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Tây.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 6 Đoạn này Toàn thư viết rất khó hiểu. Xin ghi lại đoạn nói về trận đánh này của Cương mục để tiện tham khảo: “Bắt được gián điệp của địch, ta biết Thông đã tiến đóng ở Ninh Kiều, ngầm cho kỳ binh tiền nhanh đến phía sau quân Triện, còn chính binh của Thông sẽ vượt sông tiến lên phía trước. Chúng hẹn nhau hễ nghe tiếng súng pháo nổ, thì các mũi quân địch cùng lúc đánh khép lại. Hồi canh năm đêm ấy, bọn Lễ sai quân bắn súng pháo ở nơi yếu hại để đánh lừa giặc. Giặc nghe súng nổ, đều đổ xô đi chiếm lấy chỗ thuận lợi. Chúng lùa quân đi tắt vào. Bấy giờ trời mưa, đường lầy lội, chúng kéo đến Tốt Động, bị phục binh ta bốn bề nổi dậy. Quân ta hợp sức lại, hăng hái chiến đấu, cả phá được quân giặc“. (CMCB 13, 28-29).