Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 2a2b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 鄧悉、阮帥等共立陳氏之後陳頠（牛毀切）陳擴爲王。[2a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … Đặng Tất, Nguyễn Súy đẳng cộng lập Trần thị Chi hậu Trần Ngỗi (ngưu hủy thiết) Trần Khoáng vi vương.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 帝見其懦弱，又眈于酒色，知事不成，乃晦迹山林，潜心韜畧，延攬智謀之士，招集流離之民，奪起義兵，欲除大亂。[2a*2*3]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Đế kiến kì nhu nhược, hựu đam vu tửu sắc, tri sự bất thành, nãi hối tích sơn lâm, tiềm tâm thao lược, diên lãm trí mưu chi sĩ, chiêu tập lưu li chi dân, đoạt khởi nghĩa binh, dục trừ đại loạn.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 嘗謂人曰：「我之舉兵討賊，非有心於富貴，盖欲使千載之下，知我不臣虐賊也。」[2a*4*10]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Thường vị nhân viết: “Ngã chi cử binh thảo tặc, phi hữu tâm ư phú quý, cái dục sử thiên tải chi hạ, tri ngã bất thần ngược tặc dã”.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 帝之用兵，䏻以柔制剛，以弱制彊，多致克捷。[2a*6*4]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Đế chi dụng binh, năng dĩ nhu chế cương, dĩ nhược chế cường, đa trí khắc tiệp.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 其乂安、順化、西都、東都諸城，皆命文臣阮廌作書諭之，示以禍福，不戰而降。[2a*7*3]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Kì Nghệ An, Thuận Hóa, Tây Đô, Đông Đô chư thành, giai mệnh văn thần Nguyễn Trãi tác thư dụ chi, thị dĩ họa phúc, bất chiến nhi hàng.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 未嘗濫殺一人。[2a*8*14]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Vị thường lạm sát nhất nhân.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 明之授兵俘獲十餘萬眾，亦皆放之。[2a*9*2]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Minh chi thụ binh phù hoạch thập dư vạn chúng, diệc giai phóng chi.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 經營天 [2a*9*16] 下凡十年間，克平大亂而成帝業。[2b*1*1]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Kinh dinh thiên hạ phàm thập niên gian, khắc bình đại loạn nhi thành đế nghiệp.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 戊戌（明永樂十六年）。[2b*2*1]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Mậu Tuất (Minh Vĩnh Lạc thập lục niên).

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 春，正月，庚申，帝起兵於藍山。[2b*2*9]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Xuân, chính nguyệt, Canh Thân, Đế khởi binh ư Lam Sơn.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 初，明人常授帝官職以誘之，帝不屈，慨然有󰰻亂之志。[2b*2*20]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Sơ, Minh nhân thường thụ Đế quan chức dĩ dụ chi, Đế bất khuất, khái nhiên hữu bát loạn chi chí.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 嘗曰：「丈夫生世，當濟大難，立大功，流方千載，何乃屑血爲人役使乎？」[2b*4*1]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Thường viết: “Trượng phu sinh thế, đương tế đại nạn, lập đại công, lưu phương thiên tải, hà nãi tiết tiết vi nhân dịch sử hồ?”.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 遂率豪傑建義旗，期滅明賊。[2b*5*9]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Toại suất hào kiệt kiến nghĩa kì, kì diệt Minh tặc.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 是月初九日，明内臣馬騏等大舉兵，逼帝於籃山。[2b*6*2]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Thị nguyệt sơ cửu nhật, Minh nội thần Mã Kỳ đẳng đại cử binh, bức Đế ư Lam Sơn.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 帝乃退兵，屯洛水設伏以待之。[2b*7*3]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Đế nãi thoái binh, đồn Lạc Thủy thiết phục dĩ đãi chi.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 十三日，騏等果至。[2b*7*15]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Thập tam nhật, Kỳ đẳng quả chí.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 帝大縱伏兵，衝擊賊軍。[2b*8*4]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Đế đại túng phục binh, xung kích tặc quân.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 帝姪（一作子，《明史》作弟）黎石與諸将丁蒲、黎銀、黎理等身先陷陣，斬首 …… [2b*8*13]

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Đế điệt (nhất tác tử, Minh sử tác đệ) Lê Thạch dữ chư tướng Đinh Bồ, Lê Ngân, Lê Lý đẳng thân tiên hãm trận, trảm thủ …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 … [2a] cùng lập con cháu nhà Trần là Trần Ngỗi, Trần Khoáng làm vua. Nhưng vua thấy họ yếu hèn, lại say đắm tửu sắc, biết là chẳng làm nên chuyện, mới ẩn náu chốn núi rừng, dụng tâm nghiền ngẫm thao lược, tìm mời những người mưu trí, chiêu tập dân chúng lưu ly, hăng hái dấy nghĩa binh, mong trừ loạn lớn.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Vua từng bảo mọi người:

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 “Ta cất quân đánh giặc, không phải là có lòng ham muốn phú quý, mà chính vì muốn để ngàn năm về sau, người đời biết ta không chịu làm tôi tớ cho bọn giặc tàn ngược”.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Phép dùng binh của vua là biết lấy mềm đánh cứng, lấy yếu thắng mạnh, cho nên phần nhiều đều dẫn tới thắng lợi. Các thành Nghệ An, Thuận Hóa, Tây Đô, Đông Đô đều sai văn thần Nguyễn Trãi viết thư, dụ bảo bọn giặc điều họa phúc, nên không cần đánh mà chúng phải đầu hàng, chưa từng giết lạm một người nào. Bắt được hơn 10 vạn viện binh của quân Minh, cũng đều tha cả. Vua kinh dinh thiên [2b] hạ trong khoảng 10 năm, dẹp yên loạn lớn và dựng nên nghiệp đế.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mậu Tuất, [1418], (Minh Vĩnh Lạc năm thứ 16).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Mùa xuân, tháng giêng, ngày Canh Thân, vua khởi binh ở Lam Sơn.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Trước đó, ngưòi Minh đã có lần trao quan chức để dụ dỗ, nhưng vua không chịu khuất phục, khảng khái, có chí lớn dẹp loạn. Vua từng nói:

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 “Bậc trượng phu sinh ở đời phải cứu nạn lớn, lập công to, lưu lại tiếng thơm ngàn năm sau, sao lại chịu hèn nhát để cho người sai khiến?”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Thế rồi, dẫn đầu hào kiệt, dựng cờ nghĩa, thề diệt giặc Minh.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Ngày mồng 9 tháng ấy, bọn nội quan nhà Minh là Mã Kỳ đem đại binh tới uy hiếp vua ở Lam Sơn. Vua bèn lui quân đến đóng ở Lạc Thủy¹, đặt quân mai phục để chờ giặc.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Ngày 13, bọn Kỳ quả nhiên đến. Vua tung hết quân mai phục xông ra đánh giặc. Cháu vua (có sách chép là con vua, Minh sử chép là em vua) là Lê Thạch cùng các tướng Đinh Bồ, Lê Ngân, Lê Lý… dẫn đầu xông vào trận giặc, chém được hơn …

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 1 Lạc Thủy: theo CMCB 13 thì Lạc Thủy thuộc huyện Cẩm Thủy sau này. Huyện Cẩm Thủy bấy giờ là huyện Lỗi Giang, ở phía hữu ngạn sông Mã, thuộc lưu vực sông Âm của huyện Lang Chánh ngày nay. Nhưng căn cứ vào địa bàn hoạt động của nghĩa quân năm này (1418), thì có lẽ Lạc Thủy ở đây là một địa điểm vùng thượng lưu sông Chu, phía trên Lam Sơn.

Bản đồ tham khảo

Bản đồ tham khảo năm 1428