Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 40a40b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 怖。[40a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … bố.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 况以強凌弱，以眾勝寡，乃事之常。[40a*1*2]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Huống dĩ cường lăng nhược, dĩ chúng thắng quả, nãi sự chi thường.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 賊不能論其彼已勝負之形，識其時運徃復之機。[40a*1*15]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tặc bất năng luận kì bỉ dĩ thắng phụ chi hình, thức kì thời vận vãng phục chi cơ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 且救急之兵當，以疾速爲貴，賊必併日兼行。[40a*2*16]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thả cứu cấp chi binh đương, dĩ tật tốc vi quý, tặc tất tịnh nhật kiêm hành.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 兵法所謂『五百里而趋利者蹶上将』。[40a*3*15]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Binh pháp sở vị “Ngũ bách lí nhi xu lợi giả quệ thượng tướng”.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 令柳昇之來，途路遼遠，人必疲勞。[40a*4*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Lệnh Liễu Thăng chi lai, đồ lộ liêu viễn, nhân tất bì lao.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 吾以逸待勞，󰓳不勝矣。」[40a*5*6]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Ngô dĩ dật đãi lao, miệt bất thắng hĩ”.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 乃命黎察、黎仁澍、黎冷、黎例、黎受等領精兵一萬，象五隻先潜伏於之棱隘以待之。[40a*5*15]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nãi mệnh Lê Sát, Lê Nhân Chú, Lê Lãnh, Lê Liệt, Lê Thụ đẳng lĩnh tinh binh nhất vạn, tượng ngũ chích tiên tiềm phục ư Chi Lăng ải dĩ đãi chi.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 先是，黎榴守坡壘關，見賊至，退守隘關，賊又進争，榴復棄蒥關，退屯支棱。[40a*7*11]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Tiên thị, Lê Lựu thủ Pha Lũy quan, kiến tặc chí, thoái thủ ải quan, tặc hựu tiến tranh, Lựu phục khí Lưu quan, thoái đồn Chi Lăng.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 賊又進兵，攻逼支陵。[40a*9*3]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tặc hựu tiến binh, công bức Chi Lăng.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 察、仁澍等密令榴出 [40a*9*11] 戰，佯爲不勝而走。[40b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Sát, Nhân Chú đẳng mật lệnh Lựu xuất chiến, dương vi bất thắng nhi tẩu.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 賊果大喜。[40b*1*8]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Tặc quả đại hỉ.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 二十日，柳昇督大軍追。[40b*1*12]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhị thập nhật, Liễu Thăng đốc đại quân truy.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 至伏處，察、仁澍等大縱伏兵，四面俱起衝擊。[40b*2*3]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Chí phục xứ, Sát, Nhân Chú đẳng đại túng phục binh, tứ diện cụ khởi xung kích.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 賊軍大敗。[40b*3*2]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Tặc quân đại bại.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 斬柳昇於馬鞍山，及賊眾一萬餘級。[40b*3*6]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Trảm Liễu Thăng ư Mã Yên sơn, cập tặc chúng nhất vạn dư cấp.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 二十五日，帝又命黎理、黎文安領兵三萬，繼至馬鞍山隘。[40b*4*2]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Nhị thập ngũ nhật, Đế hựu mệnh Lê Lý, Lê Văn An lĩnh binh tam vạn, kế chí Mã Yên sơn ải.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 察、仁澍等率諸軍縱兵擊之，斬保定伯梁銘于陣。[40b*5*7]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Sát, Nhân Chú đẳng suất chư quân túng binh kích chi, trảm Bảo Định bá Lương Minh vu trận.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 二十八日，李慶亦亡。[40b*6*8]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Nhị thập bát nhật, Lý Khánh diệc vong.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 崔聚、黄福引眾強進。[40b*6*16]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Thôi Tụ, Hoàng Phúc dẫn chúng cưỡng tiến.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 仁澍又敗之，斬首二萬餘级，獲馬疋、驢、牛、軍資噐械不可勝數。[40b*7*7]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nhân Chú hựu bại chi, trảm thủ nhị vạn dư cấp, hoạch mã sất, lư, ngưu, quân tư khí giới bất khả thắng sổ.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 冬，十月，帝令黎理、黎文安領兵三萬，四面包圍，又立柵於昌 …… [40b*8*13]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Đông, thập nguyệt, Đế lệnh Lê Lý, Lê Văn An lĩnh binh tam vạn, tứ diện bao vi, hựu lập sách ư Xương …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 … [40a] sợ. Huống chi lấy mạnh nạt yếu, lấy nhiều lần ít đó là lẽ thường. Giặc không thể tính được hình thế được thua của người của mình, không thể hiểu được cơ vi qua lại của thời của vận. Vả lại, quân đi cứu nguy cấp phải lấy mau chóng làm quý, giặc nhất định phải hành quân gấp vội. Binh pháp có nói: Hành quân 500 dặm mà chỉ vội hám lợi thì sẽ què thượng tướng. Nay Liễu Thăng đến, đường sá xa xôi, quân lính tất mỏi mệt. Ta đem quân nhàn khỏe, đợi đánh quân mỏi mệt, nhất định sẽ thắng”.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Bèn sai bọn Lê Sát, Lê Nhân Chú, Lê Lãnh, Lê Liệt, Lê Thụ đem 1 vạn quân tinh nhuệ, 5 thớt voi, bí mật mai phục trước ở ải Chi Lăng¹ để đợi giặc.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Trước đó, Lê Lựu giữ cửa Pha Lũy, thấy giặc đến, lui giữ cửa Ải [Lưu]². Giặc tiến đánh, Lựu lại bỏ cửa [ải] Lưu lui về đóng ở Chi Lăng. Giặc lại tiến quân đánh phá uy hiếp Chi Lăng. Bọn Sát và Nhân Chú mật sai Lựu ra [40b] đánh rồi giả cách thua chạy. Giặc quả nhiên rất mừng.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Ngày 20, Liễu Thăng đốc suất đại quân đuổi theo. Đến chỗ có mai phục, bọn Sát và Nhân Chú tung hết quân mai phục, bốn mặt đều nổi dậy xung vào đánh giặc. Quân giặc thua to. Chém được Liễu Thăng ở núi Mã Yên³ và hơn 1 vạn thủ cấp quân giặc.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Ngày 25, vua lại sai Lê Lý và Lê Văn An đem 3 vạn quân tiếp đến ải núi Mã Yên. Bọn Sát và Nhân Chú chỉ huy các quân tung hết binh sĩ ra đánh giặc, chém Bảo Định bá Lương Minh tại trận⁴.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Ngày 28, Lý Khánh cũng chết. Thôi tụ và Hoàng Phúc dẫn quân miễn cưỡng tiến lên. Nhân Chú lại đánh bại bọn chúng, chém được hơn 2 vạn thủ cấp, bắt được lừa ngựa, trâu bò, quân tư khí giới nhiều không kể xiết⁵.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa đông, tháng 10, vua sai Lê Lý và Lê Văn An đem 3 vạn quân bao vây bốn mặt, lại dựng rào lũy ở …

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 1 Chi Lăng: là ải hiểm trở nhất trên con đường từ Pha Lũy đến Đông Quan, cách Pha Lũy khoảng 60 km, thuộc xã Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn ngày nay.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 2 Ải Lưu: (nguyên văn thiếu chữ Lưu) cũng là cửa ải trên đường từ Khâu Ôn đến Chi Lăng, nằm ở khoảng Lạng Nắc, hoặc trên đó không xa lắm, vùng giáp giới hai xã Nhân Lý và Sao Mai, huyện Chi Lăng ngày nay.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 3 Mã Yên: tên nôm là núi Yên ngựa, một hòn núi đá cao khoảng 40m so với mặt đất, chu vi 300m, nằm ở phía nam cánh đồng lầy lội, muốn qua phải bắc cầu mới đi được.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 4 Đây là trận phục kích lớn xảy ra ở Cần Trạm, nay là vùng Kép và một số xóm phía tây nam xã Hương Sơn, huyện Lạng Giang, tỉnh Hà Bắc ngày nay.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 5 Trận ngày 28 tháng 9 (tức ngày 18 thánh 10) xảy ra ở Phố Cát là vùng đồi đất giữa Cần Trạm và Xương Giang, khoảng xã Xương Lâm, huyện Lạng Giang, Hà Bắc ngày nay. Trận này, Lý Khánh phải thắt cổ tự tử.