Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 54a54b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 旗，以臨堂堂之勢。[54a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … kì, dĩ lâm đường đường chi thế.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 渡海濟師，古弄、至靈之兵膽落；跨山進旅，三江、東関之卒魂飛。[54a*1*8]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Độ hải tế sư, Cổ Lộng, Chí Linh chi binh đảm lạc; khóa sơn tiến lữ, Tam Giang, Đông Quan chi tốt hồn phi.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 王通、方正之計󰠃，完城固壘以待援。[54a*2*15]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Vương Thông, Phương Chính chi kế cùng, hoàn thành cố lũy dĩ đãi viện.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 不戢自焚，果見柳昇之北進；助桀爲虐，加以沐晟之西來。[54a*3*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Bất tập tự phần, quả kiến Liễu Thăng chi Bắc tiến; trợ Kiệt vi ngược, gia dĩ Mộc Thạnh chi Tây lai.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 笑两路之援兵，張螳臂以當輙，𡸈不愚欤！[54a*4*15]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tiếu lưỡng lộ chi viện binh, trương đường tí dĩ đương triếp, khởi bất ngu dư!

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 况以至仁而伐不仁，會見󰲛尸而皆就縛。[54a*5*13]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Huống dĩ chí nhân nhi phạt bất nhân, hội kiến dư thi nhi giai tựu phọc.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 檻中󰠃獸，掉尾乞怜。[54a*6*11]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hạm trung cùng thú, trạo vĩ khất lệnh.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 即開湯綱之仁，旋布舜陛之德。[54a*7*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tức khai Thang cương chi nhân, toàn bố Thuấn bệ chi đức.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 竟放十萬之降卒，得全性命以北歸。[54a*7*13]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Cánh phóng thập vạn chi hàng tốt, đắc toàn tính mệnh dĩ bắc quy.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 四海欣瞻，而遂徯蘇之望；殊方𢙇畏，而勤聀貢之脩。[54a*8*9]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tứ hải hân chiêm, nhi toại hề tô chi vọng; thù phương hoài úy, nhi cần chức cống chi tu.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 嗚呼！盛矣哉！[54a*9*11]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Ô hô! Thịnh hĩ tai!

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 是知乱 [54a*9*16] 之極，必治之隆。[54b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thị tri loạn chi cực, tất trị chi long.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 仁之深，必𢙇之遠。[54b*1*7]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhân chi thâm, tất hoài chi viễn.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 天之行，時之亨，適運會之一切也。[54b*1*14]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thiên chi hành, thời chi hanh, thích vận hội chi nhất thiết dã.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 按《全書》，以起甲午，終丁未，凡十四年属于明。[54b*3*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Án Toàn thư, dĩ khởi Giáp Ngọ, chung Đinh Mùi, phàm thập tứ niên thuộc vu Minh.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 通計趙武帝甲午以下，至明人還國丁未，該一千六百三十四年，并外紀二千六百七十二年。[54b*3*18]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Thông kể Triệu Vũ đế Giáp Ngọ dĩ hạ, chí Minh nhân hoàn quốc Đinh Mùi, cai nhất thiên lục bách tam thập tứ niên, tịnh Ngoại kỷ nhị thiên lục bách thất thập nhị niên.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 今從《越鑑》所編，然不敢不淥《全書》，以僃考焉。[54b*5*18]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Kim tòng Việt giám sở biên, nhiên bất cảm bất lục Toàn thư, dĩ bị khảo yên.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 戊申，順天元年（明宣德三年）。[54b*7*1]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Mậu Thân, Thuận Thiên nguyên niên (Minh Tuyên Đức tam niên).

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 春，正月，明人既還國，帝遂混一天下，以是年爲大定之年。[54b*7*13]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Xuân, chính nguyệt, Minh nhân ký hoàn quốc, Đế toại hỗn nhất thiên hạ, dĩ thị niên vi Đại Định chi niên.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 論曰：自天地既定南，北分治。[54b*9*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Luận viết: Tự thiên địa ký định, Nam Bắc phân trị.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 北雖强大，而不能 …… [54b*9*12]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Bắc tuy cường đại, nhi bất năng …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [54a] tạo thế vững đàng hoàng. Đưa quân vượt biển mà giặc ở Cổ Lộng, Chí Linh vỡ mật, hành binh qua núi mà giặc ở Tam Giang, Đông Quan bay hồn.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Bọn Vương Thông, Phương Chính đã kế cùng, đành giữ thành bền lũy chờ cứu viện. Lửa không nhóm tự cháy, quả nhiên Liễu Thăng từ bắc tiến sang giúp Hạ Kiệt làm càn. Lại thêm Mộc Thạnh từ phía tây cũng tới. Nực cười hai đạo viện binh, giơ càng bọ ngựa chống xe, há chẳng ngu sao! Huống chi lấy chí nhân đánh bọn bất nhân, giặc tất phải khiêng thây mà chịu trói. Thú cùng trong cũi, vẫy đuôi xin tha. Thì rủ lòng nhân mà mở lưới Thang¹, cho múa mộc để phô đức Thuấn². Cuối cùng tha cho mười vạn quân hàng, được toàn mạng mà về bắc. Bốn biển hân hoan chiêm ngưỡng, thoả lòng đã được hồi sinh. Phương xa mến đức sợ uy, chúc cống chăm lo hết phận. Ôi ! thịnh thay!

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Thế mới biết, họa loạn [54b] đến tột cùng thì trị bình càng vững chắc. Nhân nghĩa càng sâu thì ảnh hưởng càng xa. Trời xoay vần, thời thông suốt, nay đúng là lúc vận hội bắt đầu.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Xét sách Toàn thư, tính bắt đầu từ năm Giáp Ngọ [1414], chấm dứt ở năm Đinh Mùi [1427], cả thảy là 14 năm phụ thuộc nhà Minh. Nếu tính suốt từ năm Giáp Ngọ [207 TCN] đời Triệu Vũ Đế trở về, đến năm Đinh Mùi quân Minh rút về nước, là 1.634 năm, tính gồm cả Ngoại kỷ là 2.672 năm. Nay chép theo sách Việt giám³, nhưng không dám không chép sách Toàn thư để tham khảo.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mậu Thân, Thuận Thiên năm thứ 1, [1428], (Minh Tuyên Đức năm thứ 3).

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Mùa xuân, tháng giêng, quân Minh đã về nước, vua bèn thâu tóm cả nước, lấy năm này làm năm đại định.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Lời bàn: Từ khi đất trời định vị, thì Nam, Bắc chia trị rạch ròi. Phương Bắc dẫu lớn mạnh nhưng không thể …

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 1 Lưới Thang: vua Thang nhà Thương thấy người đánh lưới chim bủa vây cả bốn mặt, bèn cắt bỏ đi ba mặt, tỏ lòng nhân đức.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 2 Họ Hữu Miên trái mệnh, vua Thuấn cho múa mộc dưới thềm trong triều, được 7 tuần thì Hữu Miên quy phục.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 3 Tức sách Việt giám thông khảo 26 quyển của Vũ Quỳnh, sách này chép từ đời Hồng Bàng đến Mười hai sứ quân, làm phần Ngoại kỷ; từ Đinh Tiên Hoàng đến khi Lê Lợi đuổi được giặc Minh làm phần Bản kỷ.