Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 74a74b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 禮州。州酋刁吉罕，子刁孟旺出降，居于東京，立為司馬，後年殺之。[74a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Lễ châu. Châu Tù Đèo Cát Hãn, tử Đèo Mạnh Vượng xuất hàng, cư vu Đông Kinh, lập vi Tư Mã, hậu niên sát chi.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 冬，十一月，帝親征復禮州。[74a*3*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đông, thập nhất nguyệt, Đế thân chinh Phục Lễ châu.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝復征哀牢。[74a*3*11]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế phục chinh Ai Lao.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 癸丑，六年（明宣德八年）。[74a*4*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Quý Sửu, lục niên (Minh Tuyên Đức bát niên).

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 春，正月，󰱇官男及國威三路，北江二路充國子監。[74a*4*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Xuân, chính nguyệt, tuyển quan nam cập Quốc Oai tam lộ, Bắc Giang nhị lộ sung Quốc tử giám.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 親征復禮州，班師。[74a*5*8]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thân chinh Phục Lễ châu, ban sư.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 夏，四月八日，遣陪臣陳舜俞、阮可之、裴擒虎徃明國進貢，御前三分，皇太后、皇太子各一分，并觧歲金事。[74a*6*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hạ, tứ nguyệt bát nhật, khiển bồi thần Trần Thuấn Du, Nguyễn Khả Chi, Bùi Cầm Hổ vãng Minh quốc tiến cống, Ngự tiền tam phân, hoàng thái hậu, hoàng thái tử các nhất phân, tịnh giải tuế kim sự.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 攅造户籍。[74a*8*5]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Toản tạo hộ tịch.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 秋，八月，降長子思齊爲郡王，以次子元龍継承 [74a*9*1] 宗統。[74b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thu, bát nguyệt, giáng trưởng tử Tư Tề vi Quận vương, dĩ thứ tử Nguyên Long kế thừa tông thống.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 帝回籃京。閏八月，彗星出西方。[74b*1*3]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đế hồi Lam Kinh. Nhuận bát nguyệt, Tuệ tinh xuất tây phương.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 二十二日，帝崩于正寢。[74b*1*15]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Nhị thập nhị nhật, Đế băng vu chính tẩm.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 初，帝之經營四方，北擊明㓂，西却哀牢，避實擊虚，所向有功者，止有武臣黎石、黎禮、黎察、黎問、黎銀、黎理等三十人；文臣黎靈、黎國興等；父子之兵：鉄突二百，義士二百，勇士三百；象四隻；其輕勇及老若户衛者纔一千而已。[74b*1*15]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Sơ, Đế chi kinh dinh tứ phương, Bắc kích Minh khấu, Tây khước Ai Lao, tị thực kích hư, sở hướng hữu công giả, chỉ hữu vũ thần Lê Thạch, Lê Lễ, Lê Sát, Lê Vấn, Lê Ngân, Lê Lý đẳng tam thập nhân; văn thần Lê Linh, Lê Quốc Hưng đẳng; phụ tử chi binh: Thiết đột nhị bách, nghĩa sĩ nhị bách, dũng sĩ tam bách; tượng tứ chích; kì khinh dũng cập lão nhược hộ vệ giả tài nhất thiên nhi dĩ.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 帝嘗於萬幾之暇，𭁈群臣論古今興亡得失之由因及明賊之所以敗，我之所以得何也。群臣皆曰：「明滛刑虐政，久失民心，帝反其道而 …… [74b*7*3]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đế thường ư vạn kỷ chi hạ, dữ quần thần luận cổ kim hưng vong đắc thất chi do nhân cập Minh tặc chi sở dĩ bại, ngã chi sở dĩ đắc hà dã. Quần thần giai viết: “Minh dâm hình ngược chính, cửu thất dân tâm, Đế phản kì đạo nhi …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 … [74a] châu Mường Lễ¹.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Tù trưởng châu là Đèo Cát Hãn và con là Đèo Mạnh Vượng ra hàng. Cho ở Đông Kinh, lập Hãn làm Tư mã, rồi năm sau giết chết.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Mùa đông, tháng 11, vua thân đi đánh châu Phục Lễ².

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Vua lại đi đánh Ai Lao.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Quý Sửu, [Thuận Thiên] năm thứ 6 [1433], (Minh Tuyên Đức năm thứ 8).

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Mùa xuân, tháng giêng, tuyển chọn con trai các quan và (học trò) ba lộ Quốc Oai, hai lộ Bắc Giang sung vào Quốc tử giám.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Vua thân đi đánh châu Phục Lễ, đem quân về³.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Mùa hạ, tháng 4, ngày mồng 8, sai bồi thần là Trần Thuấn Du, Nguyễn Khả Chi, Bùi Cầm Hổ sang nhà Minh tiến cống: Vua Minh 3 phần, hoàng thái hậu và hoàng thái tử đều 1 phần, đồng thời giải thích việc cống vàng hàng năm.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Làm sổ hộ tịch.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Mùa thu, tháng 8, giáng con trưởng Tư Tề làm Quận vương, lấy con thứ Nguyên Long kế thừa [74b] tông thống.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Vua về Lam Kinh.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tháng 8 nhuận, sao Chổi mọc ở phương tây.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Ngày 22, vua băng ở chính tẩm.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Buổi đầu vua kinh dinh bốn phương, phía Bắc đánh giặc Minh, phía tây đuổi Ai Lao, tránh chỗ thực, đánh chỗ hư, đến đâu được đấy, chỉ có võ thần là bọn Lê Thạch, Lê Lễ, Lê Sát, Lê Vấn, Lê Ngân, Lê Lý 30 người, văn thần là bọn Lê Linh, Lê Quốc Hưng; quân cha con thì có 200 quân Thiết đột, 200 nghĩa sĩ, 300 dũng sĩ, 4 thớt voi; còn quân khinh dũng và quân già yếu hộ vệ chỉ có 1 nghìn người mà thôi⁴.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Vua có lần sau muôn việc được thư thả, cùng bầy tôi bàn về lẽ còn mất, được thua xưa nay, nhân bàn đến việc giặc Minh sở dĩ thua, ta sở dĩ được, là vì sao, các bề tôi đều nói: “Vì giặc Minh hình phạt bừa bãi, chính lệnh bạo ngược, mất lòng dân đã lâu, còn vua thì trái lại, …

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 1 Châu Mường Lễ: trước là châu Ninh Viền, sau đổi là châu Phục Lễ, là vùng đất tỉnh Lai Châu ngày nay.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 2 Châu Phục Lễ: xem chú thích trên.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 3 Về việc đánh châu Phục Lễ, Cương mục chép vào tháng 12 năm Tân Hợi (1413) và tháng giêng năm Nhâm Tý (1432), tháng 3 rút quân về, tháng 11, Đèo Cát Hãn xin hàng (CMCB 15, 30). Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn cũng chép như vậy. Điều đó phù hợp với bài thơ của Lê Lợi khắc ở Pú Huỗi vào mùa đông năm Tân Hợi (1431) và bài thơ lúc trở về khắc ở Thác Bờ vào tháng 3 năm Nhâm Tý (1432).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 4 Theo Lam Sơn thực lục, lực lượng ban đầu có 35 quan võ, một số quan văn, 200 thiết kỵ, 200 nghĩa sĩ, 14 thớt voi và số người tham gia, tất cả độ 2.000 người.