Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 75a75b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 用之，以仁易暴，以治易亂，此所以成功之速也。」[75a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … dụng chi, dĩ nhân dị bạo, dĩ trị dị loạn, thử sở dĩ thành công chi tốc dã”.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 帝曰：「卿等所言，固是如此，亦有未盡。[75a*2*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đế viết: “Khanh đẳng sở ngôn, cố thị như thử, diệc hữu vị tận.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 朕昔時遭板蕩，棲迹籃山，本欲苟全性命而以，初無取天下之心。[75a*2*15]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Trẫm tích thời tao bản đãng, thê tích Lam Sơn, bản dục cẩu toàn tính mệnh nhi dĩ, sơ vô thủ thiên hạ chi tâm.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 及其賊虐諭甚，民命弗堪，凣有智識者皆被其害，朕雖罄家所有以奉事之，冀其免禍，而彼害朕之心曾不少。[75a*4*4]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cập kì tặc ngược dụ thậm, dân mệnh phất kham, phàm hữu trí thức giả giai bị kì hại, trẫm tuy khánh gia sở hữu dĩ phụng sự chi, ký kì miễn họa, nhi bỉ hại trẫm chi tâm tăng bất thiểu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 怒義兵之舉，朕實出於不得已焉耳。」[75a*6*9]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Nộ nghĩa binh chi cử, trẫm thực xuất ư bất đắc dĩ yên nhĩ”.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 論曰：太祖即位以來，其施爲政事，藹有可觀，如定律令，制禮樂，設科目，置禁衛，設官職，立 [75a*8*1] 府縣，收圖籍，創𭓇校，亦可謂創業之宏謨。[75b*1*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Luận viết: Thái Tổ tức vị dĩ lai, kì thi vi chính sự, ái hữu khả quan, như định luật lệnh, chế lễ nhạc, thiết khoa mục, trí cấm vệ, thiết quan chức, lập phủ huyện, thu đồ tịch, sáng học hiệu, diệc khả vị sáng nghiệp chi hoằng mô.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 然多忌，好殺，此其短也。[75b*1*17]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhiên đa kị, hiếu sát, thử kì đoản dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 又曰：帝承祖父之業，時遭大亂，而志益堅，晦跡山林，以稼穡爲業。[75b*2*9]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Hựu viết: Đế thừa tổ phụ chi nghiệp, thời tao đại loạn, nhi chí ích kiên, hối tích sơn lâm, dĩ giá sắc vi nghiệp.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 由其憤強賊之陵暴，尤留心於韜畧之書，罄竭家貲，厚待賓客。[75b*3*17]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Do kì phẫn cường tặc chi lăng bạo, vưu lưu tâm ư thao lược chi thư, khánh kiệt gia ti, hậu đãi tân khách.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 及戊戌年，起集義兵，經營天下，前後凣數十戰，皆設伏出奇，避實擊虚，以果敵眾，以弱敵強。[75b*5*7]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Cập Mậu Tuất niên, khởi tập nghĩa binh, kinh dinh thiên hạ, tiền hậu phàm sổ thập chiến, giai thiết phục xuất kì, tị thực kích hư, dĩ quả địch chúng, dĩ nhược địch cường.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 及明人出行，戒戢軍士，秋毫無犯。[75b*7*8]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cập Minh nhân xuất hàng, giới tập quân sĩ, thu hào vô phạm.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 两國自是通好，南北無事，忙禮、哀牢俱入版圖，占城、闍槃航海脩貢。[75b*8*4]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Lưỡng quốc tự thị thông hảo, nam bắc vô sự, Mường Lễ, Ai Lao cụ nhập bản đồ, Chiêm Thành, Đồ Bàn hàng hải tu cống.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 帝宵衣旰實，…… [75b*9*13]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đế tiêu y cán thực, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 … [75a] lấy nhân nghĩa thay bạo tàn, đổi họa loạn thành yên trị, nên mới thành công chóng thế”. Vua nói:

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 “Lời các khanh nói cố nhiên là như vậy, nhưng cũng chưa hết. Trẫm xưa kia gặp buổi loạn lạc, nương mình ở Lam Sơn, vốn chỉ mong giữ được mạng mình thôi, chứ không có ý muốn lấy thiên hạ. Đến khi giặc tàn ngược quá quắt, dân không sống nổi, những ai có tri thức đều bị chúng giết hại, trẫm tuy đem hết của cải để thờ phụng chúng, mong khỏi tai họa, nhưng tim đen chúng muốn hại trẫm vẫn không bớt chút nào. Việc dấy nghĩa binh thực là bất đắt dĩ thôi”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Lời bàn: Thái Tổ từ khi lên ngôi đến nay¹, thi hành chính sự, thực rất khả quan, như ấn định luật lệnh, chế tác lễ nhạc, mở khoa thi, đặt cấm vệ, xạy dựng quan chức, thành lập [75b] phủ huyện, thu thập sách vở, mở mang trường học… cũng có thể gọi là có mưu kế xa rộng, mở mang cơ nghiệp. Song đa nghi, hiếu sát, đó là chỗ kém.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Lại bàn: Vua nối cơ nghiệp của ông cha, gặp buổi đại loạn mà chí càng bền, náu mình chốn núi rừng, làm nghề cày cấy. Do lòng căm thù quân giặc bạo tàn, càng lưu tâm vào các sách thao lược, đem hết của nhà hậu đãi tân khách. Đến năm Mậu Tuất [1418], nhóm nổi nghĩa binh, kinh dinh thiên hạ, trước sau trải mấy chục trận, đều là đặt quân phục, dùng binh kỳ, tránh chỗ chắc, đánh chỗ mềm, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh. Đến khi quân Minh đầu hàng thì răn cấm quân lính không được mảy may xâm phạm. Từ đấy, hai nước hòa hiếu, bắc nam vô sự. Mường Lễ, Ai Lao đều sáp nhập bản đồ, Chiêm Thành, Chà Bàn vượt biển sửa lễ cống. Vua mặc áo sớm, ăn cơm trưa, …

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 ^⇡ 1 Tức là đến khi Lê Lợi mất.