Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 8a8b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 獄中。[8a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … ngục trung.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 冬，十一月，二十日，明參将陳智領交州等衛及偽黨共十萬餘人，攻逼帝於波凜󰀋勁（一作黥）弄隘。[8a*1*3]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đông, thập nhất nguyệt, nhị thập nhật, Minh Tham tướng Trần Trí lĩnh Giao Châu đẳng vệ cập ngụy đảng cộng thập vạn dư nhân, công bức Đế ư Ba Lẫm sách Kính (nhất tác Kình) Lộng ải.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝會諸将謀曰：「彼眾我寡，彼勞我逸，兵法所謂『勝敗在将不在乎眾寡』，今彼軍雖眾，而吾以逸待勞，破之必矣。」[8a*3*3]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế hội chư tướng mưu viết: “Bỉ chúng ngã quả, bỉ lao ngã dật, binh pháp sở vị “thắng bại tại tướng bất tại hồ chúng quả”, kim bỉ quân tuy chúng, nhi ngô dĩ dật đãi lao, phá chi tất hĩ”.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 及夜，分兵掩襲賊營，皷譟並進，攻破賊四營，斬首千餘級。[8a*5*9]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cập dạ, phân binh yểm tập tặc doanh, cổ táo tịnh tiến, công phá tặc tứ doanh, trảm thủ thiên dư cấp.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 後智輕帝兵少，復開山通道以進。[8a*6*13]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Hậu Trí khinh đế binh thiểu, phục khai sơn thông đạo dĩ tiến.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 帝潜伏兵於甕隘以待之。[8a*7*8]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đế tiềm phục binh ư Ống ải dĩ đãi chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 日午，智果從山路來，伏兵夾擊，破之。[8a*7*18]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhật Ngọ, Trí quả tòng sơn lộ lai, phục binh giáp kích, phá chi.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 智稍却。[8a*8*14]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Trí sảo khước.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 會哀牢率眾三萬，象一百猝至帝營，聲言爲併力擊 [8a*8*17] 賊。[8b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hội Ai lao suất chúng tam vạn, tượng nhất bách thốt chí đế doanh, thanh ngôn vi tính lực kích tặc.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 帝信之，不設備。[8b*1*2]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đế tín chi, bất thiết bị.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 夜半，反爲所襲。[8b*1*8]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Dạ bán, phản vi sở tập.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 帝身督戰，自子至卯，大破之，斬首萬餘級，獲象十四隻，乘勝逐北，四日夜兼行，直抵巢穴而還。[8b*1*14]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đế thân đốc chiến, tự Tí chí Mão, đại phá chi, trảm thủ vạn dư cấp, hoạch tượng thập tứ chích, thừa thắng trục bắc, tứ nhật dạ kiêm hành, trực để sào huyệt nhi hoàn.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 十二月，帝進屯始󰀋，哀牢酋長满察窮蹙，欲帝緩攻以待援，[8b*3*14] 陽乞和。[8b*5*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thập nhị nguyệt, đế tiến đồn Thủy sách, Ai Lao tù trưởng Mãn Sát cùng túc, dục đế hoãn công dĩ đãi viện, dương khất hòa.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 帝知狡計，不許。[8b*5*4]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Đế tri giảo kế, bất hứa.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 諸将強請，謂士卒久勞，宜少休息。[8b*5*10]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Chư tướng cường thỉnh, vị sĩ tốt cửu lao, nghi thiểu hưu tức.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 惟平章黎石以爲不可，乃身先奪擊，誤中伏籖，卒。[8b*6*5]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Duy Bình chương Lê Thạch dĩ vi bất khả, nãi thân tiên đoạt kích, ngộ trúng phục tiêm, tốt.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 石，帝之兄子也。[8b*7*6]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Thạch, Đế chi huynh tử dã.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 帝幼時伯兄保養，故帝愛石踰於其子。[8b*7*12]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Đế ấu thời bá huynh bảo dưỡng, cố Đế ái Thạch du ư kì tử.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 石性仁愛，好讀書，有勇力，愛士卒，帝嘗命領前鋒，所向皆克。[8b*8*9]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Thạch tính nhân ái, hảo độc thư, hữu dũng lực, ái sĩ tốt, đế thường mệnh lĩnh tiền phong, sở hướng giai khắc.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 惜其勇而寡 …… [8b*9*14]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Tích kì dũng nhi quả …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 … [8a] trong ngục.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa đông, tháng 11, ngày 20, tham tướng nhà Minh là Trần Trí đem quân các vệ Giao Châu cùng ngụy binh, gồm hơn 10 vạn tên đánh sát đến ải Kính (có sách chép là Kình) Lộng¹, sách Ba Lẫm. Vua họp các tướng bàn rằng:

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 “Quân giặc nhiều, quân ta ít, nhưng quân giặc mệt, quân ta nhàn. Binh pháp có nói được hay thua là ở tướng chứ không phải ở quân nhiều hay ít, nay quân giặc tuy nhiều, nhưng ta đem quân nhàn đợi đánh quân mệt mỏi, chắc chắn sẽ đánh bại chúng”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Đến đêm, vua chia quân đánh úp doanh trại giặc. Quân ta đánh trống reo hò xông tới, phá được bốn doanh trại giặc, chém được hơn ngàn thủ cấp. Sau Trí khinh vua ít quân, lại phá núi mở đường để tiến đánh. Vua ngầm phục kích ở đèo Ống² để đợi giặc. Đến trưa, Trí quả nhiên đem quân đi theo đường núi đến. Quân phục hai bên xông ra, đánh bại giặc. Quân Trí phải rút.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Nhưng đúng lúc ấy. Ai Lao đem 3 vạn quân và 100 thớt voi³ thình lình tới doanh trại của vua phao tin là cùng hợp sức với vua để đánh [8b] giặc. Vua tin lời họ, không phòng bị. Đến nửa đêm, bị họ đánh úp. Vua phải đích thân đốc chiến, suốt từ giờ Tý đến giờ Mão, đánh tan bọn Ai Lao, chém hơn 1 vạn thủ cấp, bắt được 14 con voi, thừa thắng truy kích liền 4 ngày đêm, đuổi đến tận sào huyệt của bọn chúng rồi về.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Tháng 12, vua tiến ra đóng quân ở sách Thủy⁴.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Tù trưởng Ai Lao là Mãn Sát đã cùng quẫn, muốn vua hoãn đánh để đợi viện binh, mới giả vờ xin hòa. Vua biết đó là mưu kế xảo quyệt, không cho. Các tướng cố xin cho hòa, nói là quân lính khó nhọc đã lâu, nên cho nghỉ ngơi môt chút. Chỉ có Bình chương Lê Thạch cho là không thể cho giặc giải hòa, liền tự cho mình hăng hái xông lên trước, chẳng may trúng phải chông ngầm mà chết.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Thạch là con người anh của vua. Vua thuở ấu thơ, được anh nuôi nấng nên ngài yêu Thạch hơn cả con mình. Thạch tính người nhân ái, ham đọc sách, khoẻ mạnh, dũng cảm, yêu mến quân sĩ, vua từng sai chỉ huy quân tiên phong, đánh đâu thắng đấy. Đáng tiếc Thạch dũng cảm nhưng kém …

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 1 Ải Kình Lộng: tức là Ải Cỗ Lũng sau này, thuộc huyện Cẩm Thủy tỉnh Thanh Hóa.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 2 Nguyên là Ứng ải, tức đèo Ống ở xã Thiết Ông, trên tả ngạn sông Mã.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 3 Đại Việt thông sử chép là 5 vạn quân và 100 thớt voi.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 4 Sách Thủy: bản dịch cũ cho là đất Hữu Thủy ở gần Lư Sơn.