Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 9a9b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 謀耳。[9a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … mưu nhĩ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 至是卒，帝深悼之。[9a*1*3]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Chí thị tốt, Đế thâm điệu chi.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 初，帝與哀牢結好，曾無釁隙。[9a*1*10]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Sơ, Đế dữ Ai Lao kết hảo, tằng vô hấn khích.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 帝在蘆󰀋山與明人相拒，哀勞常遣眾救援。[9a*2*4]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Đế tại Lư sách sơn dữ Minh nhân tương cự, Ai Lao thường khiển chúng cứu viện.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 逮僞官路文律迯賊入哀勞，畏帝威名，構成嫌隙，故至此。[9a*3*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đãi ngụy quan Lộ Văn Luật đào tặc nhập Ai Lao, úy Đế uy danh, cấu thành hiềm khích, cố chí thử.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 明方正、黄福會同總兵，三司并鎮守陳洽等議：凡文武土官常有干請者，假以满考，公差請燕京安置。[9a*4*7]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Minh Phương Chính, Hoàng Phúc hội đồng Tổng binh, Tam ti tịnh Trấn thủ Trần Hiệp đẳng nghị: Phàm văn võ thổ quan thường hữu can thỉnh giả, giả dĩ mãn khảo, công sai thỉnh Yên Kinh an trí.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 壬寅（明永樂二十年）。[9a*7*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhâm Dần (Minh Vĩnh Lạc nhị thập niên).

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 春，正月，朔，日食。[9a*7*9]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Xuân, chính nguyệt, sóc, nhật thực.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 二月，明總兵豐城侯李彬𭛁疽死。[9a*7*15]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nhị nguyệt, Minh Tổng binh Phong Thành hầu Lý Bân phát thư tử.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 冬，十二月，帝進屯䦕耶。[9a*8*7]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đông, thập nhị nguyệt, Đế tiến đồn Quan Da.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 哀牢又以明人相約，腹背交攻，我軍多傷死。[9a*8*16]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Ai Lao hựu dĩ Minh nhân tương ước, phục bội giao công, ngã quân đa thương tử.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 乃潜退 [9a*9*16] 塊󰀋，纔七日，明人大舉兵圍之。[9b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Nãi tiềm thoái Khối sách, tài thất nhật, Minh nhân đại cử binh vi chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 帝謂将士曰：「賊四面圍我，欲去何適所，兵法所謂『死地也，疾戰則存，不疾戰則亡』。」[9b*1*13]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đế vị tướng sĩ viết: “Tặc tứ diện vi ngã, dục khứ hà thích sở, binh pháp sở vị “tử địa dã, tật chiến tắc tồn, bất tật chiến tắc vong””.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 言出淚下。[9b*3*8]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Ngôn xuất lệ hạ.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 将士皆感激，争戰殊死。[9b*3*12]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Tướng sĩ giai cảm kích, tranh chiến thù tử.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 黎領、黎問、黎豪、黎篆等身先陷陣，斬獲明參将馮貴及其眾千餘級，獲馬百匹。[9b*4*3]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Lê Lĩnh, Lê Vấn, Lê Hào, Lê Triện đẳng thân tiên hãm trận, trảm hoạch Minh Tham tướng Phùng Quý cập kì chúng thiên dư cấp, hoạch mã bách sất.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 馬騏、陳智僅以身免，奔走東䦕，哀牢亦遁。[9b*5*15]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Mã Kỳ, Trần Trí cẩn dĩ thân miễn, bôn tẩu Đông Quan, Ai Lao diệc độn.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 帝回駐至灵山。[9b*6*13]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Đế hồi trú Chí Linh sơn.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 軍士絶粮二月餘，惟食菜根蔬笋而已。[9b*7*1]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Quân sĩ tuyệt lương nhị nguyệt dư, duy thực thái căn sơ duẫn nhi dĩ.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 帝殺象四隻及所乘馬，以饗軍士。[9b*7*16]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Đế sát tượng tứ chích cập sở thừa mã, dĩ hưởng quân sĩ.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 然徃亡猶有迯亡者，帝乃嚴加東約，捕得迯亡者，斬之以徇軍，復整 …… [9b*8*11]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nhiên vãng vong do hữu đào vong giả, Đế nãi nghiêm gia đông ước, bổ đắc đào vong giả, trảm chi dĩ tuân quân, phục chỉnh …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [9a] mưu. Đến đây chết, vua rất thương xót.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Trước đây, vua vốn hoà hiếu với Ai Lao, chưa từng có hấn khích gì. Khi vua cầm cự với giặc tại sách Lư Sơn, Ai Lao từng cho quân sang cứu viện. Đến khi tên ngụy quan Lộ Văn Luật trốn giặc sang Ai Lao, sợ uy danh vua, thêu dệt gây nên hiềm khích, nên mới đến nỗi thế.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Phương Chính và Hoàng Phúc nhà Minh cùng với bọn Tổng binh, Tam ty và Trấn thủ Trần Hiệp bàn định rằng: những viên văn võ thổ quan nào có kêu xin việc gì thì mượn cớ đã đủ hạn khảo khóa, sai về Yên Kinh làm việc công để an trí tại đó.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Nhâm Dần, [1422], (Minh Vĩnh Lạc năm thứ 20).

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mùa xuân, ngày mồng 1, nhật thực.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Tháng 2, viên Tổng binh nhà Minh là Phong Thành hầu Lý Bân bị bệnh nhọt chết.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa đông, tháng 12, vua tiến quân đóng ở Quan Da. Ai Lao lại ước hẹn với quân Minh đánh vào trước mặt và sau lưng quân ta, nhiều người chết và bị thương. Vua bèn bí mật lui về [9b] sách Khôi¹. Mới được 7 ngày, giặc Minh lại đem đại binh đến vây. Vua bảo các tướng sĩ:

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 “Giặc vây ta bốn mặt, có muốn chạy cũng không có lối nào. Đây chính là “tử địa”² mà binh pháp đã nói, đánh nhanh thì sống, không đánh nhanh thì chết”.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Vua nói xong chảy nước mắt. Các tướng sĩ đều xúc động, tranh nhau liều chết quyết chiến.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Bọn Lê Lĩnh, Lê Vấn, Lê Hào, Lê Triện xông lên trước phá trận, chém được tham tướng Minh là Phùng Quý và hơn nghìn thủ cấp giặc, bắt được trăm con ngựa. Mã Kỳ và Trần Trí chỉ thoát được thân mình chạy về Đông Quan, quân Ai Lao cũng bỏ trốn.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Vua đem quân về đóng ở núi Chi Linh. Quân lính hết lương, hơn hai tháng, chỉ ăn rau củ và măng tre mà thôi. Vua giết 4 con voi và cả ngựa của mình cưỡi để nuôi quân sĩ. Song thỉnh thoảng vẫn có kẻ bỏ trốn. Vua bèn cấm giữ nghiêm ngặt, bắt được kẻ nào bỏ trốn thì chém, để rao cho mọi người biết. Quân lính lại nghiêm …

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 1 Sách Khôi: tức là Khôi huyện, thuộc trấn Thiên Quan, ở giữa hai huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình và huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 2 ”Tử Địa”: tức là “đất chết”, chỉ hoàn cảnh hiểm nghèo.