Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Kỷ nhà Đinh [6a6b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 中，遂殺之，害及南越王璉。[6a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … trung, toại sát chi, hại cập Nam Việt vương Liễn.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 時，捕賊甚急，釋潜伏于宮霤。踰三日，渴甚，遇雨，以手盛水而飲，宫女見之以吿。[6a*1*11]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thời, bổ tặc thậm cấp, Thích tiềm phục vu cung lựu. Du tam nhật, khát thậm, ngộ vũ, dĩ thủ thịnh thủy nhi ẩm, cung nữ kiến chi dĩ cáo.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 定國公阮匐使人收斬之，碎其骨，臠其肉，分與國人食之，不争啖焉。[6a*2*19]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Định quốc công Nguyễn Bặc sử nhân thu trảm chi, toái kì cốt, loan kì nhục, phân dữ quốc nhân thực chi, bất tranh đạm yên.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 初，帝微時，嘗漁于膠水江，綱得大圭，觸頭闕其角。[6a*4*5]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Sơ, đế vi thời, thường ngư vu Giao Thủy giang, cương đắc đại khuê, xúc đầu khuyết kì giác.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 是夜投膠水寺宿，藏圭于魚筥底，待明是賣魚。[6a*5*5]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thị dạ đầu Giao Thủy tự túc, tàng khuê vu ngư cử để, đãi minh thị mại ngư.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 時，帝方熟睡，其筥有異光，寺僧起問故，帝言乃以圭示之。[6a*6*4]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thời, đế phương thục thụy, kì cử hữu dị quang, tự tăng khởi vấn cố, đế ngôn nãi dĩ khuê thị chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 僧嘆曰：「吾子他日富貴不可言，但恨福不長耳。」[6a*7*7]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tăng thán viết: “Ngô tử tha nhật phú quý bất khả ngôn, đãn hận phúc bất trường nhĩ”.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 又於太平五年，得讖文曰：「杜弑弑丁丁，黎家出聖明，兢頭多宏兒，道路絶人行。[6a*8*3]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Hựu ư Thái Bình ngũ niên, đắc sấm văn viết: “Đỗ Thích thí Đinh Đinh, Lê gia xuất thánh minh, cạnh đầu đa hoằng nhi, đạo lộ tuyệt nhân hành.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 十二稱大王，十恶無一善 [6a*9*12] 十八子登僊，計都二十天。」[6b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thập nhị xưng đại vương, thập ác vô nhất thiện, thập bát tử đăng tiên, kế đô nhị thập thiên”.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 人以爲天數自定云。[6b*1*11]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Nhân dĩ vi thiên số tự định vân.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 時，定國公阮匐，外甲丁佃，與十道將軍黎桓奉衛王璿即皇帝位，尊帝曰先皇帝，尊親生母楊氏爲皇太后。[6b*2*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thời, Định quốc công Nguyễn Bặc, Ngoại giáp Đinh Điền, dữ Thập đạo tướng quân Lê Hoàn phụng Vệ vương Toàn tức Hoàng đế vị, tôn đế viết Tiên Hoàng đế, tôn thân sinh mẫu Dương thị vi Hoàng thái hậu.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 奉先皇帝柩塟長焉山陵。[6b*5*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Phụng Tiên Hoàng đế cữu táng Trường Yên sơn lăng.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 史臣吳士連曰：帝王之興，未有不本於天者也。[6b*6*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Đế vương chi hưng, vị hữu bất bản ư thiên giả dã.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 然聖人不恃其命之在天，而尤盡其事之在我。[6b*7*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nhiên thánh nhân bất thị kì mệnh chi tại thiên, nhi vưu tận kì sự chi tại ngã.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 事既濟矣，尤思患而豫防之。[6b*8*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Sự ký tế hĩ, vưu tư hoạn nhi dự phòng chi.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 禮樂刑政之脩，所以防人心也。[6b*8*12]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Lễ nhạc hình chính chi tu, sở dĩ phòng nhân tâm dã.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 重門擊析之設，所以待暴客也。[6b*9*6]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Trùng môn kích tích chi thiết, sở dĩ đãi bạo khách dã.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 盖 …… [6b*9*18]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Cái …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 … [6a] Thích bèn giết chết, lại giết luôn cả Nam Việt Vương Liễn. Khi ấy lệnh lùng bắt hung thủ rất gấp, Thích phải lén núp ở máng nước trong cung qua 3 ngày, khác lắm, gặp lúc trời mưa thò tay hứng nước uống, cung nữ trông thấy liền đi báo. Đinh quốc công Nguyễn Bặc sai người bắt đem chém, đập nát xương, băm thịt ra từng mảnh, chia cho người trong nước ăn, chẳng ai không tranh lấy mà nhai nuốt. Ngày trước, khi vua còn hàn vi, thường đánh cá ở sông Giao Thủy, kéo lưới được viên ngọc khuê to nhưng va vào mũi thuyền, sứt mất một góc. Đêm ấy vào ngũ nhờ ở chùa Giao Thủy, giấu ngọc ở dưới đáy giỏ cá, đợi sáng ra chợ bán cá. Bấy giờ vua đang ngũ say, trong giỏ có ánh sáng lạ, nhà sư chùa ấy gọi dậy hỏi duyên cớ, vua nói thực và lấy ngọc khuê cho xem. Sư than rằng: “Anh ngày sau phú quý không thể nói hết, chỉ tiếc phúc không được dài”.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Lại vào năm Thái Bình thứ 5 [974], có lời sấm ngữ: “Đỗ Thích thí Đinh Đinh, Lê gia xuất thánh minh, cạnh đầu đa hoành nhi¹, đạo lộ tuyệt nhân hành. Thập nhị xưng đại vương, thập ác vô nhất thiện, [6b] thập bát tử đăng tiên, Kế đô² nhị thập thiên”. (Đỗ Thích giết hai Đinh, nhà Lê nổi thánh minh, tranh nhau nhiều hoành nhi, đường sá người vắng tanh. Mười hai xưng đại vương, toàn ác không một thiện, mười tám con lên tiên, sao Kế đô hai chục ngày)³. Người ta cho là số trời đã định như thế. Khi ấy Định quốc công Nguyễn Bặc, Ngoại giáp Đinh Điền, cùng thập đạo tướng quân Lê Hoàn rước Vệ Vương Toàn lên ngôi Hoàng đế, tôn gọi vua là Tiên Hoàng Đế, tôn mẹ đẻ [vua mới] là Dương Thị làm Hoàng thái hậu. Rước linh cữu Tiên Hoàng Đế về táng ở sơn lăng Trường Yên⁴.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Đế vương dấy nghiệp không ai không nhờ ở trời. Nhưng thánh nhân không cậy có mệnh trời mà làm hết phận sự của mình. Việc đã thành, lại càng lo nghĩ đề phòng. Sửa sang lể nhạc hình án chính sự là để phòng giữ lòng người. Đặt nhiều lần cửa, đánh hiệu canh là đề phòng kẻ hung bạo. Bởi vì …

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 1 Ở đây Toàn thư chép là hoành nhi [ 宏兒 ], tức một loại nô tỳ, còn Đại Việt sử lược (q.1, 17b) lại chép là hoành tử [ 宏死 ] nghĩa là chết phi lý, chết oan uổng.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 2 Kế đô [ 計都 ]: là tên Trung Quốc phiên âm tên ngôi sao Kethu trong lịch cổ Ấn Độ. Thiên văn cổ Ấn Độ cho rằng hệ mặt trời có 9 sao (Trung Quốc dịch là Cửu diệu), ngoài mặt trời, mặt trăng và 5 sao Thủy (Bhuda), Kim (Sukra), Hỏa (Angaraka), Mộc (Brhaspati), Thổ (Sanaiscara hay Sani), còn có 2 sao nữa là Kethu và Rahu (Trung Quốc phiên âm là La hầu), hai sao này thường che mặt trời, mặt trăng, làm thành nhật thực và nguyệt thực. Ngày nay ta biết không phải như vậy và không có hai ngôi sao đó. Lịch pháp cổ Ấn Độ (người Trung Quốc gọi là Phạn lịch đã truyền vào Trung Quốc cùng với Phật Giáo). Trong kinh Phật (chẳng hạn Đại Nhật kinh), thường gặp tên sao Kế đô này. Một số học giả thời Tống cũng đã bàn về sao này (xem Mộng khê bút đàm của Thâm Quát, chương Tượng số). Người làm bài sấm trên – nhiều khả năng là nhà sư – đưa thêm tên ngôi sao này vào cho thêm phần bí hiểm, đồng thời chữ đô, có thể ám chỉ việc đóng đô, hay làm vua, của nhà Lý.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 3 Bài thơ sấm này hẳn là do người đời sau làm ra, vì trong đó không những đã biết việc Đỗ Thích giết hai cha con vua Đinh, Lê Hoàn lên ngôi, mà còn nói trước việc nhà Lý làm vua (gộp 3 chữ thập, bát, tự thành chữ Lý).

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 4 Trường Yên: Ở đây là tên xã, chứ không phải tên phủ. Xã Trường Yên, gồm Trường Yên Thượng và Trường Yên Hạ, là vùng thành Hoa Lư. Lăng vua Đinh ở trên núi Mã Yên (núi Yên Ngựa) thuộc xã Trường Yên tỉnh Ninh Bình.