Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Kỷ nhà Lê [17a17b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 乙酉，六年（宋雍熙二年）。[17a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Ất Dậu, lục niên (Tống Ung Hi nhị niên).

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 秋，七月望，帝之誕辰也，使人造舟江中，以竹作假山于舟上，號南山。[17a*1*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thu, thất nguyệt vọng, đế chi đản thìn dã, sử nhân tạo chu giang trung, dĩ trúc tác giả sơn vu chu thượng, hiệu Nam Sơn.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 設競舟戲禮，後以爲常。[17a*2*15]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thiết cạnh chu hí lễ, hậu dĩ vi thường.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 ○ 宋遣使來聘。[17a*3*6]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 ○ Tống khiển sứ lai sính.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 帝遣使如宋，求領節鎮。[17a*3*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đế khiển sứ như Tống, cầu lĩnh Tiết trấn.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 丙戌，七年（宋雍熙三年）。[17a*5*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Bính Tuất, thất niên (Tống Ung Hi tam niên).

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 秋，八月，點民爲兵。[17a*5*9]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Thu, bát nguyệt, điểm dân vi binh.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 ○ 冬，十月，宋遣佐補闕李若拙，國子監博士李𮗓賫制󰀋封帝爲安南都護靜海軍節度使京兆郡侯。[17a*5*17]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 ○ Đông, thập nguyệt, Tống khiển Tá bổ khuyết Lý Nhược Chuyết, Quốc tử giám bác sĩ Lý Giác tê chế sách phong đế vi An Nam đô hộ Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ kinh triệu quận hầu.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 （其制曰：王者丕建皇極，寵綏列藩，設邸京師，所以盛會同之礼，昨土方靣，所以表節制之權，矧兹鳶趾之隅，式修翠羽之貢，適當易師，方利建侯，不忘請命之恭，用舉酬勞之典，茲權知三司留後，黎某資兼義勇，性禀忠純，[17a*7*15]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 (Kì chế viết: Vương giả phi kiến hoàng cực, sủng tuy liệt phiên, thiết để kinh sư, sở dĩ thịnh hội đồng chi lễ, tạc thổ phương diện, sở dĩ biểu tiết chế chi quyền, thẩn tư diên chỉ chi ngung, thức tu thúy vũ chi cống, thích đương dị sư, phương lợi kiến hầu, bất vong thỉnh mệnh chi cung, dụng cử thù lao chi điển, tư quyền tri tam ti lưu hậu, Lê mỗ tư kiêm nghĩa dũng, tính bẩm trung thuần,

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 能得󰘊人之心，彌謹藩臣之節，󰪀者丁璿方在童幼，眛厥撫綏，爾以肺腑之親，掌師旅之事，號金自出，威愛兼行。[17b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 năng đắc bang nhân chi tâm, di cẩn phiên thần chi tiết, Nãng giả Đinh Toàn phương tại đồng ấu, muội quyết phủ tuy, nhĩ dĩ phế phủ chi thân, chưởng sư lữ chi sự, hiệu kim tự xuất, uy ái kiêm hành.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 丁氏自解三使之權，以徇眾人之欲，遠輸誠悃，求領節旄，士爕強明，化越俗以咸乂；尉佗恭順，禀漢詔以無違。宜以元裔之並，列通侯之貴，其撫夷落，對揚王休）。[17b*2*6]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Đinh thị tự giải tam sứ chi quyền, dĩ tuẫn chúng nhân chi dục, viễn thâu thành khổn, cầu lĩnh tiết mao, Sĩ Nhiếp cường minh, hóa Việt tục dĩ hàm nghệ; Úy Đà cung thuận, bẩm Hán chiếu dĩ vô vi. Nghi dĩ nguyên duệ chi tịnh, liệt thông hầu chi quý, kì phủ Di lạc, đối dương vương hưu).

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 帝受制盡恭，饗禮甚厚，日以珍奇之物，庭實旅百，示其富饒。[17b*3*29]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đế thụ chế tận cung, hưởng lễ thậm hậu, nhật dĩ chân kì chi vật, đình thực lữ bách, thị kì phú nhiêu.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 以郭君辨、趙奉勳還之。[17b*5*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Dĩ Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân hoàn chi.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 又謂若拙、𮗓曰：「蕞爾小󰘊，山川悠遠，去天萬里，僻地一隅，行使往來，跋涉山川，不亦勞乎？」[17b*5*10]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Hựu vị Nhược Chuyết, Giác viết: “Tối nhĩ tiểu bang, sơn xuyên du viễn, khứ thiên vạn lí, tích địa nhất ngung, hành sứ vãng lai, bạt thiệp sơn xuyên, bất diệc lao hồ?”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 𮗓對曰：「本朝提封萬里，列郡四百，地有坦夷，亦有險阻，此一方何足微遠？」[17b*7*6]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Giác đối viết: “Bản triều đề phong vạn lí, liệt quận tứ bách, địa hữu thản di, diệc hữu hiểm trở, thử nhất phương hà túc vi viễn?”

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 ○ 以徐穆爲總管知軍民事，賜侯爵；范巨俩爲太尉。[17b*8*15]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 ○ Dĩ Từ Mục vi Tổng quản tri quân dân sự, tứ hầu tước; Phạm Cự Lạng vi Thái úy.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 ○ 遣吳國 …… [17b*9*16]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 ○ Khiển Ngô Quốc …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 [17a] Ất Dậu, [Thiên Phúc] năm thứ 6 [985], (Tống Ung Hy năm thứ 2).

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Mùa thu, tháng 7 ngày rằm là ngày sinh của vua, sai người làm thuyền ở giữa sông, lấy tre làm núi giả đặt trên thuyền, gọi là Nam Sơn, rồi bày lễ vui đua thuyền, về sau thành thường lệ.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Nhà Tống sai sứ sang thăm. Vua sai sứ sang nhà Tống xin giữ chức Tiết trấn¹.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Bính Tuất, [Thiên Phúc] năm thứ 7 [986], (Tống Ung Hy năm thứ 3).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mùa thu, tháng 8, điểm dân để lấy lính.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa đông, tháng 10, nhà Tống sai Tả bổ khuyết Lý Nhược Chuyết, Quốc Tử Giám bác sĩ Lý Giác mang chế sách sang phong cho vua làm An Nam đô hộ Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ kinh triệu quận hầu (Lời chế nói: Đấng vương giả cả dựng ngôi cao, vỗ yên chư hầu. Dựng phủ đệ tại kinh sư, cho lễ hội đồng được long trọng; chia đất phong ở các nơi, để quyền tiết chế được nêu cao. Huống nay từ cõi đất diều rơi² đến dâng đồ cống lông chim trả. Lúc đang đổi tướng, lợi dịp phong hầu, lòng cũng không quên thỉnh mệnh, bèn ban ân điển thưởng công. Nay quyền tri tam ty lưu hậu là Lê mỗ, tư cách gồm nghĩa dũng, bẩm tính vốn trung thuần, [17b] được lòng người trong nước, kính giữ tiết phiên thần. Vừa rồi Đinh Toàn đương tuổi trẻ thơ, không biết yên vỗ. Ngươi là tâm phúc chỗ thân, giữ quyền coi quân lữ, hiệu lệnh ban phát, uy ái đều gồm. Họ Đinh bỏ quyền ba đời tiết sứ, chiều theo ý muốn mọi người. Người xa tỏ lòng thành, xin ban tiết việt. [Phải như] Sĩ Nhiếp cứng mạnh, sáng suốt, đổi tục Việt đều hay, Úy Đà cung kính, thuận tòng, vâng chiếu Hán chẳng trái. Nên xứng chức đứng đầu cõi xa, cùng dự hàng chư hầu tôn quý. Vỗ yên Man di bộ lạc, tuyên dương đức tốt vương triều).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Vua nhận chế rất kính, lễ thết đãi rất hậu, hàng ngày đem những thứ quý lạ bày chật cả sân, để tỏ sự giàu có. Đem bọn Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân trả cho về. Lại bảo Nhược Chuyết và Giác rằng: “Nước tôi bé nhỏ, sông núi xa xôi, nghìn dặm cách trời, ở lánh góc đất, sứ thần đi lại, lặn lội núi sông, há chẳng khó nhọc lắm ư?”. Giác đáp: “Bản triều cõi bờ muôn dặm, các quận có đến bốn trăm, đất có chỗ bằng phẳng, cũng có chỗ hiểm trở, một phương này lấy gì làm xa”. Lấy Từ Mục làm Tổng quản trị quân dân sự, ban cho tước hầu, Phạm Cư Lạng làm Thái úy.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Sai Ngô Quốc …

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 1 Tiết trấn: tức Tiết độ sứ ở phiên trấn.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 2 Chỗ này Toàn thư chép là “Diên Chỉ chi ngung”, bản dịch cũ dịch là “Diên Chỉ cõi xa” và chú thích Diên Chỉ là Chu Diên và Giao Chỉ (bản dịch cũ, tập 1, tr.332). Nhưng xem lại Tống sử (Giao Chỉ truyện) ta thấy đoạn văn này được chép là “diên thiếp chi ngung”. Diên thiếp hay thiếp diên là từ lấy trong Hậu Hán thư, Mã Viện truyện. Theo Mã Viện truyện, khi Mã Viện vào Giao Chỉ, đến Tây Lý, đất nhiều khí độc bốc lên, “ngửng mặt nhìn thấy diều bay, lả tả rơi xuống trong nước” (ngưỡng thị phi diên thiếp thiếp đọa thủy trung¹). Như vậy, “diên thiếp chi ngung” có thể dịch là “cõi đất diều rơi”, chỉ miền đất Giao Chỉ mà người Trung Quốc coi là nhiều khí độc. Chữ [ 鳶跕 ] diên thiếp gần với chữ [ 鳶趾 ] diên chỉ nên có sự lầm lẫn như trên.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 1 仰視飛鳶跕跕墯水中 (Mã Viện liệt truyện). 鳶 diên: chim diều hâu.