Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Kỷ nhà Lê [29a29b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 來赐。

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… lai tứ.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 戊申（景瑞元年 ，宋大中祥符元年）。

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Mậu Thân (Cảnh Thụy nguyên niên , Tống Đại Trung Tường Phù nguyên niên)。

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 封感聖皇后，義兒黎偓佺為三（一作二）原王。

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Phong Cảm Thánh Hoàng hậu, nghĩa nhi Lê Ốc Thuyên vi Tam (nhất tác Nhị) Nguyên vương.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 帝親征都良、渭龍二州，獲蠻人及馬數百匹，伐按洞，獲人口。

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Đế thân chinh Đô Lương, Vị Long nhị châu, hoạch Man nhân cập mã số bách thất, phạt án động, hoạch nhân khẩu.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 使人以杖擊之，蠻人甚痛，啼號屢犯大行諱，帝悅甚。

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Sử nhân dĩ trượng kích chi, Man nhân thậm thống, đề hiệu lũ phạm Đại Hành húy, đế duyệt thậm.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 又自將討驩州及千柳州，獲人口，作囷納入其中而焚之。

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Hựu tự tướng thảo Hoan Châu cập Thiên Liễu châu, hoạch nhân khẩu, tác khuân nạp nhập kỳ trung nhi phần chi.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 己酉二年（宋大中祥符二年）。

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Kỉ Dậu, nhị niên (Tống Đại Trung Tường Phù nhị niên).

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 春，明昶自宋還，得《大藏》經文，及誘得宋女蕭氏以獻，納為宮人。

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Xuân, Minh Xưởng tự Tống hoàn, đắc Đại Tạng kinh văn, cập dụ đắc Tống nữ Tiêu thị dĩ hiến, nạp vi cung nhân.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 遺使遺馴犀于宋，宋帝以犀遠來違性，欲還之，恐逆帝意，令候我使回，縱之海濱。

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Di sứ di tuần tê vu Tống, Tống đế dĩ tê viễn lai vi tính, dục hoàn chi, khủng nghịch đế ý, lệnh hậu ngã sứ hồi, túng chi hải tân.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 帝又求甲冑金装，宋帝從之。

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Đế hựu cầu giáp trụ kim trang, Tống đế tòng chi.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 帝又求知邕州丘市，上許廉州，及如洪丘市。[29b*1*15]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Đế hựu cầu tri Ung Châu khâu thị, thượng hứa Liêm Châu, cập Như Hồng khâu thị.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 吳都督、矯行献等上表，請鑿港築道，立碑堠于愛州。

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Ngô đô đốc, Kiểu hành hiến đẳng thượng biểu, thỉnh tạc cảng trúc đạo, lập bi hậu vu Ái Châu.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 詔以其州軍民鑿築，自支隆開越頂山，至武瀧江。

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Chiếu dĩ kì châu quân dân tạc trúc, tự Chi Long khai Việt Đỉnh Sơn, chí Vũ Lung giang.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 帝幸愛州，至武瀧江，其俗相傳游涉此江者多被害，帝因使人游泳，凡三反，無所害。

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Đế hạnh Ái Châu, chí Vũ Lung giang, kì tục tương truyền du thiệp thử giang giả đa bị hại, đế nhân sứ nhân du vịnh, phàm tam phản, vô sở hại.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 詔造舟置于武瀧、拔渠洞、瀧江四處，以濟人行。[29b*6*13]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Chiếu tạo châu trí vu Vũ Lung, Bạt Cừ động, Lung giang tứ xứ, dĩ tế nhân hành.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 秋，七月，帝親征驩唐、石河等州，至環江，遣防遏使胡守益領環唐州軍五千餘，除治道路，自州夾江，至南界海口，以便 …… [29b*7*12]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Thu, thất nguyệt, đế thân chinh Hoan Đường, Thạch Hà đẳng châu, chí Hoàn Giang, khiển Phòng át sứ Hồ Thủ Ích lĩnh Hoàn Đường châu quân ngũ thiên dư, trừ trị đạo lộ, tự Châu Giáp giang, chí Nam Giới hải khẩu, dĩ tiện ……

Dịch Quốc Ngữ

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 … [29a] đem sang ban.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Mậu Thân, niên hiệu Cảnh Thụy năm thứ 1 [1008], (Tống Đại Trung Tường Phù năm thứ 1).

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Phong con nuôi của Cảm Thánh Hoàng Hậu là Lê Ốc Thuyên làm Tam Nguyên Vương (có sách chép là Nhị Nguyên Vương). Vua thân đi đánh hai châu Đô Lương¹, Vị Long, bắt được người Man và vài trăm con người, sai lấy gậy đánh, người Man đau quá kêu gào, nhiều lần phạm tên húy của Đại Hành, vua thích lắm. Lại tự làm tướng đi đánh Hoan Châu và châu Thiên Liễu, bắt được người thì làm chuồng nhốt vào rồi đốt.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Kỷ Dậu, [Cảnh Thụy] năm thứ 2 [1009], (Tống Đại Trung Tường Phù năm thứ 2).

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Mùa xuân, Minh Xưởng ở Tống về, xin được kinh Đại tạng và dụ được người con gái nước Tống là Tiêu thị đem dâng. Vua thu nạp làm cung nhân.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Sai sứ đem biếu nhà Tống con tê ngưu thuần. Vua Tống cho rằng tê ngưu từ xa đến, không hợp thủy thổ muốn trả lại, nhưng sợ trái ý vua, sai đợi cho sứ nước ta [29b] về rồi thả ra biển. Vua lại xin áo giáp mũ trụ giát vàng, vua Tống bằng lòng cho. Vua lại xin được đặt người coi việc tại chợ trao đổi hàng hóa² ở Ung Châu, nhưng vua Tống chỉ cho mua bán ở chợ trao đổi hàng hóa tại Liêm Châu và trấn Như Hồng thôi.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Bọn Ngô đô đốc, Kiểu hành hiến³ dâng biểu xin đào kênh, đắp đường và dựng cột bia⁴ ở Ái Châu. Vua xuống chiếu cho lấy quân và dân ở châu ấy đào đắp từ cửa quan Chi Long⁵ qua Đỉnh Sơn đến sông Vũ Lung⁶.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Vua đi Ái Châu, đến sông Vũ Lung. Tục truyền người lội qua sông này phần nhiều bị hại, nhân thế vua sai người bơi lội qua lại đến ba lần, không hề gì. Xuống chiếu đóng thuyền để ở các bến sông Vũ Lung, Bạt Cừ, Động Lung bốn chỗ để chở người qua lại.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa thu, tháng 7, vua thân đi đánh các châu Hoan Đường⁷ , Thạch Hà. Đến Hoàn Giang⁸ , sai Phòng át sứ là Hồ Thủ Ích đem hơn 5 nghìn quân của châu Hoan Đường⁹ , sửa chữa đường từ sông Châu Giáp¹⁰ đến cửa biển Nam Giới để quân đi cho tiện.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 1 Đô Lương, Thiên Liễu: tên châu, chưa rõ ở vùng nào.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 2 Nguyên văn: cầu thi Ung Châu Khưu thị, chữ 丘 khưu do chữ 互 hỗ khắc lầm. Hỗ thị là chợ trao đổi hàng hóa (với người nước ngoài) không dùng tiền.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 3 Nguyên văn: “Ngô đô đốc Kiểu hành hiến đẳng…” Cương mục khi sử dụng sử liệu này, coi Kiểu Hành Hiến là tên riêng, do đó bỏ hai chữ Ngô và đẳng (coi như Toàn thư in thừa chữ). Vì có chữ “đẳng” nên chúng tôi cho rằng ở đây Toàn thư nói việc dâng biểu cho hai người: Ngô đô đốc và Kiểu hành hiến (đều không ghi tên). Như thế thì “hành hiến” phải là một chức quan. Xin ghi lại đây để chờ tra cứu.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 4 Nguyên văn: “bi hậu”, cột mốc chỉ dặm đường, mỗi dặm trồng một cột (như cột cây số ngày nay).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 5 Chi Long: theo Cương mục, là tên cửa quan thuộc huyện Chi Nga, tức huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa (CMCB2, 1b).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 ^⇡ 6 Sông Vũ Lung: ở châu Vũ Lung, tỉnh Thanh Hóa ngày nay.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 7 Hoan Đường: Cương Mục ghi là tên châu đời Tiền Lê (CMCB2, 2b). Nay thuộc đất các huyện Nam Đàn, Anh Sơn, Đô Lương, tỉnh Nghệ An.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 8 Hoàn Giang: Cương mục (CB1, 38) chú là “không khảo được” . Bản dịch cũ cho cửa Hoàn là cửa Sót (Nam Giới) và do đó sông Hoàn là sông chảy ra cửa Sót.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 9 Nguyên bản in là “Hoàn” Đường (với chữ “Hoàn” là ngọc hoàn), ngờ vẫn là châu Hoan Đường đã nói ở trên, mà do ảnh hưởng các chữ “Hoàn” trên và dưới nên đọc và khắc in nhầm.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 10 Nguyên văn “Châu Giáp Giang”, chưa rõ ở đâu.