Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Anh Tông Hoàng Đế [16a16b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 恐未克堪。如俟其壮，奈朕年衰何？」時，有内人抱龍󰥤出，見帝戴巾，哭請戴之。帝未及勒，哭愈甚。[16a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … khủng vị khắc kham. Như sĩ kì tráng, nại trẫm niên suy hà?” Thời, hữu nội nhân bão Long Trát xuất, kiến đế đái cân, khốc thỉnh đái chi. Đế vị cập lặc, khốc dũ thậm.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 帝乃脱而加之，龍󰥤大笑。[16a*2*18]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đế nãi thoát nhi gia chi, Long Trát đại tiếu.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝益奇之，建儲之意遂决。[16a*3*9]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế ích kì chi, kiến trữ chi ý toại quyết.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 冬，十一月，地震。[16a*4*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Đông, thập nhất nguyệt, địa chấn.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 十二月，彗星見南方。[16a*4*7]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thập nhị nguyệt, tuệ tinh kiến nam phương.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 乙未，天感至寳二年（宋淳熙二年）。[16a*5*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Ất Mùi, Thiên Cảm Chí Bảo nhị niên (Tống Thuần Hi nhị niên).

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 春，正月，󰀋龍󰥤爲皇太子，居東宫。[16a*5*13]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Xuân, chính nguyệt, sách Long Trát vi Hoàng thái tử, cư Đông cung.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 拜蘇憲誠入内檢校太傅平章軍國重事，王爵，輔翼東宫。[16a*6*6]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Bái Tô Hiến Thành Nhập nội kiểm hiệu thái phó bình chương quân quốc trọng sự, vương tước, phụ dực Đông cung.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 夏，四月，帝弗豫，力疾，命蘇憲誠抱太子攝政事。[16a*7*9]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hạ, tứ nguyệt, đế phất dự, lực tật, mệnh Tô Hiến Thành bão thái tử nhiếp chính sự.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 秋，七月，乙巳，帝崩于瑞光殿。[16a*8*9]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thu, thất nguyệt, Ất Tị, đế băng vu Thụy Quang điện.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 先是，帝疾大漸，皇后復請立龍昶。帝曰：「爲人子 [16a*9*2] 不孝，安治民乎？」遺詔蘇憲誠輔導太子，國家事務一遵成憲。[16b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Tiên thị, đế tật đại tiềm, Hoàng hậu phục thỉnh lập Long Xưởng. Đế viết: “Vi nhân tử bất hiếu, an trị dân hồ?” Di chiếu Tô Hiến Thành phụ đạo Thái tử, quốc gia sự vụ nhất tuân thành hiến.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 時，太后欲行廢立，恐憲誠不從，乃以金銀賂其妻吕氏。憲誠曰：「吾以大臣受顧命輔幼主，今受賂而廢立，何見目見先帝於地下乎？」[16b*2*5]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thời, Thái hậu dục hành phế lập, khủng Hiến Thành bất tòng, nãi dĩ kim ngân lộ kì thê Lã thị. Hiến Thành viết: “Ngô dĩ đại thần thụ cố mệnh phụ ấu chủ, kim thụ lộ nhi phế lập, hà hiện mục kiến tiên đế ư địa hạ hồ?”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 太后又召憲誠，諭之百端。[16b*4*17]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thái hậu hựu triệu Hiến Thành, dụ chi bách đoan.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 對曰：「不義而富且貴，𡸈忠臣義士之所樂爲。况先帝言猶在耳，殿下𡸈不聞伊尹、霍光之事乎？臣不敢奉詔。」[16b*5*8]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Đối viết: “Bất nghĩa nhi phú thả quý, khởi trung thần nghĩa sĩ chi sở lạc vi. Huống Tiên đế ngôn do tại nhĩ, điện hạ khởi bất văn Y Doãn, Hoắc Quang chi sự hồ? Thần bất cảm phụng chiếu”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 事遂寝。[16b*7*11]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Sự toại tẩm.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 史臣吳士連曰：英宗幼冲嗣位，杜英武之事，莫得而知之也。及年踰弱冠，命憲誠等領兵廵邉，…… [16b*8*1]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Anh Tông ấu xung tự vị, Đỗ Anh Vũ chi sự, mạc đắc nhi tri chi dã. Cập niên du nhược quán, mệnh Hiến Thành đẳng lĩnh binh tuần biên, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 … [16a] sợ không đương nổi, nếu đợi lớn thì trẫm đã tuổi già suy yếu, biết làm thế nào?” Bấy giờ có nội nhân ẵm Long Trát ra, thấy vua đội mũ, khóc đòi đội, vua chưa kịp tháo mũ đưa cho thì càng khóc to hơn. Vua bèn tháo mũ đội cho, Long Trát cả cười. Vua càng lấy làm lạ, ý lập Long Trát làm thái tử bèn quyết định.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Mùa đông, tháng 11, động đất.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Tháng 12, sao Chổi mọc phương nam.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Ất Mùi, [Thiên Cảm Chí Bảo] năm thứ 2 [1175], (Tống Thuần Hy năm thứ 2).

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Mùa xân, tháng giêng, sách lập Long Trát làm Hoàng thái tử, ở đông cung. Phong Tô Hiến Thành làm Nhập nội kiểm hiệu thái phó bình chương quân quốc trọng sự, tước vương, giúp đỡ Đông cung.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Mùa hạ, tháng tư, vua không khỏe, cố gượng sai Tô Hiến Thành ẵm thái tử mà quyền nhiếp chính sự.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mùa thu, tháng 7, ngày Ất Tỵ, vua băng ở điện Thụy Quang. Trước đó, khi vua ốm nặng, Hoàng hậu lại xin lập Long Xưởng, vua nói: “Làm con [16b] bất hiếu còn trị dân sao được”. Di chiếu cho Tô Hiến Thành giúp rập thái tử, công việc quốc gia nhất nhất tuân theo phép cũ. Bấy giờ Thái hậu muốn làm việc phế lập, sợ Hiến Thành không nghe, mới đem vàng bạc đút cho vợ là Nữ thị. Hiến Thành nói: “Ta là đại thần nhận mệnh Tiên đế dặn lại giúp rập vua bé, nay lấy của đút mà làm việc phế lập thì còn mặt mũi nào trông thấy Tiên đế ở suối vàng?”. Thái hậu lại gọi Hiến Thành đến dỗ dành trăm cách. Hiến Thành trả lời: “Làm việc bất nghĩa mà được giàu sang, kẻ trung thần nghĩa sĩ đâu có vui làm, huống chi lời của Tiên đế còn ở bên tai, điện hạ lại không nghe việc của Y Doãn, Hoắc Quang hay sao? Thần không dám vâng chiếu”. Việc bèn thôi.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Anh Tông nối ngôi tuổi còn thơ ấu, việc của Đỗ Anh Vũ làm gì mà biết được, đến khi tuổi ngoại hai mươi, sai bọn Hiến Thành đem quân đi tuần nơi biên giới, …