Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Cao Tông Hoàng Đế [23a23b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 工制樂曲，號占城音，其聲清怨哀傷，聞者泣下。[23a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … công chế nhạc khúc, hiệu Chiêm Thành âm, kì thanh thanh oán ai thương, văn giả khấp hạ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 僧副阮常曰：「吳聞《詩》序云：『亂國之音怨而怒』。今民亂國困，主上廵遊無度，朝正紊亂，民心乖離，是敗亡之兆也。」[23a*1*19]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tăng phó Nguyễn Thường viết: “Ngô văn Thi tự vân: “Loạn quốc chi âm oán nhi nộ”. Kim dân loạn quốc khốn, chủ thượng tuần du vô độ, triều chính vặn loạn, dân tâm quai li, thị bại vong chi triệu dã”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 癸亥，天家寳祐二年（宗加泰三年）。[23a*5*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Quý Hợi, Thiên Gia Bảo Hựu nhị niên (Tống Gia Thái tam niên).

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 春，二月，大興土木，营諸宫殿。[23a*5*14]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Xuân, nhị nguyệt, Đại Hưng thổ mộc, dinh chư cung điện.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 夏，四月，敬天閣将成，有鵲巢其上生雛。群臣諫曰：「昔魏明帝構凌霄閣，有鵲巢焉。髙堂隆諫曰：『臣聞維鵲有巢，維鳩居之。今鵲巢宫闕，臣愚以爲閣雖成，必有異姓居之。』願陛下審髙堂隆之 [23a*6*4] 言，先務脩德，然侯興工可也帝聽宦官笵秉彛之言，督作愈急，百性苦之。[23b*1*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Hạ, tứ nguyệt, Kính Thiên các tương thành, hữu thước sào kì thượng sinh sồ. Quần thần gián viết: “Tích Ngụy Minh Đế cấu lăng Tiêu các, hữu thước sào yên. Cao Đường Long gián viết: “Thần văn duy thước hữu sào, duy cưu cư chi. Kim thước sào cung khuyết, thần ngu dĩ vi các tuy thành, tất hữu dị tính cư chi”. Nguyện bệ hạ thẩm Cao Đường Long chi ngôn, tiên vụ tu đức, nhiên hậu hưng công khả dã”. Đế thính hoạn quan Phạm Bỉnh Di chi ngôn, đốc tác dũ cấp, bách tính khổ chi.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 秋，七月，殿前指揮使知乂安州杜清、州牧范延奏曰：「占城國主布池爲其叔父布田所逐，今載妻子寓機羅海口。意欲求救。」[23b*2*10]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thu, thất nguyệt, Điện tiền chỉ huy sứ tri Nghệ An châu Đỗ Thanh, châu mục Phạm Diên tấu viết: “Chiêm Thành quốc chủ Bố Trì vi kì thúc phụ Bố Điền sở trục, kim tải thê tử ngụ Cơ La hải khẩu. Ý dục cầu cứu”.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 八月，帝命譚以𫎇、杜安徃計其事。[23b*4*19]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Bát nguyệt, đế mệnh Đàm Dĩ Mông, Đỗ An vãng kế kì sự.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 将至機羅，杜安曰：「彼以兵來，虜情難信。」[23b*5*13]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tương chí Cơ La, Đỗ An viết: “Bỉ dĩ binh lai, lỗ tình nan tín.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 諺云：蟻孔潰堤，寸煙燎屋。[23b*6*9]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Ngạn vân: Nghị khổng hội đê, thốn yên liệu ốc.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 今布池𡸈特蟻孔寸煙而已。」[23b*6*19]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Kim Bố Trì khởi đặc nghị khổng thốn yên nhi dĩ”.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 以𫎇以語清、延，使爲之僃。[23b*7*11]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Dĩ Mông dĩ ngữ Thanh, Diên, sử vi chi bị.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 清等曰：「彼以難來求救，何必疑？」[23b*8*2]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thanh đẳng viết: “Bỉ dĩ nan lai cầu cứu, hà tất nghi?”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 以𫎇怒，引軍還。[23b*8*14]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Dĩ Mông nộ, dẫn quân hoàn.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 清共延謀襲布池，爲自全計。[23b*9*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thanh cộng Diên mưu tập Bố Trì, vi tự toàn kế.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 謀池，反爲所殺。[23b*9*12]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Mưu trì, phản vi sở sát.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 乂 …… [23b*9*18]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Nghệ …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 … [23a] công chế khúc nhạc gọi là nhạc Chiêm Thành, tiếng trong trẻo, ai oán buồn rầu, người nghe phải chảy nước mắt. Tăng phó Nguyễn Thường nói: “Ta nghe bài tựa Kinh Thi nói rằng: Âm thanh của nước loạn nghe như ai oán giận hờn. Nay dân loạn nước nguy, chúa thượng thì rong chơi vô độ, triều đình rối loạn, lòng dân trái lìa, đó là triệu bại vong”.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Quý Hợi, [Thiên Gia Bảo Hựu] năm thứ 2 [1203], (Tống Gia Thái năm thứ 3).

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Mùa xuân, tháng 2, làm nhiều việc thổ mộc, dựng các cung điện.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Mùa hạ, tháng 4, gác Kinh Thiên làm sắp xong, có chim khách vào làm tổ đẻ chim con ở đấy. Các quan can rằng: “Ngày xưa Ngụy Minh Đế làm gác Lăng Tiêu, có con chim khách đến làm tổ, Cao Đường Long can rằng “Thần từng nghe câu: Chim khách có tổ, chim cưu đến ở¹. Nay chim khách đến làm tổ nơi cung khuyết, theo ngu kiến của thần thì gác ấy có làm xong nữa tất có người họ khác đến ở”. Xin bệ hạ xét lời của Cao Đường Long, [23b] trước cốt sửa đức, sau hãy khởi công mới phải”. [Nhưng] vua nghe lời của hoạn quan là Phạm Bỉnh Di, giục làm càng gấp, trăm họ khốn khổ.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Mùa thu, tháng 7, Điện tiền chỉ huy sứ tri châu Nghệ An là Đỗ Thanh và châu mục là Phạm Diên tâu rằng: “Vua nước Chiêm Thành là Bố Trì² bị chú là Văn Bố Điền³ đuổi, nay đem cả vợ con đến ngụ ở cửa biển Cơ La⁴, ý muốn cầu cứu”. Tháng 8 vua sai Đàm Dĩ Mông và Đỗ An đi liệu tính việc ấy. Sắp đến cửa biển Cơ La, Đỗ An nói: “Kẻ kia đem quân đến đây, lòng nó khó tin được. Tục ngữ có câu: “Lỗ kiến có thể vỡ đê, tấc khói có thể cháy nhà”. Nay Bố Trì há phải là lỗ kiến, tấc khói mà thôi đâu”. Dĩ Mông nói lại ý ấy với Thanh và Diên, bảo phải phòng bị. Bọn Thanh nói: “Kẻ kia vì hoạn nạn đến xin cầu cứu, còn phải nghi ngờ gì?”. Dĩ Mông giận, đem quân về. Thanh và Diên cùng mưu đánh úp Bố Trì để làm kế tự bảo toàn. Mưu tiết lộ, thành ra bị Bố Trì giết. Quân Nghệ …

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 ^⇡ 1 Câu này dẫn thơ “Thước sào”: Duy thước hữu sào, duy cưu cư chi” (Kinh Thi, Thiệu nam).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 ^⇡ 2 Bố Trì: tức Suryavarmadeva.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 3 Văn Bố Điền: tức ông Dhanapatigrama: Đại Việt sử lược (Q3,14b), ghi là Bố Do.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 4 Cơ La: tên cửa biển, thời Trần đổi là Kỳ La, tức là cửa Nhượng ở huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh.