Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Cao Tông Hoàng Đế [25a25b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 者充軍伍，令路官統管收捕之。[25a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … giả sung quân ngũ, lệnh lộ quan thống quản thu bổ chi.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 冬，十月，國威州傘圓山蠻爲盗，刼掠清威鄕，其眾甚盛，不可復制。[25a*1*13]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đông, thập nguyệt, Quốc Oai châu Tản Viên sơn man vi đạo, kiếp lược Thanh Oai hương, kì chúng thậm thịnh, bất khả phục chế.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 戊辰，四年（宋家定元年）。[25a*3*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Mậu Thìn, tứ niên (Tống Gia Định nguyên niên).

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 春，正月，󰀋皇子旵爲皇太子居東宫。[25a*3*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Xuân, chính nguyệt, sách Hoàng tử Sảm vi Hoàng thái tử cư Đông cung.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 大饑，饑莩相󰥺。[25a*4*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đại cơ, cơ phu tương chẩm.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 以范猷知乂安軍事，猷遂反。招納亡命盗賊，號「候人」，分行刼掠。[25a*4*9]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Dĩ Phạm Du tri Nghệ An quân sự, Du toại phản. Chiêu nạp vong mệnh đạo tặc, hiệu “hầu nhân”, phân hành kiếp lược.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 國威州人亦率徒侣屯于西結，道路爲之不通。[25a*5*16]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Quốc Oai châu nhân diệc suất đồ lữ đồn vu Tây Kết, đạo lộ vi chi bất thông.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 帝命上品奉御范秉彛将藤州兵討之。[25a*6*15]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Đế mệnh Thượng phẩm phụng ngự Phạm Bỉnh Di tương Đằng châu binh thảo chi.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 己巳，五年（宋嘉定二年）。[25a*8*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Kỉ Tị, ngũ niên (Tống Gia Định nhị niên).

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 春，正月，范秉彛率虅州、快州人攻猷。[25a*8*9]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Xuân, chính nguyệt, Phạm Bỉnh Di suất Đằng châu, Khoái châu nhân công Du.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 敗之，猷奔洪州。[25a*9*3]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Bại chi, Du bôn Hồng châu.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 秉彜籍其家焚之。[25a*9*9]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Bỉnh Di tịch kì gia phần chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 猷怨愈深。[25a*9*16]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Du oán dũ thâm.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 帝命奉御徵猷回京。[25b*1*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Đế mệnh Phụng ngự trưng Du hồi Kinh.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 秋，七月，秉彛回京師，将入奏，有止之曰：「猷言先入，怨猶未解。」[25b*1*9]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thu, thất nguyệt, Bỉnh Di hồi Kinh sư, tương nhập tấu, hữu chỉ chi viết: “Du ngôn tiên nhập, oán do vị giải”.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 秉彛曰：「吾事上盡忠，而爲姦賊所譖耶？况有君命，吳其焉避？」遂入。[25b*2*14]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Bỉnh Di viết: “Ngô sự thượng tận trung, nhi vi gian tặc sở tiếm da? Huống hữu quân mệnh, ngô kì yên tị?” Toại nhập.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 帝命執之及其子輔囚于水院。[25b*4*1]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Đế mệnh chấp ch, cập kì tử Phụ tù vu Thủy Viện.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 将刑，其将郭卜等聞之，将兵皷譟而入，至大城門外，爲門者所拒。[25b*4*13]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tương hình, kì tương Quách Bốc đẳng văn chi, tương binh cổ táo nhi nhập, chí Đại Thành môn ngoại, vi môn giả sở cự.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 斬關而入，帝聞事急，使召秉彛及輔入金晶階凉石䖏，刺殺之。[25b*5*19]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Trảm quan nhi nhập, đế văn sự cấp, sử triệu Bỉnh Di cập Phụ nhập kim tinh giai lương thạch xứ, thích sát chi.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 卜等突入凉石，以帝所御車昇秉彛屍，御席裏輔屍，由越城門出，下東步頭，既而復入萬延宫，立皇子󰠐爲帝。[25b*7*5]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Bốc đẳng đột nhập lương thạch, dĩ đế sở ngự xa thăng Bỉnh Di thi, ngự tịch lí Phụ thi, do Việt Thành môn xuất, hạ Đông bộ đầu, ký nhi phục nhập Vạn Diên cung, lập hoàng tử Thầm vi đế.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 譚以𫎇、阮正賴皆受󰠐僞職。[25b*9*9]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Đàm Dĩ Mông, Nguyễn Chính Lại giai thụ Thầm ngụy chức.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [25a] sung vào quân ngũ, sai quan các lộ thống quản để bắt [giặc cướp]. Mùa đông, tháng 10, người Man ở núi Tản Viên châu Quốc Oai¹ làm giặc, cướp bóc hương Thanh Oai², bè lũ rất đông, không thể ngăn được.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Mậu Thìn, [Trị Bình Long Ứng] năm thứ 4 [1208], (Tống Gia Định năm thứ 1).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa xuân, tháng giêng, sách lập Hoàng tử Sảm làm Hoàng thái tử, ở đông cung.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Đói to, người chết đói nằm gối lên nhau.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Cho Phạm Du coi việc quân ở Nghệ An. Du bèn làm phản, thu nạp những kẻ vong mệnh và trộm cướp, gọi là “hậu nhân”³, chia đi cướp bóc các nơi. Người châu Quốc Oai cũng đem bè lũ đến đóng ở Tây Kết, đường sá vì thế không thông. Vua sai Thượng phẩm phụng ngự Phạm Bỉnh Di đem quân châu Đằng⁴ đến đánh.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Kỷ Tỵ, [Trị Bình Long Ứng] năm thứ 5 [1209], (Tống Gia Định năm thứ 2).

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa xuân, tháng giêng, Phạm Bỉnh Di đem người châu Đằng và châu Khoái⁵ đi đánh bọn Du. Du thua trận, chạy sang châu Hồng. Bỉnh Di tịch biên gia sản của Du rồi đốt hết. Du oán giận càng sâu. [25b] Vua sai phụng ngự gọi Du về kinh. Mùa thu, tháng 7, Bỉnh Di về đến Kinh sư, sắp vào tâu, có người ngăn lại nói rằng: “Lời của Du đã đến tai vua trước rồi, vua còn chưa nguôi giận”⁶. Bỉnh Di nói: “Ta thờ vua hết trung mà bị kẻ gian tặc gièm pha ư? Huống chi là có mệnh vua đòi, ta còn tránh vào đâu?”, rồi Bỉnh Di vào. Vua sai bắt, đem giam cùng với con là Phụ⁷ ở Thủy viện. Sắp đem hành hình thì tướng của Bỉnh Di là bọn Quách Bốc nghe tin đem quân đánh trống hò reo tiến vào, đến ngoài cửa Đại Thành bị người coi cửa chống cự. Bọn Bốc phá cửa tiến vào. Vua thấy việc kíp quá, sai đem Bỉnh Di và Phụ vào chỗ bệ đá mát⁸ lấy xe ngự chở xác Bỉnh Di, lấy chiếu ngự bọc xác của Phụ, theo cửa Việt Thành ra bến Đông Bộ Đầu⁹ rồi lại trở vào cung Vạn Diên, lập Hoàng tử Thầm làm vua. Bọn Đàm Dĩ Mông, Nguyễn Chính Lại đều chịu ngụy chức của Thầm.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 1 Quốc Oai: nếu châu Quốc Oai thời Lý tương đương với phủ Quốc Oai thời Lê thì là đất các huyện Hoài Đức, Đan Phượng, Phúc Thọ, Thạch Thất và huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây ngày nay. Nhưng theo đây thì núi Tản Viên cũng thuộc châu Quốc Oai, vậy Quốc Oai thời Lý có một phần đất huyện ba Vì ngày nay.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 2 Thanh Oai: tên hương thời Lý, nay là huyện Thanh Oai, tỉnh Hà tây.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 3 Hậu nhân: người do thám.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 4 Đằng châu: ten châu thời Đinh Lê; năm 1005 Lê Long Đình đổi gọi là phủ, nhà Lý đổi lại là châu, nay là phần đất Hưng Yên (cũ), tỉnh Hải Hưng.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 5 Khoái Châu: nhà Lý tách một phần Đằng Châu đặt ra Khoái Châu, nay là đất các huyện Phù Tiên, tỉnh Hải Hưng.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 6 Cương mục chép: Du ngầm sai người đến kinh đô đem vàng bạc đút lót cho bọn nội nhân để tâu vua rằng Bỉnh Di tàn ác giết người vô tội và bày tỏ oan trạng của mình (CMCB5, 32b).

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 7 Cương mục có ý ngờ về điều ghi Phụ là con Bỉnh Di, vì Bỉnh Di là hoạn quan (CMCB5, 33b). Nhưng hoạn quan có thể vẩn có con từ trước khi chưa bị hoạn.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 8 Nguyên văn: “Lương thạch xứ”. Đại Việt sử lược có chổ chép là “Lương thạch tọa” (ĐVSL3,30b). Theo mặt chữ có thể hiểu đó là cái bệ đá để ngồi mát, ở bên hoặc gần sát bậc thềm có tên là thềm Kim Tinh (Kim Tinh giai).

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 9 Đông Bộ Đầu: tức bến Đông ở Thăng Long, bên sông Hồng, ở vào khoảng gần cầu Long Biên và dốc Hàng Than hiện nay.