Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Cao Tông Hoàng Đế [26a26b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 帝如㱕化江。[26a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Đế như Quy Hóa giang.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 猪洞人阮破鄰率其部曲夜盗隊山官厙財物。[26a*1*6]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Trư động nhân Nguyễn Phá Lân suất kì bộ khúc dạ đạo Đội Sơn quan khố tài vật.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 皇太子行至海邑劉家村，聞陳李女有姿色，遂娶之。[26a*2*5]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Hoàng thái tử hành chí Hải ấp Lưu gia thôn, văn Trần Lý nữ hữu tư sắc, toại thú chi.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 李家漁業𦤶富，傍人㱕之，因有眾，亦起爲盗。[26a*3*6]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Lý gia ngư nghiệp trí phú, bàng nhân quy chi, nhân hữu chúng, diệc khởi vi đạo.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 太子既娶李女，授李明字，拜女舅蘇忠詞爲殿前指揮使。[26a*4*4]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thái tử ký thú Lý nữ, thụ Lý Minh tự, bái nữ cữu Tô Trung Từ vi Điện tiền chỉ huy sứ.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 史臣吳士連曰：太子是行，因國亂而避難也。何以縱滛于外，擅爵與人哉？盖由髙宗逰觀無度，紀剛廢󰱧故也。[26a*6*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Thái tử thị hành, nhân quốc loạn nhi tị nạn dã. Hà dĩ túng dâm vu ngoại, thiện tước dữ nhân tai? Cái do Cao Tông du quan vô độ, kỷ cương phế hoại cố dã.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 然而李因以亡，陳因以興，天也。[26a*8*7]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhiên nhi Lý nhân dĩ vong, Trần nhân dĩ hưng, thiên dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 陳氏兄弟集鄕兵平其亂，迎帝還京，乘輿反正，[26a*9*1] 討郭卜之亂，按罪有差。[26b*1*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Trần thị huynh đệ tập hương binh bình kì loạn, nghênh đế hoàn kinh, thừa dư phản chính, thảo Quách Bốc chi loạn, án tội hữu sai.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 庚午，六年（宋嘉定三年）。[26b*2*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Canh Ngọ, lục niên (Tống Gia Định tam niên).

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 春，三月，帝使上品奉御杜廣将兵徃蘇忠詞家，迎還皇太子㱕京師，女還父母家。[26b*2*9]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Xuân, tam nguyệt, đế sử thượng phẩm phụng ngự Đỗ Quảng tương binh vãng Tô Trung Từ gia, nghênh hoàn Hoàng thái tử quy Kinh sư, nữ hoàn phụ mẫu gia.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 陳李爲他盗所殺，次子陳自慶代領其眾還，是爲順流伯。[26b*4*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Trần Lý vị tha đạo sở sát, thứ tử Trần Tự Khánh đại lĩnh kì chúng hoàn, thị vi Thuận Lưu bá.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 秋，七月，杜英徹數以𫎇罪曰：「汝爲大臣，既懷無君之心，私受賊子之爵，今反與吾並列，吾雖不才，何面目與汝相對。」[26b*5*4]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thu, thất nguyệt, Đỗ Anh Triệt sổ Dĩ Mông tội viết: “Nhữ vi đại thần, ký hoài vô quân chi tâm, tư thụ tặc tử chi tước, kim phản dữ ngô tịnh liệt, ngô tuy bất tài, hà diện mục dữ nhữ tương đối”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 以𫎇慚惧而退。[26b*7*11]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Dĩ Mông tàm cụ nhi thoái.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 彗星見。[26b*7*17]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Tuệ tinh hiện.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 冬，十月，帝弗豫，召杜敬脩受顧託命。[26b*8*2]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đông, thập nguyệt, đế phất dự, triệu Đỗ Kính Tu thụ cố thác mệnh.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 二十八日，壬午，帝崩于聖壽宫。[26b*8*16]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Nhị thập bát nhật, Nhâm Ngọ, đế băng vu Thánh Thọ cung.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 [26a] Vua [lánh] đến miền Quy Hóa giang¹.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Người ở động Trư là Nguyễn Phá Lân đem bộ khúc đêm đến lấy trộm của kho công ở Đội Sơn².

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Hoàng thái tử [Sảm] đến thôn Lưu Gia³ ở Hai Ấp nghe tiếng con gái của Trần Lý có nhan sắc, bèn lấy làm vợ. Nhà Trần Lý nhờ nghề đánh cá nên giàu, người quanh vùng theo về, nhân có quân chúng, cùng nổi lên làm giặc. Thái tử đã lấy con gái của Lý, trao cho Lý tước Minh tự, phong cho cậu người con gái ấy là Tô Trung Từ làm Điện tiền chỉ huy sứ.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Thái tử [Sảm] đi lần này là vì nước loạn mà tránh nạn, sao lại buông lòng dâm dục ở ngoài mà tự tiện phong tước cho người? Bởi Cao Tông rong chơi vô độ, giường mối bỏ hỏng, cho nên mới thế. Nhưng họ Lý nhân thế mà vong, họ Trần nhân thế mà hưng, ấy là do trời cả.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Anh em họ Trần họp hương binh để dẹp loạn, rước vua về kinh, khôi phục chính thống.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 [26b] Trừng trị bọn Quách Bốc làm loạn, xử tội theo mức độ khác nhau.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Canh Ngọ, [Trị Bình Long Ứng] năm thứ 6 [1210], (Tống Gia Định năm thứ 3).

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa xuân, tháng 3, vua sai Thượng phẩm phụng ngự là Đỗ Quảng đem quân đến nhà Tô Trung Từ đón Hoàng thái tử về Kinh sư, còn người con gái [Trần thị] thì về nhà cha mẹ. [Bấy giờ] Trần Lý đã bị bọn giặc khác giết, con thứ là Trần Tự Khánh thay đem quân chúng về Kinh, được phong là Thuận Lưu Bá.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Mùa thu, tháng 7, Đỗ Anh Triệt⁴ kể tội Dĩ Mông rằng: “Người làm đại thần mà ôm lòng vô quân, nhận tước phong của giặc, nay lại đứng ngang hàng với ta, ta dù bất tài nhưng mặt mũi nào mà nhìn ngươi!”. Dĩ Mông thẹn sợ mà lui ra.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Sao chổi mọc.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa đông, tháng 10, vua không khỏe, gọi Đỗ Kính Tu và nhận mệnh ký thác. Ngày 28 Nhâm Ngọ, vua băng ở cung Thánh Thọ.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 1 Quy Hóa giang: một tên khác của sông Thao (tức sông Hồng từ Việt Trì trở lên), ở đây chỉ miền núi Vĩnh Phú, Yên Bái. An Nam chí lược (q.12) chép thêm là Cao Tông nương nhờ ở nhà Hà Vạn.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 2 Đội Sơn: còn gọi là núi Long Đội tức núi Đội ở huyện Duy Tiên, tỉnh Nam Hà ngày nay.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 ^⇡ 3 Nay là Lưu Xá, huyện Hưng Hòa, tỉnh Thái Bình.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 4 Đại Việt sử lược chép là Đỗ Anh Doãn (ĐVSL3, 20a).