Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Chiêu Hoàng [34a34b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 賢良君子，同輔政治，夙夜拳拳，於斯極矣，詩曰：『君子好求，求之不得，寤寐思服，悠哉悠哉。』[34a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … hiền lương quân tử, đồng phụ chính trị, túc dạ quyền quyền, ư tư cực hĩ, Thi viết: Quân tử hảo cầu, cầu chi bất đắc, ngộ mị tư phục, du tai du tai”.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 今朕反覆獨筭，惟得陳煚文質彬彬，誠賢人君子之體，威儀抑抑，有聖神文武之資，雖漢高、唐太，未之能過。[34a*2*16]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Kim trẫm phản phú độc toán, duy đắc Trần Cảnh văn chất bân bân, thành hiền nhân quân tử chi thể, uy nghi ức ức, hữu thánh thần văn vũ chi tư, tuy Hán Cao, Đường Thái, vị chi năng quá.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 想熟晨昏驗之有素，可遜大位，以慰天心，以副朕懷，󰱃可同心戮力，共扶國祚，以享太平之福。[34a*4*19]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tưởng thục thần hôn nghiệm chi hữu tố, khả tốn đại vị, dĩ uý thiên tâm, dĩ phó trẫm hoài, thứ khả đồng tâm lục lực, cộng phù quốc tộ, dĩ hưởng thái bình chi phúc.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 布誥天下，咸使聞知。」[34a*6*18]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Bố cáo thiên hạ, hàm sử văn tri”.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 十二月，十一日，戊寅，昭皇設大會于天安殿御寳床，百官朝服，進朝拜于庭下。[34a*7*8]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thập nhị nguyệt, thập nhất nhật, Mậu Dần, Chiêu Hoàng thiết đại hội vu Thiên An điện Ngự Bảo sàng, bách quan triều phục, tiến triều bái vu đình hạ.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 昭皇乃降服，勸進陳煚即皇帝位。[34a*9*3]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Chiêu Hoàng nãi giáng phục, khuyên tiến Trần Cảnh tức Hoàng đế vị.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 改元見 [34a*9*16] 中元年，大赦，稱鱔皇，尋改文皇，群臣上尊號曰：「啓天立極至仁彰孝皇帝。」[34b*1*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Cải nguyên Kiến Trung Nguyên niên, đại xá, xưng Thiện hoàng, tầm cải Văn hoàng, quần thần thượng tôn hiệu viết: “Khải Thiên Lập Cực Chí Nhân Chương Hiếu Hoàng Đế”.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 拜陳守度爲國尙父掌理天下事。[34b*2*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Bái Trần Thủ Độ vi Quốc thượng phụ chưởng lí thiên hạ sự.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 守度曰：「今盗賊並起，禍亂日滋。[34b*3*6]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thủ Độ viết: “Kim đạo tặc tịnh khởi, họa loạn nhật tư.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 段尙㨿東，阮嫩㨿北，廣威大遠，亦未削平。[34b*3*18]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đoàn Thượng cứ đông, Nguyễn Nộn cứ bắc, Quảng Oai Đại Viễn, diệc vị tước bình.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 李家衰弱，國勢傾危，昭皇女主，不克負荷，託以二郎，未諳國勢，政事多鈌，國祚𥘉開，民心未服，其禍不小。[34b*4*16]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Lý gia suy nhược, quốc thế khuynh nguy, Chiêu Hoàng nữ chủ, bất khắc phụ hà, thác dĩ Nhị lang, vị am quốc thể, chính sự đa khuyết, quốc tộ sơ khai, dân tâm vị phục, kì họa bất tiểu.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 其雖叔父，不識文字，東馳西騖，以扞盗賊，不如且勸聖父權攝國政爲上皇，後一二年天下一統，復政二郎。」[34b*7*2]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Ngã tuy thúc phụ, bất thức văn tự, đông trì tây vụ, dĩ hãn đạo tặc, bất như thả khuyến Thánh phụ quyền nhiếp quốc chính vi Thượng hoàng, hậu nhất nhị niên thiên hạ nhất thống, phục chính Nhị lang”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 群臣稱善，勸聖父陳承居攝。[34b*9*7]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Quần thần xưng thiện, khuyến Thánh phụ Trần Thừa cư nhiếp.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 … [34a] người hiền lương quân tử để cùng giúp chính trị, đêm ngày khẩn khoản đến thế là cùng cực rồi, Kinh Thi có nói “Quân tử tìm bạn, tìm mãi không được, thức ngủ không nguôi, lâu thay lâu thay”. Nay trẫm suy đi tính lại một mình, duy có Trần Cảnh là người văn chất đủ vẻ, thực thể cách quân tử hiền nhân, uy nghi đường hoàng, có tư chất thánh thần văn võ, dù đến Hán Cao Tổ, Đường Thái Tông cũng không hơn được. Sớm hôm nghĩ chín từ lâu nghiệm xem nên nhường ngôi báu, để thoả lòng trời, cho xứng lòng trẫm, mong đồng lòng hết sức, cùng giúp vận nước, hưởng phúc thái bình. Vậy bố cáo thiên hạ để mọi người điều biết”. Tháng 12, ngày mồng một Mậu Dần, Chiêu Hoàng mở hội lớn ở điện Thiên An, ngự trên sập báu, các quan mặc triều phục vào chầu, lạy ở dưới sân.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Chiêu Hoàng bèn trút bỏ áo ngự mời Trần Cảnh lên ngôi hoàng đế. Đổi niên hiệu là Kiến [34b] Trung năm thứ 1, đại xá thiên hạ, xưng là Thiện Hoàng¹, sau đổi là Văn Hoàng. Bầy tôi dâng tôn hiệu là Khải Thiên Lập Cực Chí Nhân Chương Hiếu Hoàng Đế. Phong Trần Thủ Độ làm Quốc thượng phụ, nắm giữ mọi việc cai trị trong nước. Thủ Độ nói: “Hiện nay giặc cướp đều nổi, họa loạn ngày tăng. Đoàn Thượng giữ mạn đông, Nguyễn Nộn giữ mạn bắc, các châu Quảng Oai, Đại Viễn² cũng chưa dẹp yên. Nhà Lý suy yếu, thế nước nghiêng nguy, nữ chúa Chiêu Hoàng không gánh vác nổi, mới ủy thác cho Nhị lang [Chàng Hai]. Nhưng Nhị lang chưa am hiểu việc nước, chính sự nhiều chỗ thiếu sót, vận nước mới mở, lòng dân chưa phục, mối họa không phải là nhỏ. Ta tuy là chú nhưng không biết chữ nghĩa gì, còn phải rong ruổi đông tây để chống giặc cướp, không gì bằng mời thánh phụ làm thượng hoàng tạm coi việc nước, một hai năm sau thiên hạ nhất thống, lại giao quyền chính cho Nhị lang”. Các quan đều cho là phải, mời thánh phụ Trần Thừa nhiếp chính.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 ^⇡ 1 Thiện hoàng: hoàng đế được nhường ngôi (thiện có nghĩa là nhường ngôi).

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 ^⇡ 2 Châu Đại Viễn: có lẽ muốn nói châu Đại Hoàng.