Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Huệ Tông Hoàng Đế [28a28b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 殺，壽三十三歲。[28a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … sát, thọ tam thập tam tuế.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 遭時䘮亂，盗賊四行，身嬰重疾，不能早求繼嗣，李氏遂亡。）[28a*1*7]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tao thời tang loạn, đạo tặc tứ hành, thân anh trọng tật, bất năng tảo cầu kế tự, Lý thị toại vong).

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 辛未，建嘉元年（宋嘉定四年）。[28a*2*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tân Mùi, Kiến Gia nguyên niên (Tống Gia Định tứ niên).  

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 春，正月，改元。[28a*2*12]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Xuân, chính nguyệt, cải nguyên.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 二月，帝復使奉御范布迎陳氏。[28a*2*32]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Nhị nguyệt, đế phục sử Phụng ngự Phạm Bố nghênh Trần thị. 

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 嗣慶乃令馮佐周等宋之。[28a*3*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tự Khánh nãi lệnh Phùng Tá Chu đẳng tống chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 會蘇忠詞與杜廣戦于朝東，佐周遂泊于大通步。[28a*3*20]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hội Tô Trung Từ dữ Đỗ Quảng chiến vu Triều Đông, Tá Chu toại bạc vu Đại Thông bộ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 及杜廣敗，帝令布及忠詞迎陳氏入宫，立爲元妃，以忠詞爲太尉輔政，封順流伯；陳嗣慶爲彰誠侯。[28a*4*18]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Cập Đỗ Quảng bại, đế lệnh Bố cập Trung Từ nghênh Trần thị nhập cung, lập vi Nguyên phi, dĩ Trung Từ vi Thái úy phụ chính, phong Thuận Lưu bá; Trần Tự Khánh vi Chương Thành hầu.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 時，承平日久，紀綱漸廢，民不之兵，盗賊之興，不可禁遏。[28a*6*18]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thời, thừa bình nhật cửu, kỷ cương tiềm phế, dân bất chi binh, đạo tặc chi hưng, bất khả cấm át.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 帝𥘉即位，以國事委太尉譚以𫎇。[28a*8*2]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đế sơ tức vị, dĩ quốc sự ủy Thái úy Đàm Dĩ Mông.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 以𫎇不學無術，柔懦不斷，政事日𮥠。[28a*8*15]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Dĩ Mông bất học vô thuật, nhu nhu bất đoán, chính sự nhật huy.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 壬申，二年（宋嘉定五年）。[28b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Nhâm Thân, nhị niên (Tống Gia Định ngũ niên).

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 春，二月，命同乳段尙募洪州民捕盗。[28b*1*9]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Xuân, nhị nguyệt, mệnh đồng nhũ Đoàn Thượng mộ Hồng châu dân bổ đạo.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 時，國勢衰弱，朝無善政，饑饉荐臻，人民困窮，尚乘之擅作威福，人莫敢言。[28b*2*3]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thời, quốc thế suy nhược, triều vô thiện chính, cơ cận tiến trăn, nhân dân khốn cùng, Thượng thừa chi thiện tác uy phúc, nhân mạc cảm ngôn.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 後，罪狀寝彰，爲羣臣所劾，下獄按問。[28b*3*12]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Hậu, tội trạng tẩm chương, vị quần thần sở hặc, hạ ngục án vấn.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 尙乃拨劎，躶奔洪州，嘯聚羣黨，築城稱王，虜掠良民，朝廷不能制。[28b*4*7]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Thượng nãi bạt kiếm, lõa bôn Hồng châu, khiếu tụ quần đảng, trúc thành xưng vương, lỗ lược lương dân, triều đình bất năng chế.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 癸酉，三年（宋嘉定六年）。[28b*6*1]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Quý Dậu, tam niên (Tống Gia Định Lục niên).

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 春，二月，陳嗣慶以兵犯闕，請奉迎車駕。[28b*6*10]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Xuân, nhị nguyệt, Trần Tự Khánh dĩ binh phạm khuyết, thỉnh phụng nghênh xa giá.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 帝疑之，詔𭛁諸道兵捕嗣慶，降元妃爲御女。[28b*7*4]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Đế nghi chi, chiếu phát chư đạo binh bổ Tự Khánh, giáng Nguyên phi vi ngự nữ.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 甲戌，四年（宋嘉定七年）。[28b*9*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Giáp Tuất, tứ niên (Tống Gia Định thất niên).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 春，正月，陳嗣慶軍至朝東，諸軍 …… [28b*9*10]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Xuân, chính nguyệt, Trần Tự Khánh quân chí Triều Đông, chư quân …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [28a] giết, thọ 33 tuổi [1194-1226]. Vua gặp buổi loạn lạc, giặc cướp tứ tung, mình bị bệnh nặng, không biết sớm cầu con nối, họ Lý bèn mất).

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Tân Mùi, [Kiến Gia] năm thứ 1 [1211], (Tống Gia Định năm thứ 4).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa xuân, tháng giêng, đổi niên hiệu.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Tháng 2, vua lại sai Phụng ngự là Phạm Bố đi đón Trần thị. Tự Khánh bèn sai bọn Phùng Tá Chu đưa Trần thị đi. Gặp khi Tô Trung Từ và Đỗ Quảng đang đánh nhau ở [bến] Triều Đông¹, Tá Chu bèn đỗ thuyền ở bến Đại Thông. Đến khi Đỗ Quang bị thua, vua sai Bố và Trung Từ đón Trần thị vào cung, lập làm nguyên phi; cho Trung Từ làm Thái úy phụ chính; phong Thuận Lưu bá Trần Tự Khánh làm Chương Thành hầu².

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Bấy giờ thừa hưởng thái bình đã lâu ngày, giường mối dần bỏ, dân không biết việc binh, giặc cướp nổi lên không ngăn cấm được. Vua mới lên ngôi, đem việc nước giao cho Thái úy Đàm Dĩ Mông. Dĩ Mông là người không có học thức, không có mưu thuật, lại nhu nhược không quyết đoán, chính sự ngày một đổ nát.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 [28b] Nhâm Thân, [Kiến Gia] năm thứ 2 [1212], (Tống Gia Định năm thứ 5).

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa xuân, tháng 2, sai người cùng một vú nuôi là Đoàn Thượng chiêu mộ dân châu Hồng đi bắt giặc cướp. Bấy giờ thế nước suy yếu, triều đình không có chính sách hay, đói kém luôn luôn, nhân dân cùng khốn, [Đoàn] Thượng thừa thế tự tiện làm oai làm phúc, không ai dám nói gì. Sau tội trạng tỏ rõ, bị các quan hặc, phải giam vào ngục để hỏi tội. Thượng mới rút gươm, cởi trần chạy về châu Hồng, nhóm họp bè đảng, đắp thành xưng vương, cướp bóc lương dân, triều đình không thể ngăn được.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Quý Dậu, [Kiến Gia] năm thứ 3 [1213], (Tống Gia Định năm thứ 5).

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa xuân, tháng 2, Trần Tự Khánh đem quân xâm phạm cửa khuyết xin đón xa giá. Vua lấy làm ngờ, xuống chiếu lấy quân các đạo đi bắt Tự Khánh, giáng nguyên phi làm ngự nữ.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Giáp Tuất, [Kiến Gia] năm thứ 4 [1214], (Tống Gia Định năm thứ 7).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Mùa xuân, tháng giêng, Trần Tự Khánh đem quân đến [bến] Triều Đông, tự vào quân …

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 1 Bến Triều Đông: bến sông Hồng ở phía đông Thăng Long. Cương mục chép là Đông Bộ Đầu và chú là bến Đông Tân sông Nhị Hà.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 2 Nguyên văn: “dĩ Trung Từ vi Thái úy phụ chính, phong Thuận Lưu bá Trần Tự Khánh vi Chương Thành Hầu”. Về việc này, Cương mục chép: “Vua bèn phong cho Tự Khánh tước hầu, cho Tô Trung Từ làm Thái úy, phong tước Thuận Lưu bá” (CMCB5, 35b). Đúng ra Lưu Thuận bá là tước của Trần Tự Khánh (như Toàn thư đã chép ở BK4, 26b) và theo Đại Việt sử lược đến năm này (Nhâm Thân 1212), ngày Canh Tuất tháng giêng “vua cho Tự Khánh lên tước hầu, tước hiệu là Chương Thành hầu” (ĐVSL3, 24a). Như vậy có thể nhận thấy rằng ở câu của Toàn thư (đã dẫn), soạn giả Cương mục đã đặt nhầm một dấu ngắt đoạn ở sau chữ “bá”, cho nên mới chép Thuận Lưu bá là tước của Tô Trung Từ.