Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Hoàng Đế [13a13b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 國。[13a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … quốc.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 凱還定功，奉曉曰：「不欲爵賞，願得立氷山，遠擲大刀，驗刀墮官地内，賜以作業。」從之。奉曉登山一擲，遠十餘里，刀墮多縻鄕。[13a*1*2]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Khải hoàn định công, Phụng Hiểu viết: “Bất dục tước thưởng, nguyện đắc lập Băng Sơn, viễn trịch đại đao, nghiệm đao đọa quan địa nội, tứ dĩ tác nghiệp”. Tòng chi. Phụng Hiểu đăng sơn, nhất trịch, viễn thập dư lí, đao đọa Đa Mi hương.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 即以賜之，蠲所刀榖税，[13a*2*11] 故愛州賞功，有所刀之名。）[13a*2*20]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tức dĩ tứ chi, quyên sở đao cốc thuế, cố Ái Châu thưởng công, hữu sở đao chi danh).

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 黎文休曰：李家封嫡子皆為王，庶子皆為皇子，而皇太子之位不設。[13a*3*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Lê Văn Hưu viết: Lý gia phong đích tử giai vi vương, thứ tử giai vi hoàng tử, nhi hoàng thái tử chi vị bất thiết.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 及至宫軍大漸，方攑諸子一人，入繼大綂。[13a*4*9]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Cập chí cung quân đại tiềm, phương cử chư tử nhất nhân, nhập kế đại thống.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 傳之成俗，不知何意也。[13a*5*7]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Truyền chi thành tục, bất tri hà ý dã.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 或曰：「李家不先正儲位，盖欲使諸子亹亹為善謂。[13a*5*16]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hoặc viết: “Lý gia bất tiên chính trừ vị, cái dục sử chư tử vỉ vỉ vi thiện vị.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 儲位既定，則君臣分定，雖有微子之賢，將何以處之哉。」[13a*6*17]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Trừ vị ký định, tắc quân thần phân định, tuy hữu Vi Tử chi hiền, tương hà dĩ xử chi tai”.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 曰：天下之本既定，猶有楊廣飾行奪嫡之禍，况儲貮不正，事至倉卒，方欲榉立。萬一有三夫 [13a*8*2] 人強請之嗣君，徐文通弄筆之遺詔，雖若不允，其可得乎？有國家者，當以此為戒。[13b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Viết: Thiên hạ chi bản ký định, do hữu Dương Quảng sức hành đoạt đích chi họa, huống trừ nhị bất chính, sự chí thương tốt, phương dục cử lập. Vạn nhất hữu tam phu nhân cường thỉnh chi tự quân, Từ Văn Thông lộng bút chi di chiếu, tuy nhược bất doãn, kì khả đắc hồ? Hữu quốc gia giả, đương dĩ thử vi giới.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 史臣吳士連曰：同心同德，必事業之䏻成。[13b*3*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Đồng tâm đồng đức, tất sự nghiệp chi năng thành.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 有君有臣，何艱險之不濟。[13b*3*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Hữu quân hữu thần, hà gian hiểm chi bất tế.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 太宗當創鉅痛深之日，变生肘腋，而君臣處之，曲折得宜，險難以濟，事業以成，宗廟賴以尊安。[13b*4*9]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thái Tông đương sáng cự thống thâm chi nhật, biến sinh trửu nịch, nhi quân thần xử chi, khúc triết đắc nghi, hiểm nạn dĩ tế, sự nghiệp dĩ thành, tông miếu lại dĩ tôn an.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 非君臣相遇，同德同心，䏻如是乎？觀史所載，太宗真情之感，󰱑於「骨肉相殘」之言；仁義忠憤之激，在於唐太、周公之事；[13b*6*9]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Phi quân thần tương ngộ, đồng đức đồng tâm, năng như thị hồ? Quan sử sở tải, Thái Tông chân tình chi cảm, phát ư “cốt nhục tương tàn” chi ngôn; Nhân Nghĩa trung phẫn chi khích, tại ư Đường Thái, Chu Công chi sự;

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 奉曉義勇之奮，形於躍馬献劎之時。[13b*8*18]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Phụng Hiểu nghĩa dũng chi phấn, hình ư dược mã hiến kiếm chi thời.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 及乎事濟，君 …… [13b*9*14]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Cập hồ sự tế, quân …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 [13a] Khi thắng trận trở về định công, Phụng Hiểu nói: “Thần không muốn thưởng tước, xin cho đứng trên núi Băng Sơn ném đao lớn đi xa, đao rơi xuống chỗ nào trong đất công¹ thì xin ban cho làm sản nghiệp. Vua nghe theo. Phụng Hiểu lên núi, ném đao xa hơn đến nghìn dặm, đao rơi xuống hương Đa Mi. Vua bèn lấy số ruộng ấy ban cho, tha thóc thuế cho ruộng ném đao ấy. Vì vậy người Châu Ái gọi [ruộng] thưởng công là [ruộng] ném đao).

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Lê Văn Hưu nói: Nhà Lý phong cho các con mẹ đích đều làm vương, các con mẹ thứ đều làm hoàng tử mà không đặt ngôi hoàng thái tử. Đến khi nào vua ốm nặng mới chọn một người trong các con cho vào để nối nghiệp lớn. Truyền dần thành tục, không biết là ý thế nào. Có người nói: “Nhà Lý không đặt thái tử trước là vì muốn cho các con chăm làm điều thiện. Nếu lập ngôi thái tử thì phận vua tôi đã định dù có con hiền như Vi Tử² cũng không biết xử trí thế nào. Đáp rằng: Gốc thiên hạ đã định rồi mà còn có cái họa như Dương Quảng làm ra vẻ có đức hạnh³ để cướp ngôi đích, huống chi [13b] nhân nài xin lập con khác, Từ Văn Thông mua bút sửa di chiếu⁴ thì dù muốn không bằng lòng cũng chẳng được nữa. Người có nước nhà nên lấy đó làm răn.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Cùng lòng, cùng đức, tất sự nghiệp có thể thành. Có vua, có tôi, gian hiểm nào cũng vượt được. Thái Tông đương lúc đau xót, biến loạn sinh ngay kẽ nách mà vua tôi xử trí gãy gọn phải lẽ, vượt được hiểm nạn, làm nên sự nghiệp, tông miếu nhờ đó được vững yên. Không phải là vua tôi gặp gỡ cùng đức cùng lòng mà được như thế ư? Xem sử chép thì tình cảm chân thành của Thái Tông phát ra ở câu nói “cốt nhục giết nhau”, lòng trung phẫn khích của nhân nghĩa tỏ ở chỗ dẫn việc Đường Thái, Chu Công, lòng nghĩa dũng hăng hái của Phụng Hiểu lộ ra ở lúc nhảy ngựa dâng gươm. Đến khi xong việc, vua …

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 ^⇡ 1 Nguyên văn là “Quan địa”.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 ^⇡ 2 Vi Tử: tên là Khải, anh của vua Trụ nhà Thương, Trụ dâm loạn, Vi Tử nhiều lần khuyên can, bị Trụ đuổi đi.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 ^⇡ 3 Dương Quảng là con thứ của Tùy Văn Đế, đáng không được lập làm thái tử, nhưng vì hoàng thái tử là Dương Dũng tính nết kiêu xa. Văn Đế ghét. Quảng biết ý, vờ tỏ ra có đức hạnh để chiếm lòng yêu của Văn Đế, quả nhiên Văn Đế bỏ Dũng, lập Quảng làm thái tử. Sau đó Văn Đế hối, muốn sửa lại, Quảng bèn giết cả Văn Đế và Dũng để làm vua.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 ^⇡ 4 Ba phu nhân nói đây là Cảm Thánh, Nhật Phong, Phụng Thánh, đều là vợ của Lý Thần Tông. Trước Thần Tông đã cho Thiên Lộc làm hoàng thái tử, đến khi Thần Tông ốm nặng, ba phu nhân đến xin đổi lập Thiên Tộ làm thái tử (xem BK3, 42a). Tham tri chính sự Từ Văn Thông nhận lời giúp ba phu nhân, nhưng cầm bút chờ Thần Tông đổi ý chứ không tự ý sửa di chiếu (cũng xem BK2, 42a).