Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Hoàng Đế [14a14b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 臣畧無一毫矜誇，固無間然矣。[14a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thần lược vô nhất hào căng khoa, cố vô gian nhiên hĩ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 至於未踰年而改元，則不容不議。[14a*1*13]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Chí ư vị du niên nhi cải nguyên, tắc bất dung bất nghị.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 《春秋》之法，君薨嗣君定位於初䘮，踰年然後改元。[14a*2*8]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Xuân thu chi pháp, quân hoăng tự quân định vị ư sơ tang, du niên nhiên hậu cải nguyên.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 書即位者，綠始終之義，一年不二君；綠臣民之心，不可曠年無君，禮也。[14a*3*9]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thư tức vị giả, lục thủy chung chi nghĩa, nhất niên bất nhị quân; lục thần dân chi tâm, bất khả khoảng niên vô quân, lễ dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 太宗乃冒先君之年，以紀年何哉？夫甲子流年，天之運也。[14a*4*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thái Tông nãi mạo tiên quân chi niên, dĩ kỷ niên hà tai? Phu giáp tử lưu niên, thiên chi vận dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 人君法天，因甲子之運行，紀在位之久近，從古已然。[14a*6*4]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Nhân quân pháp thiên, nhân giáp tử chi vận hành, kỷ tại vị chi cửu cận, tòng cổ dĩ nhiên.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 帝精於禮樂書數，曾不是考，而叙擾之，遂使後世襲為故事，踵而行之，其失大矣。[14a*7*6]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đế tinh ư lễ nhạc thư số, tăng bất thị khảo, nhi tự nhiễu chi, toại sử hậu thế tập vi cố sự, chủng nhi hành chi, kì thất đại hĩ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 己亥，太子佛瑪即位於柩前。[14a*9*2]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Kỉ Hợi, thái tử Phật Mã tức vị ư cữu tiền.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 尊母黎氏曰靈顯 [14a*9*13] 太后。[14b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Tôn mẫu Lê thị viết Linh Hiển thái hậu.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 大赦。[14b*1*3]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đại xá.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 改元天成元年。[14b*1*5]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cải nguyên Thiên Thành nguyên niên.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 是日，東征、翊聖二王詣闕伏罪。[14b*1*11]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thị nhật, Đông Chinh, Dực Thánh nhị vương nghệ khuyết phục tội.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 詔免之，復其爵。[14b*2*5]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Chiếu miễn chi, phục kì tước.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 群臣上尊號曰：開天綂運尊道貴德聖文廣武崇仁尚善政理民安臣符龍見体元御極億歲功髙應真寶曆松玄至奧興龍大定囱明慈孝皇帝。[14b*2*11]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Quần thần thượng tôn hiệu viết: Khai Thiên Thống Vận Tôn Đạo Quý Đức Thánh Văn Quảng Vũ Sùng Nhân Thượng Thiện Chính Lý Dân An Thần Phù Long Kiến Thể Nguyên Ngự Cực Ức Tuế Công Cao Ứng Chân Bảo Lịch Thông Huyền Chí Áo Hưng Long Đại Định Thông Minh Từ Hiếu Hoàng Đế.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 帝以新即位，詔𭛁大府錢帛頒賜天下（庚申十五日也）。[14b*5*11]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đế dĩ tân tức vị, chiếu phát đại phủ tiền bạch ban tứ thiên hạ (Canh Thân thập ngũ nhật dã).

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 開國王叛。[14b*6*13]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Khai Quốc vương phản.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 初，王居長安府，以山川險固，因聚亡命，刼掠小民。太祖終不之知，遂養成其惡。[14b*6*17]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Sơ, Vương cư Trường Yên phủ, dĩ sơn xuyên hiểm cố, nhân tụ vong mệnh, kiếp lược tiểu dân. Thái Tổ chung bất chi tri, toại dưỡng thành kì ác.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 及聞太祖崩，武德王被誅，意愈不平，乃率府兵叛。[14b*8*6]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Cập văn Thái Tổ băng, Võ Đức Vương bị tru, ý dũ bất bình, nãi suất phủ binh phản.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 封銅皷山神以王爵，立廟時祭，仍 …… [14b*9*6]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Phong Đồng Cổ sơn thần dĩ vương tước, lập miếu thời tế, nhưng …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [14a] tôi không một chút khoe khoang, cố nhiên là không có gì đáng chê. Còn như việc chưa qua năm đã đổi niên hiệu thì không thể không bàn đến được. Theo phép kinh Xuân thu thì khi vua cũ mất, vua nối lên ngôi ngay khi bắt đầu phát tang, qua năm ấy rồi mới đổi niên hiệu. Chép việc lên ngôi, theo nghĩa trước sau thì một năm không thể có hai vua được, theo lòng thần dân thì không thể bỏ trống một năm không có vua. Đó là lễ vậy. Thái Tông lại mạo nhận năm [ở ngôi] của tiên đế mà đặt niên hiệu là thế nào? Phàm năm này sang năm khác theo can chi là sự chuyển vận của trời. Người làm vua theo phép trời, nhân sự vận hành của can chi mà chép năm ở ngôi lâu hay chóng, từ xưa đã như thế. Vua [Thái Tông] tinh thông lễ nhạc thư số, lại không xét việc ấy mà làm rối, để cho đời sau noi theo việc cũ, nối gót mà làm, ấy là lỗi lớn vậy.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Ngày Kỷ Hợi, Thái tử Phật Mã lên ngôi trước linh cữu. Tôn mẹ là Lê thị làm Linh Hiển [14b] thái hậu. Đại xá thiên hạ. Đổi niên hiệu là Thiên Thành năm thứ 1.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Ngày ấy, hai vương Đông Chinh và Dực Thánh đến cửa khuyết xin chịu tội. Xuống chiếu tha cho, lại cho tước như cũ.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Bầy tôi dâng tôn hiệu là Khai Thiên Thống Vận Tôn Đạo Quý Đức Thánh Văn Quảng Vũ Sùng Nhân Thượng Thiện Chính Lý Dân An Thần Phù Long Hiện Thể Nguyên Ngự Cực Ức Tuế Công Cao Ứng Chân Bảo Lịch Thông Huyền Chí Áo Hưng Long Đại Địch Thông Minh Từ Hiếu Hoàng Đế.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Vua nhận việc mời lên ngôi, xuống chiếu cho lấy tiền lụa ở kho lớn ban cho thiên hạ (ngày 15 Canh Thân).

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Khai Quốc Vương làm phản. Trước vương đóng ở phủ Trường Yên, cậy có núi sông hiểm trở, tụ tập những kẻ trốn tránh, cướp bóc dân mọn, Thái Tổ không hề hay biết, nuôi thành tội ác. Đến khi nghe Thái Tổ băng, Vũ Đức Vương bị giết, lòng càng bất bình, bèn đem phủ binh làm phản.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Phong tước vương cho thần núi Đồng Cổ, dựng miếu để tuế thời cúng tế và …