Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Hoàng Đế [BK2, 1a1b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 大越史記本紀全書卷之二 [1a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 ĐẠI VIỆT SỬ KÝ BẢN KỶ TOÀN THƯ QUYỂN CHI NHỊ

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 李紀 [1a*2*1]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 LÝ KỶ

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 太祖皇帝 [1a*3*1]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 THÁI TỔ HOÀNG ĐẾ

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 （姓李，諱公藴，北江古法州人也。其母范氏，逍遙遊焦山寺，與神人交，因而有娠。以丁太平五年，甲戌二月，十二日𧩙生。[1a*3*5]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 (Tính Lý, húy Công Uẩn, Bắc Giang Cổ Pháp châu nhân dã. Kì mẫu Phạm thị, tiêu dao du Tiêu Sơn tự, dữ thần nhân giao, nhân nhi hữu thần. Dĩ Đinh Thái Bình ngũ niên, Giáp Tuất nhị nguyệt, thập nhị nhật đản sinh.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 及長仕黎，累官至殿前指揮使。卧朝崩，自立為帝，都昇龍城，在位十八年，壽五十五，崩于龍安殿，塟壽陵。[1a*4*20]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Cập trưởng sĩ Lê, lụy quan chí Điện tiền chỉ huy sứ. Ngọa Triều băng, tự lập vi đế, đô Thăng Long thành, tại vị thập bát niên, thọ ngũ thập ngũ, băng vu Long An điện, táng Thọ Lăng.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 帝應天順人，[1a*5*23] 乘時啓運，寬慈仁恕，密察温文，有帝之量。然未明正學，反好異端，為之累耳。）帝之生也，方三歳，其母懷抱至李󰆑文家。[1a*6*2]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Đế ứng thiên thuận nhân, thừa thời khải vận, khoan từ nhân thứ, mật sát ôn văn, hữu đế chi lượng. Nhiên vị minh chính học, phản hảo dị đoan, vi chi lụy nhĩ). Đế chi sinh dã, phương tam tuế, kì mẫu hoài bão chí Lý Khánh Văn gia.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 󰆑文遂養以為子。[1a*8*1]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Khánh Văn toại dưỡng dĩ vi tử.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 幼而聰睿，[1a*8*8] 姿表秀異。[1a*8*12]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Ấu nhi thông duệ, tư biểu tú dị.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 為兒時，逰學六祖寺，僧萬行見而噐之曰：「此 [1a*8*16] 非常人，強壮之後，必䏻剖劇折䌓，為天下明主也。」[1b*1*1]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Vi nhi thời, du học Lục Tổ tự, tăng Vạn Hạnh kiến nhi khí chi viết: “Thử phi thường nhân, cường tráng chi hậu, tất năng phẫu kịch triết hệ, vi thiên hạ minh chủ dã”.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 及長，不事生產作業，惟涉獵經史，慷慨有大志。[1b*2*4]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Cập trưởng, bất sự sinh sản tác nghiệp, duy thiệp lạp kinh sử, khảng khái hữu đại chí.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 應天中起家，事黎中宗。[1b*3*6]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Ứng Thiên trung khởi gia, sự Lê Trung Tông.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 大行崩後，中宗遇害，抱屍而哭。[1b*3*15]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Đại Hành băng hậu, Trung Tông ngộ hại, bão thi nhi khốc.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 卧朝嘉其忠，授四廂軍副指揮使，遷左親衛殿前指揮使。[1b*4*11]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Ngọa Triều gia kì trung, thụ Tứ sương quân phó chỉ huy sứ, thiên Tả thân vệ điện tiền chỉ huy sứ.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 及卧朝崩，遂即帝位，改元順天，大赦。[1b*6*1]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Cập Ngọa Triều băng, toại tức đế vị, cải nguyên Thuận Thiên, đại xá.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 初，古法州應天心寺感選院犬生一子，白色有黑毛，文成「天子」二字。[1b*6*15]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Sơ, Cổ Pháp châu Ứng Thiên Tâm tự Cảm Tuyển viện khuyển sinh nhất tử, bạch sắc hữu hắc mao, văn thành “Thiên tử” nhị tự.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 識者曰：「盖戌生人成天子之兆。」[1b*8*9]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Thức giả viết: “Cái Tuất sinh nhân thành Thiên tử chi triệu”.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 至是，帝以甲戌年生為天子，果 …… [1b*9*5]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Chí thị, Đế dĩ Giáp Tuất niên sinh vi Thiên tử, quả …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 [1a] ĐẠI VIỆT SỬ KÝ BẢN KỶ TOÀN THƯ QUYỂN THỨ HAI

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 KỶ NHÀ LÝ

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 THÁI TỔ HOÀNG ĐẾ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 (Họ Lý, tên húy là Công Uẩn, người châu Cổ Pháp¹ Bắc Giang, mẹ họ Phạm, đi chơi² chùa Tiêu Sơn³ cùng với người thần giao hợp rồi có chửa, sinh vua ngày 12 tháng 2 năm Giáp Tuất, niên hiệu Thái Bình năm thứ 5 [974] thời Đinh. Lớn lên làm quan nhà Lê, thăng đến chức Điện tiền chỉ huy sứ. Khi Ngọa Triều băng, tự lập làm vua, đóng đô ở thành Thăng Long. Ở ngôi 18 năm [1010-1028], thọ 55 tuổi [974-1028], băng ở điện Long An, táng ở Thọ Lăng. Vua ứng mệnh trời, thuận lòng người, nhân thời mở vận, là người khoan thứ nhân từ, tinh tế hòa nhã, có lượng đế vương. Song chưa làm sáng chính học, lại ưa thích dị đoan, bị lụy về chuyện đó).

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Vua sinh ra mới 3 tuổi, mẹ ẵm đến nhà Lý Khánh Văn. Khánh Văn bèn nhận làm con nuôi. Bé đã thông minh, vẻ người tuấn tú khác thường. Lúc còn nhỏ đi học, nhà sư ở chùa Lục Tổ⁴ là Vạn Hạnh thấy, khen rằng: “Đứa bé này [1b] không phải người thường, sau này lớn lên ắt có thể giải nguy gỡ rối, làm bậc minh chủ trong thiên hạ”. Lớn lên, không chăm việc sản nghiệp, chỉ học kinh sử qua loa, khảng khái có chí lớn. Trong đời Ứng Thiên, xuất thân thờ Lê Trung Tông [1005]. Đại Hành băng, Trung Tông bị giết, vua ôm xác mà khóc, Ngọa Triều khen là người trung, cho làm Tứ sương quân⁵ phó chỉ huy sứ, thăng đến chức Tả thân vệ điện tiền chỉ huy sứ. Đến khi Ngọa Triều băng, bèn lên ngôi hoàng đế, đổi niên hiệu là Thuận Thiên, đại xá thiên hạ.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Trước ở viện Cảm Tuyển chùa Ứng Thiên Tâm⁶, châu Cổ Pháp có con chó đẻ con sắc trắng có đốm lông đen thành hình hai chữ “Thiên tử”. Kẻ thức giả nói đó là điềm năm Tuất sinh người làm thiên tử. Đến nay, vua sinh năm Giáp Tuất lên làm thiên tử, quả là …

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 1 Cổ Pháp: tên châu, từ thời Đinh về trước gọi là châu Cổ Lãm; triều Lê Đại Hành cho đến năm 995 vẫn còn gọi tên ấy (BK1, tờ 21a), sau đổi gọi là Cổ Pháp, Lý Thái Tổ lên ngôi đổi làm phủ Thiên Đức. Nay là đất huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 2 Nguyên bản in: “mẫu Phạm thị, tiêu dao du Tiêu Sơn tự” hai chữ “tiêu dao” là diễn văn (chữ khắc thừa), do ảnh hưởng của tên bài văn Tiêu dao du của Trang Tử.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 3 Chùa Tiêu Sơn: tức chùa Trường Liêu trên núi Tên ở xã Tương Giang, huyện Tiên Sơn, Hà Bắc.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 4 Chùa Lục Tổ: cũng gọi là chùa Cổ Pháp, ỡ xã Đình Bảng, huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 5 Tứ sương quân: quân bảo vệ bốn mặt kinh thành.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 6 Thiền uyển tập anh (tờ 52a) chép viện Hàm Toại chùa Ứng Thái Tâm (dùng chữ Thái thay cho chữ Thiên trong tên các danh vật đời Lý). Còn tên viện Cảm Tuyển hoặc Hàm Toại thì hẳn là do khuôn chữ gần giống nhau nên sao khắc bị lầm.

Bản đồ tham khảo

Bản đồ tham khảo năm 1010