Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Hoàng Đế [6a6b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 天人交感之機，影響甚速。󰰽謂冥冥之中，不日監在我，而敢欺天乎。[6a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Thiên nhân giao cảm chi cơ, ảnh hưởng thậm tốc. Thục vị minh minh chi trung, bất nhật giám tại ngã, nhi cảm khi thiên hồ?

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 上厩有白馬，凡駕將𭛁，必先嘶嗚。[6a*3*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thượng cứu hữu bạch mã, phàm giá tương phát, tất tiên tê ô.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 命之曰白龍神馬。[6a*3*14]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Mệnh chi viết Bạch Long thần mã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 是歲，蠻人過銅柱，至金華步及渭龍州貿易。[6a*4*3]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thị tuế, Man nhân quá đồng trụ, chí Kim Hoa bộ cập Vị Long châu mậu dịch.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 帝使人擒獲蠻人，及馬萬餘疋。[6a*5*2]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đế sử nhân cầm hoạch Man nhân, cập mã vạn dư sơ.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 癸丑，四年（宋大中祥符六年）。[6a*6*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Quý Sửu, tứ niên (Tống Đại Trung Tường Phù lục niên).

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 春，二月，定天下諸税𬏩：一，潭池田土；二，桑州錢榖；三，山原藩鎮產勿；四，關監譏察󰚴盐；五，蠻獠犀象香料；六，原頭木條花果等𩔗。[6a*6*12]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Xuân, nhị nguyệt, định thiên hạ chư thuế liệt: nhất, đàm trì điền thổ; nhị, tang châu tiền cốc; tam, sơn nguyên phiên trấn sản vật; tứ, quan giám cơ sát hàm diêm; ngũ, man lạo tê tượng hương liệu; lục, nguyên đầu mộc điều hoa quả đẳng loại.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 夏，六月，封皇子菩為開國王，居長安府。[6a*9*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Hạ, lục nguyệt, phong hoàng tử Bồ vi Khai Quốc vương, cư Trường An phủ.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 秋，七 [6a*9*16] 月，帝御含光殿觀兢舟。[6b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thu, thất nguyệt, đế ngự Hàm Quang điện quan cạnh chu.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 冬，十月，渭龍州叛，附于蠻，[6b*1*10] 帝親征之。[6b*2*2]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đông, thập nguyệt, Vị Long châu phản phụ vu Man, đế thân chinh chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 首領何晏俊惧，引其徒竄山林。[6b*2*6]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thủ lĩnh Hà Án Tuấn cụ, dẫn kì đồ thoán sơn lâm.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 賜王侯公主所𬋩諸税有差。[6b*2*18]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Tứ vương hầu công chúa sở quản chư thuế hữu sai.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 甲寅，五年（宋大中祥符七年）。[6b*4*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Giáp Dần, ngũ niên (Tống Đại Trung Tường Phù thất niên).

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 春，正月，蠻將楊長惠、段敬至率蠻人二十萬入寇，屯金華步，布置軍營，名五花寨。[6b*4*12]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Xuân, chính nguyệt, Man tướng Dương Trường Huệ, Đoàn Kính Chí suất Man nhân nhị thập vạn nhập khấu, đồn Kim Hoa bộ, bố trí quân doanh, danh Ngũ Hoa trại.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 平林州牧黃恩榮以狀聞。[6b*6*2]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Bình Lâm châu mục Hoàng Ân Vinh dĩ trạng văn.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 帝命翊聖王帥師討之，斬首萬計，俘獲士卒馬疋不可勝數。[6b*6*12]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đế mệnh Dực Thánh vương soái sư thảo chi, trảm thủ vạn kế, phu hoạch sĩ tốt mã sơ bất khả thắng số.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 詔員外郎馮真、李碩齊所獲蠻馬百疋遣于宋。[6b*7*16]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Chiếu Viên ngoại lang Phùng Chân, Lí Thạc tề sở hoạch Man mã bách sơ khiển vu Tống.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 宋帝詔所在差使臣接伴赴闕，鄅傳供屯，務今豐僃。[6b*8*15]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tống đế chiếu sở tại sai sứ thần tiếp bạn phó khuyết, vũ truyền cúng đồn, vụ kim phong bị.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 及至，召見 …… [6b*9*16]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Cập chí, triệu kiến …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 [6a] Trời và người cảm ứng nhau rất nhỏ nhạy, ảnh hưởng rất chóng, ai bảo là trong chỗ tối tăm mặt trời không soi đến ta mà dám dối trời chăng?

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Trong tàu ngựa nhà vua, có con ngựa trắng, phàm khi vua sắp đi thì nó tất hí lên trước. Vua đặt cho tên là Bạch Long thần mã.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Năm ấy người Man¹ sang quá cột đồng, đến bến Kim Hoa² và châu Vị Long³ để buôn bán. Vua sai người bắt được người Man và hơn 1 vạn con ngựa.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Quý Sửu, [Thuận Thiên] năm thứ 4 [1013], (Tống Đại Trung Tường Phù năm thứ 6).

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa xuân, tháng 2, định các lệ thuế trong nước: 1 – Ao hồ ruộng đất, 2 – Tiền và thóc về bãi dâu, 3 – Sản vật ở núi nguồn các phiên trấn, 4 – Các quan ải xét hỏi về mắm muối, 5 – Sừng tê, ngà voi, hương liệu của người Man Lão, 6 – Các thứ gỗ và hoa quả ở đầu nguồn.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Mùa hạ, tháng 6, phong Hoàng tử Bồ làm Khai Quốc Vương, ở phủ Trường Yên.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa thu, tháng 7, [6b] vua ngự điện Hàm Quang xem đua thuyền.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa đông, tháng 10, châu Vị Long làm phản, hùa theo người Man [Nam Chiếu]. Vua thân đi đánh. Thủ lĩnh là Hà Án Tuấn⁴ sợ, đem đồ đảng trốn vào rừng núi.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Cho các vương hầu công chúa được quản các thuế theo thứ bậc khác nhau.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Giáp Dần, [Thuận Thiên] năm thứ 5 [1014], (Tống Đại Trung Tường Phù năm thứ 7).

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa xuân, tháng giêng, tướng của người Man là Dương Trường Huệ và Đoàn Kính Chí đem 20 vạn người Man vào cướp, đóng đồn ở bến Kim Hoa, dàn quân đóng trại gọi là trại Ngũ Hoa. Châu mục châu Bình Lâm⁵ là Hoàng Ân Vinh đem việc tâu lên. Vua sai Dực Thánh Vương⁶ đem quân đi đánh, chém đầu kể hàng vạn, bắt sống được quân lính và ngựa không kể xiết. Xuống chiếu cho viên ngoại lang là Phùng Chân và Lý Thạc đem một trăm con ngựa bắt được của người Man sang biếu nhà Tống. Vua Tống xuống chiếu cho quan sở tại sai sứ thần đón tiếp, cùng đi đến cửa khuyết, mọi khoản cung đốn dọc đường đều được chu cấp đầy đủ. Khi đến, vua Tống gọi …

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 1 Chỉ người Nam Chiếu. Cương mục dẫn An Nam chí của Cao Hùng Trưng chép là người Man Hạc Thác, lại theo chú dẫn của Minh sử thì Man Hạc Thác tức người Nam Chiếu.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 2 Nguyên văn là “Kim Hoa bộ”.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 3 Vị Long: tên châu, nay là huyện Chiêm Hóa, tỉnh Hà Tuyên.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 4 Cương mục (CB2, 16b) chép là Hà Trắc Tuấn.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 5 Bình Lâm: tên châu. Cương mục dẫn Độc sử phương dự kỷ yếu của Cố Tổ Vũ ghi Bình Lâm là tên châu đặt từ thời thuộc Đường, ở vào miền huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng. Nhưng có nhiều khả năng châu Bình Lâm là châu Bình Nguyên nói đến ở sau, tức miền đất huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Tuyên ngày nay. Mới đây, ở huyện Vị Xuyên, tìm được vết tích chùa Bình Lâm thời Trần. Không thể giặc vào vùng Chiêm Hóa, Hà Tuyên mà châu mục ở vùng Quảng Uyên (nay là huyện Quảng Hòa), Cao Bằng lại tâu lên vua. Đặt châu này ở Vị Xuyên thì hợp lý.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 6 Dực Thánh Vương: xem chú thích KỶ NHÀ LÊ [34A34B].