Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [23a23b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 一石，函内有銀函，銀函之内有金函，金函之内有琉璃瓶，瓶中有舍利。[23a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … nhất thạch, hàm nội hữu ngân hàm, ngân hàm chi nội hữu kim hàm, kim hàm chi nội hữu lưu li bình, bình trung hữu xá lợi.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 帝遣迎入禁中，觀󰍶還之。[23a*2*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đế khiển nghênh nhập cấm trung, quan tất hoàn chi.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 乙亥，通瑞二年（宋景祐二年）。[23a*3*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Ất Hợi, Thông Thụy nhị niên (Tống Cảnh Hựu nhị niên).

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 春，二月，天慶殿前芝草生。[23a*3*12]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Xuân, nhị nguyệt, Thiên Khánh điện tiền chi thảo sinh.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 夏，四月，詔制金八角逍遙。[23a*4*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Hạ, tứ nguyệt, chiếu chế kim bát giác tiêu dao.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 秋，七月，立寵姬（缺名）為天感皇后，封皇子日中為奉乾王，其餘皇子皆封侯。[23a*4*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thu, thất nguyệt, lập sủng cơ (khuyết danh) vi Thiên Cảm hoàng hậu, phong hoàng tử Nhật Trung vi Phụng Càn vương, kì dư hoàng tử giai phong hầu.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 創立西街市及其長廊。[23a*6*3]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Sáng lập Tây Nhai thị cập kì trường lang.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 詔建太和橋於蘇歴江。[23a*6*12]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Chiếu kiến Thái Hòa kiều ư Tô Lịch giang.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 九月，橋成，帝臨幸，命侍臣賦詩。[23a*7*4]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Cửu nguyệt, kiều thành, đế lâm hạnh, mệnh thị thần phú thi.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 愛州叛。[23a*7*16]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Ái Châu phản.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 冬，十月，帝親征，以奉乾王為京師留守。[23a*8*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Đông, thập nguyệt, đế thân chinh, dĩ Phụng Càn vương vi kinh sư lưu thủ.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 𭛁京師次愛州。[23a*8*16]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Phát kinh sư thứ Ái Châu.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 帝御行營，宴享侍臣將帥，密指定勝大將阮 [23a*9*3] 慶謂妃嬪曰：「慶必反。」[23b*1*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đế ngự hành doanh, yến hưởng thị thần tướng soái, mật chỉ Định Thắng đại tướng Nguyễn Khánh vị phi tần viết: “Khánh tất phản”.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 妃嬪皆驚曰：「陛下何以知之？願聞其故。」[23b*1*9]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Phi tần giai kinh viết: “Bệ hạ hà dĩ tri chi? Nguyện văn kì cố”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 帝曰：「慶心不平，見朕有慙色，動止失節，言行反常。以此觀之，知其志有他圖，反状明矣。」[23b*2*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đế viết: “Khánh tâm bất bình, kiến trẫm hữu tàm sắc, động chỉ thất tiết, ngôn hành phản thường. Dĩ thử quan chi, tri kì chí hữu tha đồ, phản trạng minh hĩ”.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 克愛州，定愛州牧長罪，遣使撫諭其民。[23b*3*19]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Khắc Ái châu, định Ái châu mục trưởng tội, khiển sứ phủ dụ kì dân.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 京師留守奉乾王日中驛聞僧胡氏、定勝將阮慶義弟、都綂譚碎状、皇弟勝乾、太福等謀反。[23b*4*15]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Kinh sư lưu thủ Phụng Càn vương Nhật Trung dịch văn tăng Hồ thị, Định Thắng tướng Nguyễn Khánh nghĩa đệ, Đô thống Đàm Toái Trạng, Hoàng đệ Thắng Càn, Thái Phúc đẳng mưu phản.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 果如其言。[23b*6*12]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Quả như kì ngôn.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 妃嬪皆再拜曰：「妾聞聖人默視於未形，逆覩於未萌。[23b*6*16]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Phi tần giai tái bái viết: “Thiếp văn Thánh nhân mặc thị ư vị hình, nghịch đổ ư vị manh.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 今親見之。」[23b*7*17]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Kim thân kiến chi”.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 詔捕慶等，檻送京師。[23b*8*2]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Chiếu bổ Khánh đẳng, giám tống kinh sư.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 十一月，朔，帝至自愛州。[23b*8*10]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Thập nhất nguyệt, sóc, đế chí tự Ái châu.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 設飲至禮，勞將士平愛州之功。[23b*9*1]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Thiết ẩm chí lễ, lạo tướng sĩ bình Ái châu chi công.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 帝御天慶殿，執 …… [23b*9*13]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Đế ngự Thiên Khánh điện, chấp …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 … [23a] một cái hòm bằng đá, bên trong có cái hòm bằng bạc, trong hòm bạc lại có hòm bằng vàng, trong hòm vàng có bình lưu ly, trong bình đựng xá lỵ. Vua sai rước vào cấm điện, xem xong lại trả lại.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Ất Hợi, [Thông Thụy] năm thứ 2 [1035], (Tống Cảnh Hựu năm thứ 2).

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa xuân, tháng 2, cỏ chi mọc ở trước điện Thiên Khánh.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Mùa hạ, tháng 4, xuống chiếu làm chiếc ghế chéo hình bát giác thếp vàng¹.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Mùa thu, tháng 7, lập người thiếp yêu (không rõ tên) làm Thiên Cảm hoàng hậu; phong hoàng tử Nhật Trung làm Phụng Càn Vương, các hoàng tử khác đều phong tước hầu.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Mở chợ Tây Nhai và dãy phố dài² ở chợ ấy.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Xuống chiếu bắc cầu Thái Hoà ở sông Tô Lịch. Tháng 9, cầu bắc xong, vua ngự đến xem, sai các quan hầu làm thơ.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Người châu Ái làm phản. Mùa đông, tháng 10, vua thân đi đánh, cho Phụng Càn Vương lưu thủ Kinh sư. Quân đi từ Kinh sư, đến châu Ái. Vua ngự ở hành dinh, ban yến cho các quan hầu và tướng súy, ngầm chỉ Định thắng đại tướng là Nguyễn [23b] Khánh mà bảo các phi tần rằng: “Khánh thế nào cũng làm phản”. Các phi tần đều kinh ngạc hỏi: “Bệ hạ làm sao mà biết? Xin nói cho nghe nguyên do”. Vua nói: “Khánh trong lòng không bình thường, nhìn trẫm có vẻ hổ thẹn, đi đứng thất tiết, nói làm trái thường. Lấy đó mà xem đủ biết là nó có ý khác, hình trạng làm phản rõ rồi”. Đánh được châu Ái, trị tội châu mục châu Ái, sai sứ đi phủ dụ dân chúng trong châu. Kinh sư lưu thủ là Phùng Càn Vương Nhật Trung cho chạy trạm báo tin bọn nhà sư họ Hồ, em nuôi của Định thắng đại tướng Nguyễn Khánh, Đô thống Đàm Toái Trạng, Hoàng đệ Thắng Càn, Thái Phúc mưu phản, quả đúng như lời vua nói. Các phi tần đều lạy hai lạy nói: “Bọn thiếp nghe nói thánh nhân thấy được chỗ chưa hiện hình, biết trước việc chưa xảy ra, nay được chính mắt trông thấy”.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Vua xuống chiếu bắt bọn Khánh đóng cũi đem về Kinh sư. Tháng 11, ngày mồng 1, vua từ châu Ái về đến Kinh, làm tiệc rượu mừng việc trở về. Ủy lạo các tướng sĩ có công dẹp châu Ái.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Vua ngự điện Thiên Khánh xét …

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 1 Nguyên văn: “chế kim bát giác tiêu dao”. Như vậy trong câu này tiêu dao phải là một danh từ chỉ đồ vật nhưng hai chữ tiêu dao không hề có nghĩa đó. Đại Việt sử ký tiền biên (bản in thời Tây Sơn) có chú thích: “Tiêu dao là tên mũ… cách làm thế nào không khảo được” (BK2, 29a). Tham khảo Vân đài loại ngữ thì biết câu trên in thiếu một chữ “tọa” ở cuối câu: “chế kim bát giác tiêu dao tọa”. Lê Quý Đôn viết: “Ghế ngồi của người Hồ (Hung Nô) khoan chốt, để chéo chân, xỏ dây làm mặt ghế, mở ra gấp lại chóng lắm, nặng không đến vài cân, gọi là “tiêu dao tọa”, tương truyền người hầu của vua Đường Minh Hoàng đã làm chiếc ghế theo kiểu ấy để đem theo cho tiện ngồi khi theo hầu vua đi chơi ở ngoài” (Bản dịch, tr.133). Như vậy có lẽ “tiêu dao” không phải là tên chiếc mũ như ĐVSKTB đã chú, cũng không phải là chiếc kiệu tiêu dao như ở bản dịch cũ, mà là tiêu dao tọa, có nghĩa là chiếc ghế kéo như Lê Quý Đôn đã mô tả.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 2 Nguyên văn: trường lang, dãy nhà dài.