Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [25a25b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 皇王為大元帥，討都金、常新、平原等州；奉乾王為京師琉守。[25a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Hoàng vương vi Đại nguyên soái, thảo Đô Kim, Thường Tân, Bình Nguyên đẳng châu; Phụng Càn vương vi Kinh sư lưu thủ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 𭛁京師次臨西道，克之。[25a*2*5]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Phát kinh sư thứ Lâm Tây đạo, khắc chi.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 三月，帝至自臨西道。[25a*2*14]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tam nguyệt, đế chí tự Lâm Tây đạo.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 詔乂安州起資城、利人、永豊等庫五十所于本州。[25a*3*3]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Chiếu Nghệ An châu khởi Tư Thành, Lợi Nhân, Vĩnh Phong đẳng khố ngũ thập sở vu bản châu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 秋，七月，帝御含光殿觀兢舟。[25a*4*4]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thu, thất nguyệt, đế ngự Hàm Quang điện quan cạnh chu.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 大水。[25a*4*15]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đại thủy.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 鳥路桑園中古佛湧。[25a*5*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Điểu Lộ tang viên trung cổ Phật dũng.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 八月，造永春舟。[25a*5*9]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Bát nguyệt, tạo Vĩnh Xuân chu.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 冬，十二月，造日光舟。[25a*5*15]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Đông, thập nhị nguyệt, tạo Nhật Quang chu.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 立弘聖大王祠。[25a*6*6]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Lập Hoằng Thánh Đại vương từ.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 先是，帝以都護府多疑獄，士師不䏻决，欲得彰著靈明，庸塞奸詐者，乃沐浴焚香請于天帝。[25a*6*12]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Tiên thị, đế dĩ Đô hộ phủ đa nghi ngục, sĩ sư bất năng quyết, dục đắc chương trước linh minh, dung tái gian trá giả, nãi mộc dục phần hương thỉnh vu Thiên đế.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 是夜，夢赤衣使者奉上帝勑，賜范巨俩為都護府獄訟盟主。[25a*8*10]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thị dạ, mộng xích y sứ giả phụng thượng đế sắc, tứ Phạm Cự Lạng vi Đô hộ phủ ngục tụng minh chủ.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 顧問天使曰：「是 [25a*9*14] 何人耶？典我何職局？」[25b*1*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Cố vấn Thiên sứ viết: “Thị hà nhân da? Điển ngã hà chức cục?”.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 使者曰：「乃黎大行朝太尉也。」[25b*1*9]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Sứ giả viết: “Nãi Lê Đại Hành triều Thái úy dã”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 言訖忽不見。[25b*2*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Ngôn hất hốt bất kiến.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 帝夢𮗓，召問群臣徵其事，封以王爵，命有司立祠於城南門之西，時祭焉。[25b*2*6]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đế mộng giác, triệu vấn quần thần trưng kì sự, phong dĩ vương tước, mệnh Hữu ti lập từ ư thành nam môn chi tây, thời tế yên.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 （弘聖後改洪聖）。[25b*3*15]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 (Hoằng Thánh hậu cải Hồng Thánh).

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 戊寅，五年（宋寳元元年）。[25b*4*1]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Mậu Dần, ngũ niên (Tống Bảo Nguyên nguyên niên).

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 春，二月，帝幸布海口耕籍田，[25b*4*10] 命有司除地築壇。[25b*4*22]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Xuân, nhị nguyệt, đế hạnh Bố Hải khẩu canh tịch điền, mệnh Hữu ty trừ địa trúc đàn.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 帝親祠神農畢，執耒欲行躬耕禮。[25b*5*7]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Đế thân từ Thần Nông tất, chấp lỗi dục hành cung canh lễ.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 左右或止之曰：「此農夫事耳，陛下焉用此為？」[25b*6*1]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Tả hữu hoặc chỉ chi viết: “Thử nông phu sự nhĩ, bệ hạ yên dụng thử vi?”.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 帝曰：「朕不躬耕，則無以供粢盛，又無以率天下。」[25b*6*18]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Đế viết: “Trẫm bất cung canh, tắc vô dĩ cung từ thịnh, hựu vô dĩ suất thiên hạ”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 於是耕三推而止。[25b*7*17]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Ư thị canh tam thôi nhi chỉ.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 三月，還京師。[25b*8*5]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Tam nguyệt, hoàn kinh sư.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 史臣吳士連曰：太宗復古禮，躬耕籍，填率天下 ，…… [25b*9*1]

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Thái Tông phục cổ lễ, cung canh tịch, điền suất thiên hạ,…

Dịch Quốc Ngữ

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 … [25a] Hoàng Vương [Nhật Tôn] làm Đại nguyên soái đánh các châu Đô Kim, Thường Tân, Bình Nguyên, cho Phụng Càn Vương [Nhật Trung] làm Kinh sư lưu thủ. Quân đi từ Kinh sư đến đóng ở Lâm Tây, dẹp yên được. Tháng 3, vua từ đạo Lâm Tây về đến kinh.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Xuống chiếu cho châu Nghệ An dựng các kho ở trong châu như Tư Thành, Lợi Nhân, Vĩnh Phong, tất cả 50 sở.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Mùa thu, tháng 7, vua ngự điện Hàm Quang xem đua thuyền. Nước lên to.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Trong vườn dâu ở Điểu Lộ¹ có pho tượng Phật cổ trồi lên. Tháng 8, đóng thuyền Vĩnh Xuân.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Mùa đông, tháng 12, đóng thuyền Nhật Quang.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Dựng đền thờ Hoằng Thánh Đại Vương. Trước đây vua thấy phủ Đô hộ để nhiều án ngờ, quan sĩ sư không xét đoán được, muốn tỏ rõ sự linh thiêng sáng suốt để tiệt hết kẻ gian trá, bèn tắm gội đốt hương khấn Thiên Đế. Đêm ấy vua chiêm bao thấy sứ giả mặc áo đỏ bưng sắc chỉ của thượng đế ban cho Phạm Cự Lạng làm chức Đô hộ phủ ngọc tụng minh chủ. Vua hỏi sứ trời rằng: “Người ấy [25b] là ai? Hiện đang giữ chức gì của ta?” Sứ giả nói: “Người ấy làm Thái úy triều Lê Đại Hành”. Nói xong thì biến mất. Vua tỉnh dậy, gọi các quan vào hỏi việc ấy, phong cho [Cự Lạng] tước vương, sai Hữu ty dựng đền ở phía tây cửa Nam thành, tuế thời cúng tế (Hoằng Thánh sau đổi là Hồng Thánh)².

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Mậu Dần, [Thông Thụy] năm thứ 5 [1038], (Tống Bảo Nguyên năm thứ 1).

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Mùa xuân, tháng 2, vua ngự ra cửa Bố Hải cày ruộng tịch điền. Sai Hữu ty dọn cỏ đắp đàn. Vua thân tế Thần Nông, tế xong tự cầm cày để làm lễ tự cày. Các quan tả hữu có người can rằng: “Đó là công việc của nông phu, bệ hạ cần gì làm thế?” Vua nói: “Trẫm không tự cày thì lấy gì làm xôi cúng, lại lấy gì cho thiên hạ noi theo?” Nói xong đẩy cày ba lần rồi thôi. Tháng 3, vua về Kinh sư.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Thái Tông không phục lễ cổ, tự mình cày ruộng tịch điền để nêu gương cho thiên hạ …

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 1 Nguyên văn: “Điểu Lộ tang viên”, xem chú thích ??? tr.????

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 2 Hoằng Thánh đổi là Hồng Thánh là do kiêng húy miếu hiệu của chúa Trịnh Tạc (Hoằng Tổ Dương Vương, ở ngôi chúa 1657-1682).