Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [30a30b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 是歲，儂智髙與其母阿儂由雷火洞復據儻猶州，改其州曰大曆國。[30a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Thị tuế, Nùng Trí Cao dữ kì mẫu A Nùng do Lôi Hỏa động phục cứ Thảng Do châu, cải kì châu viết Đại Lịch quốc.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 帝命將討之，生擒智髙歸京師。[30a*2*8]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đế mệnh tướng thảo chi, sinh cầm Trí Cao quy Kinh sư.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝㦖其父存福，兄智聰俱被誅，免其辠，復授廣源州如故，以雷火、平、安、󰜏四洞及思琅州附益之。[30a*3*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế muộn kì phụ Tồn Phúc, huynh Trí Thông cụ bị tru, miễn kì tội, phục thụ Quảng Nguyên châu như cố, dĩ Lôi Hoả, Bình, An, Bà, tứ động cập Tư Lang châu phụ ích chi.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 壬午，四年（十月以後明道元年，宋慶曆二年）。[30a*5*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Nhâm Ngọ, tứ niên (thập nguyệt dĩ hậu Minh Đạo Nguyên niên, Tống Khánh Lịch nhị niên).

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 春，三月，帝幸哥覽海口耕籍田，還京師。[30a*5*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Xuân, tam nguyệt, đế hạnh Kha Lãm hải khẩu canh tịch điền, hoàn kinh sư.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 夏，五月，詔諸官職都迯亡者杖一百，刺靣五十字，徒罪 [30a*6*9] 諸軍士迯林野劫人財物者杖一百，刺靣三十字。[30a*7*12]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Hạ, ngũ nguyệt, chiếu chư quan chức đô đào vong giả trượng nhất bách, thích diện ngũ thập tự, đồ tội chư quân sĩ đào lâm dã kiếp nhân tài vật giả trượng nhất bách, thích diện tam thập tự.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 守鎮寨迯亡者如之。[30a*8*12]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Thủ trấn trại đào vong giả như chi.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 秋，七月，詔諸盗官牛者杖一百，一頭罰二頭。[30a*9*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thu, thất nguyệt, chiếu chư đạo quan ngưu giả trượng nhất bách, nhất đầu phạt nhị đầu.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 九月，杖欠盟誓者各五十。[30b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Cửu nguyệt, trượng khiếm minh thệ giả các ngũ thập.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 遣員外郎杜慶、梁茂才遣馴象于宋脩舊好也。[30b*1*11]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Khiển Viên ngoại lang Đỗ Khánh, Lương Mậu Tài khiển thuần tượng vu Tống tu cựu hảo dã.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 地震。[30b*2*11]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Địa chấn.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 文州反。[30b*2*13]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Văn châu phản.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 閏月，詔：諸夜入人家奸人妻妾，主人登時格殺者勿論。[30b*2*16]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhuận nguyệt, chiếu: Chư dạ nhập nhân gia gian nhân thê thiếp, chủ nhân đăng thời cách sát giả vật luận.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 詔百姓賦税，許輸官十分外别取一分，謂之「横頭」，過者以盗論。[30b*4*2]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Chiếu bách tính phú thuế, hứa thâu quan thập phân ngoại biệt thủ nhất phân, vị chi “hoành đầu”, quá giả dĩ đạo luận.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 百姓有吿訴者，復其家三年，京城人吿者，以其物賞之。[30b*5*8]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Bách tính hữu cáo tố giả, phục kì gia tam niên, kinh thành nhân cáo giả, dĩ kì vật thưởng chi.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 如管甲、主都及徵税人相與過例征取，雖已歴時月而告者，管甲、主都與徵税人同罪。[30b*6*10]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Như quản giáp, chủ đô cập trưng thuế nhân tương dữ quá lệ trưng thủ, tuy dĩ lịch thời nguyệt nhi cáo giả, quản giáp, chủ đô dữ trưng thuế nhân đồng tội.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 冬，十月，朔，以開皇王為都綂大元帥討文州。[30b*8*5]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Đông, thập nguyệt, sóc, dĩ Khai Hoàng vương vi Đô thống đại nguyên soái thảo Văn châu.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 詔改元明道元年。[30b*9*4]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Chiếu cải nguyên Minh Đạo nguyên niên.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 頒《刑書》。[30b*9*11]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Ban Hình thư.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 初，天下獄 …… [30b*9*14]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Sơ, thiên hạ ngục..

Dịch Quốc Ngữ

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 … [30a] Năm ấy, Nùng Trí Cao cùng với mẹ là A Nùng từ động Lôi Hỏa¹ lại về chiếm cứ châu Thảng Do, đổi châu ấy làm nước Đại Lịch. Vua sai tướng đi đánh, bắt sống được Trí Cao đem về Kinh sư. Vua thương tình vì cha là Tồn Phúc và anh là Trí Thông đều đã bị giết nên tha tội, cho giữ châu Quảng Nguyên như cũ, lại phụ thêm cho bốn động Lôi Hoả, Bình, An, Bà và châu Tư Lang² nữa.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nhâm Ngọ, [Càn Phù Hữu Đạo] năm thứ 4 [1042], (Từ tháng 10 về sau là niên hiệu Minh Đạo năm thứ 1; Tống Khánh Lịch năm thứ 2).

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa xuân, tháng 3 vua ngự ra cửa biển Kha Lãm³ cày ruộng tịch điền rồi về Kinh sư.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Mùa hạ, tháng 5, xuống chiếu rằng các quan chức đô⁴, ai bỏ trốn thì phạt 100 trượng, thích vào mặt 50 chữ và xử tội đồ. Các quân sĩ trước bị tội đồ⁵ nếu trốn vào núi rừng đồng nội cướp của người thì xử 100 trượng, thích vào mặt 30 chữ. Người con trấn trại mà bỏ trốn cũng phải tội như thế.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa thu, tháng 7, xuống chiếu kẻ nào ăn trộm trâu của công thì xử 100 trượng, 1 con phạt thành 2 con.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 [30b] Tháng 9, phạt đánh 50 trượng những người vắng mặt trong buổi hội thề.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Sai Viên ngoại lang Đỗ Khánh và Lương Mậu Tài đem voi thuần sang biếu nhà Tống để tiếp tục sự thông hiếu cũ.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Động đất.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Châu Văn⁶ làm phản.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Tháng 9, nhuận, xuống chiếu kẻ nào ban đêm vào nhà gian dâm vợ cả, vợ lẽ người ta, người chủ đánh chết, ngay lúc bấy giờ thì không bị tội.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Xuống chiếu về việc phú thuế của trăm họ, cho phép người thu, ngoài 10 phần phải nộp quan được lấy thêm 1 phần nữa, gọi là “hoành đầu”. Lấy quá thì xử theo tội ăn trộm, trăm họ có người tố cáo được tha phú dịch cho cả nhà trong 3 năm, người ở kinh thành mà cáo giác thì thưởng cho bằng hiện vật thu được. Nếu quản giáp, chủ đô và người thu thuế thông đồng nhau thu quá lệ, tuy xảy ra đã lâu, nhưng có người tố cáo thì quản giáp, chủ đô và người thu thuế cũng phải tội như nhau.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Mùa đông, tháng 10, ngày mồng 1, cho Khai Hoàng Vương làm Đô thống đại nguyên soái đi đánh châu Văn.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Xuống chiếu đổi niên hiệu là Minh Đạo năm thứ 1.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Ban Hình thư⁷. Trước kia, việc kiện tụng trong nước …

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 1 Lôi Hoả: tên động, ở phía tây bắc tỉnh Cao Bằng ngày nay. Các động Bình, An, Bà đều thuộc về đất tỉnh Cao Bằng.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 2 Tư Lang: nay là đất huyện Trùng Khánh và phần đất đông bắc huyện Quảng Hoà (vùng quanh Hạ Lang), tỉnh Cao Bằng.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 3 Có lẽ cũng là địa danh Kha Lãm nhắc ở BK2, 29b.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 4 Quan chức đô: Bản dịch cũ chú là các chức quan chỉ huy quân cận vệ.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 5 Nguyên văn: “Đồ tội chư quân sĩ”, chỉ những người trước đã phạm tội đồ (đi đày) sang làm lính.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 6 Châu Văn: xem chú Bk1, 10b.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 7 Theo Lê Quý Đôn, bộ Hình thư này gồm 3 quyển, nay không còn (Đại Việt thông sử, Nghệ văn chí).

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0