Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [38a38b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 國號大南，寇宋境，破横山寨，陷邕、横、貴、藤、梧、康、端、龔、潯等州，遂至廣州城，傳城攻之，五旬不下，乃還。[38a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Quốc hiệu Đại Nam, khấu Tống cảnh, phá Hoành Sơn trại, hãm Ung, Hoành, Quý, Đằng, Ngô, Khang, Đoan, Cung, Tầm đẳng châu, toại chí Quảng Châu thành, truyền thành công chi, ngũ tuần bất hạ, nãi hoàn.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 再入于邕，殺宋將佐三千餘人，虜生口萬計。[38a*3*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tái nhập vu Ung, sát Tống tướng tá tam thiên dư nhân, lỗ sinh khẩu vạn kế.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 所過焚蕩無遺。[38a*3*18]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Sở quá phần đãng vô di.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 宋君臣以為憂。[38a*4*5]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Tống quân thần dĩ vi ưu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 樞密副使狄青抗章請行。[38a*4*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Khu mật phó sứ Địch Thanh kháng chương thỉnh hành.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 宋帝命青以宣徽使都大提󰁮，總其節鉞討之。[38a*5*2]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tống đế mệnh Thanh dĩ Tuyên huy sứ đô đại đề cử, tổng kì tiết việt thảo chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 癸巳，五年（宋皇祐五年）。春，正月，初五日，地震三度。[38a*6*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Quý Tị, ngũ niên (Tống Hoàng Hựu ngũ niên). Xuân, chính nguyệt, sơ ngũ nhật, địa chấn tam độ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 十日，有雲不雨，黄龍見于端明閣。[38a*6*21]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thập nhật, hữu vân bất vũ, hoàng long hiện vu Đoan Minh các.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 群臣稱賀，惟僧法語云：「龍𢒎在天，今乃下見不祥也。」[38a*7*13]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Quần thần xưng hạ, duy tăng Pháp Ngữ vân: “Long bưu tại thiên, kim nãi hạ hiện bất tường dã”.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 狄青帥三將兵至邕州㱕人鋪。[38a*8*14]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Địch Thanh soái tam tướng binh chí Ung châu Quy Nhân phố.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 智髙出拒戰，為青所敗，走十餘 [38a*9*8] 里。[38b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Trí Cao xuất cự chiến, vi Thanh sở bại, tẩu thập dư lí.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 其腹心將黄師宓𭁈其下五十七人死于陣。[38b*1*2]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Kì phúc tâm tướng Hoàng Sư Mật dữ kì hạ ngũ thập thất nhân tử vu trận.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 宋所追殺二千二百餘人。[38b*1*19]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tống sở truy sát nhị thiên nhị bách dư nhân.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 智髙焚城夜遁。[38b*2*10]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Trí Cao phần thành dạ độn.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 秋，七月，至八月大水。[38b*2*16]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thu, thất nguyệt, chí bát nguyệt đại thủy.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 冬，十月，智髙使梁珠來乞師。[38b*3*6]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đông, thập nguyệt, Trí Cao sử Lương Châu lai khất sư.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 詔指揮使武珥将兵援之。[38b*3*17]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Chiếu Chỉ huy sứ Vũ Nhị tương binh viện chi.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 狄青又破智髙。[38b*4*9]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Địch Thanh hựu phá Trí Cao.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 智髙奔大理。[38b*4*15]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Trí Cao bôn Đại Lý.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 大理斬髙，函其首献于宋。[38b*5*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Đại Lý trảm Cao, hàm kì thủ hiến vu Tống.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 儂氏遂滅。[38b*5*11]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nùng thị toại diệt.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 先是，智髙寇宋邊，宋命樞𡧸直𭓇士孫沔、入内押𤤻石全彬，同本路經畧使余靖經制盗賊。[38b*5*15]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Tiên thị, Trí Cao khấu Tống biên, Tống mệnh Khu mật trực học sĩ Tôn Miện, Nhập nội áp ban Thạch Toàn Bân, đồng bản lộ Kinh lược sứ Dư Tịnh kinh chế đạo tặc.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 帝請出師助討。[38b*7*12]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Đế thỉnh xuất sư trợ thảo.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 宋以便宜許之。[38b*7*18]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Tống dĩ tiện nghi hứa chi.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 及狄青為大將遂奏曰：「假外兵以除内寇，非我利也。[38b*8*5]

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Cập Địch Thanh vi Đại tướng toại tấu viết: “Giả ngoại binh dĩ trừ nội khấu, phi ngã lợi dã.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 以一智髙，两廣力不䏻制，乃假外境 …… [38b*9*6]

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Dĩ nhất Trí Cao, lưỡng Quảng lực bất năng chế, nãi giả ngoại cảnh …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 … [38a] đặt quốc hiệu là Đại Nam, sang cướp đất nhà Tống, phá trại Hoàng Sơn¹, vây hãm các châu Ung, Hoành, Qúy, Đằng, Ngô, Khang, Đoan, Củng, Tầm² rồi kéo đến vây thành Quảng Châu³ đến 5 tuần không lấy được, bèn về. Lại vào Ung Châu, giết tướng tá của nhà Tống hơn 3 nghìn người, bắt sống dân chúng hàng vạn. Đi đến đâu đốt trụi đến đấy. Vua tôi nhà Tống lấy làm lo. Khu mật sứ Địch Thanh dâng biểu xin đi đánh. Vua Tống sai Thanh làm Tuyên huy sứ đô đại đề cử, tổng quyền tiết việt đi đánh.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Quý Tỵ, [Sùng Hưng Đại Bảo] năm thứ 5 [1053], (Tống Hoàng Hựu năm thứ 5).

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Mùa xuân, tháng giêng, ngày mồng 5, động đất 3 lần. Mồng 10, có mây không có mưa, rồng vàng hiện ở gác Đoan Minh. Bầy tôi chúc mừng, duy có nhà sư Pháp Ngữ nói: “Rồng bay trên trời, nay lại hiện ở dưới là điềm không lành”.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Địch Thanh chỉ huy 3 tướng đem quân đến phố Quy Nhân thuộc Ung Châu. Trí Cao đem quân chống đánh bị Địch Thanh đánh bại, chạy hơn 10 dặm.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 [38b] Tướng tâm phúc của Cao là Hoàng Sư Mật cùng với thủ hạ 57 người chết tại trận. Quân Tống đuổi theo giết hơn 2200 người. Trí Cao đốt thành ban đêm trốn đi.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Mùa thu, từ tháng 7 đến tháng 8, nước to.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Mùa đông, tháng 10, Trí Cao sai Lương Châu đến xin quân [cứu viện]. Vua xuống chiếu cho chỉ huy sứ là Vũ Nhị đem quân cứu viện. Địch Thanh lại đánh phá được Trí Cao. Trí Cao chạy sang nước Đại Lý⁴. Người nước Đại Lý chém đầu Cao bỏ vào hòm dâng vua Tống. Từ đây họ Nùng bị diệt. Trước đây, Trí Cao cướp biên giới nước nước Tống, Tống sai Khu mật trực học sĩ Tôn Miện, Nhập nội áp ban Thạch Toàn Bân cùng Kinh lược sứ bản lộ là Dư Tĩnh tính việc đánh giặc cướp, vua xin đem quân đánh giúp, vua Tống cho được tiện nghi. Đến khi Địch Thanh làm Đại tướng bèn tâu rằng: “Mượn binh ngoài để trừ giặc trong không lợi cho ta. Có một Trí Cao mà sức hai tỉnh Quảng không thể chống nổi, lại phải nhờ đến quân cõi ngoài, …

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 1 Trại Hoành Sơn: nay là huyện Hoành, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 2 Các châu: Ung, Quý, Đằng, Ngô, Củng, Tầm nay đều thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Hai châu: Khang, Đoan, nay thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 3 Nguyên văn: “chí Quảng Châu thành truyền thành công chi“. Hai chữ “truyền thành” ở đây chưa rõ nghĩa gì, ngờ chữ vi (vây), lầm ra chữ truyền; tạm dịch như trên.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 4 Nước Đại Lý: một nước ở vùng Vân Nam, Trung Quốc, trên địa bàn của nước Nam Chiếu đời Đường, cư dân chủ yếu là người Di, mà thư tịch cổ Trung Quốc thường chép là người Thoán, Bặc. Việc quân của Vũ Nhị cứu viện cho Nùng Trí Cao đánh quân Tống không thấy tài liệu nào nói đến; có thể chỉ mới có dự định, chưa kịp thực hiện thì Trí Cao đã chết.