Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Anh Tông Hoàng Đế [BK6, 19a19b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 姓費者慕其名，多改為裴。[19a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … tính Phí giả mộ kì danh, đa cải vi Bùi.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 三月，試天下士人。[19a*1*12]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tam nguyệt, thí thiên hạ sĩ nhân.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 賜狀元莫挺之太學生火勇首，充内書家。[19a*1*19]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tứ Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi Thái học sinh hỏa dũng thủ, sung Nội thư gia.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 榜眼裴慕祗候簿書帽衫，充内令書家。[19a*2*16]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Bảng nhãn Bùi Mộ Chi hậu bạ thư mạo sam, sung Nội lệnh thư gia.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 探花郎張放校書權冕，充二資。[19a*3*12]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thám hoa lang Trương Phóng Hiệu thư quyền miện, sung Nhị tư.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 黄甲阮忠彦。[19a*4*5]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 太學生凡四十四名，引三魁出龍門 [19a*4*10] 鳳城，遊街衢三日，其餘留學三百三十人。[19a*5*5]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Thái học sinh phàm tứ thập tứ danh, dẫn Tam khôi xuất Long Môn Phụng thành, du nhai cù tam nhật, kì dư lưu học tam bách tam thập nhân.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 忠彦年十六，時號神童。[19a*6*2]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Trung Ngạn niên thập lục, thời hiệu thần đồng.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 其試法先以《醫國》篇、《穆太子傳》暗寫汰冗。[19a*6*11]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Kì thí pháp tiên dĩ Y quốc thiên, Mục Thái tử truyện ám tả thải nhũng.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 次則經疑、經義，并詩題（即古詩五言長篇）用王度寬猛詩律，用才難射雉賦題，用帝德好生洽于民心八韻體，三長制詔表，四塲對策。[19a*7*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thứ tắc kinh nghi, kinh nghĩa, tịnh thi đề (tức cổ thi ngũ ngôn trường thiên) dụng vương độ khoan mãnh thi luật, dụng tài nan xạ trĩ phú đề, dụng đế đức hiếu sinh hiệp vu dân tâm bát vận thể, tam trường chế chiếu biểu, tứ trường đối sách.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 （挺之至靈 [19a*9*18] 人，慕青威人，放清化人。）[19b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 (Đĩnh Chi Chí Linh nhân, Mộ Thanh Oai nhân, Phóng Thanh Hóa nhân).

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 占城瑜伽僧來，惟食牛乳試。[19b*1*12]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Chiêm Thành Du Già tăng lai, duy thực ngưu nhũ.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 試手分以准詞（手分即五刑吏。）[19b*1*23]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thí thủ phân dĩ chuẩn từ (thủ phân tức ngũ hình lại).

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 秋，七月，詔凡廟諱御名正文减畫。[19b*2*12]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thu, thất nguyệt, chiếu phàm miếu húy ngự danh chính văn giảm họa.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 八月，禁李朝廟諱，藴、瑪、尊、德、煥、祚、𣉙、旵（𣉙音𣉙，與乾同，又古汗切；旵𥘉减切，聲與讖同）八字减畫。[19b*3*4]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Bát nguyệt, cấm Lý triều miếu húy, Uẩn, Mã, Tôn, Đức, Hoán, Tộ, Cán, Sảm (cán âm cán, dữ càn đồng, hựu cổ hãn thiết; sảm sơ giảm thiết, thanh dữ sấm đồng) bát tự giảm họa.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 九月，詔凡典獄斷文字，押手用無名、左指二節。[19b*4*23]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Cửu nguyệt, chiếu phàm điển ngục đoạn văn tự, áp thủ dụng vô danh, tả chỉ nhị tiết.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 冬，十一月，詔試天下士人用七科。[19b*5*14]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Đông, thập nhất nguyệt, chiếu thí thiên hạ sĩ nhân dụng thất khoa.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 十二月彗，星見南方。[19b*6*9]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Thập nhị nguyệt, tuệ tinh hiện Nam phương.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 陳䧺韜，辝免左僕射，[19b*6*18] 許之。[19b*7*7]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Trần Hùng Thao từ miễn Tả bộc xạ, hứa chi .

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 以段汝諧知樞𡧸院事。[19b*7*10]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Dĩ Đoàn Nhữ Hài tri Khu mật viện sự.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 帝於宗室如寳興（缺名）者親愛極其至，而不任以政，非其才 [19b*7*19] 也。至於汝諧一儒生耳，以其才不嫌於驟用。[19b*9*3]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Đế ư Tông thất như Bảo Hưng (khuyết danh) giả thân ái cực kì chí, nhi bất nhiệm dĩ chính, phi kì tài dã. Chí ư Nhữ Hài nhất nho sinh nhĩ, dĩ kì tài bất hiềm ư sậu dụng.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [19a] họ Phí hâm mộ danh tiếng của Mộc Đạc, nhiều người đổi làm họ Bùi.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Tháng 3, thi kẻ sĩ trong nước. Ban cho trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi chức Thái học sinh hỏa dũng thủ, sung làm nội thư gia; bảng nhãn Bùi Mộ chức Chi hậu bạ thư mạo sam, sung làm nội lệnh thư gia; thám hoa lang Trương Phóng chức Hiệu thư quyền miện, sung làm nhị tư; Nguyễn Trung Ngạn đỗ hoàng giáp; tất cả 44 người đỗ thái học sinh.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Dẫn 3 người đỗ đầu ra cửa Long Môn của Phượng Thành đi du ngoạn đường phố 3 ngày. Còn 330¹ người khác thì ở lại học tập.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Trung Ngạn mới 16 tuổi, đương thời gọi là thần đồng.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Về phép thi: Trươc hết thi ám tả thiên Y quốc và truyện Mục Thiên tử² để loại bớt. Thứ đến kinh nghi³, kinh nghĩa⁴, đề thơ (tức thể cổ thi ngũ ngôn trường thiên) hỏi về “vương độ khoan mãnh”⁵, theo luật “tài nan xạ trĩ⁶”, về phú thì dùng thể 8 vần “đế đức hiếu sinh, hiệp vụ dân tâm”⁷. Kỳ thứ ba thi chế, chiếu, biểu. Kỳ thứ tư thi đối sách.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 (Đĩnh Chi người Chí Linh, [19b] Mộ người Thanh Oai, Phóng người Thanh Hóa).

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Sư Du Già nước Chiêm sang ta, chỉ ăn sữa bò.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Thi các thủ phân (thủ phân tức là quan lại nắm việc hình pháp) hỏi phép đối án.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa thu, tháng 7, xuống chiếu rằng các chữ húy về miếu hiệu, tên vua, thì viết bớt nét.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Tháng 8, cấm chữ húy miếu hiệu nhà Lý 8 chữ: Uẩn, Mã, Tôn, Đức, Hoán, Tộ, Cán, Sảm, viết bớt nét.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Tháng 9, xuống chiếu rằng, khi áp tay vào giấy tờ hình án hay văn tự thì dùng hai đốt của ngón tay vô danh⁸ bên trái.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Mùa đông, tháng 11, xuống chiếu thi kẻ sĩ trong nước, hỏi về 7 khoa.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Tháng 12, sao Chổi mọc ở phương nam.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Trần Hùng Thao xin từ chức Tả bộc xạ, y cho.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Lấy Đoàn Nhữ Hài tri Khu mật viện sự.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Vua đối với người tôn thất như Bảo Hưng (không rõ tên) thân yêu hết mực, nhưng không trao cho việc chính sự, vì không có tài. Còn như Nhữ Hài chỉ là một nho sinh thôi, nhưng vì có tài, nên không ngại trong việc ủy dụng nhanh vọt.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 1 Nguyên bản in là tam bách tam thiên, hẳn là chữ 千 thiên in nhầm từ chữ 十 thập. Các bản in đời Nguyễn đã chữa lại là tam bách tam thập.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 2 Y thiên quốc, lấy ở Quốc ngữ, nội dung nói về đạo trị nước. Mục thiên tử truyện bộ tiểu thuyết cổ của Trung Quốc, do Quách Phác đời Tấn chú giải, chép truyện Mục Vương đời Chu. Bản nhầm chữ thiên tử thành thái tử.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 3 Kinh nghi: những điều nghi vấn trong kinh điển nho gia.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 4 Kinh nghĩa: bàn về nghĩa lý trong kinh điển nho gia.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 5 Chế độ rộng, ngặt.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 ^⇡ 6 Tài khó bắn trĩ.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 7 Đức độ đế vương vốn ưa sự sống, phù hợp với lòng dân.

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 ^⇡ 8 Cũng gọi là ngón đeo nhẫn, ngón áp út.