Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Anh Tông Hoàng Đế [BK6, 21a21b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 心如此，故其見於事為亦如此。[21a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … tâm như thử, cố kì kiến ư sự vi diệc như thử.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 具究連人，嘗有憾於究連矢之曰：「足不履其地。」[21a*1*13]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Cụ Cứu Liên nhân, thường hữu hám ư Cứu Liên thỉ chi viết: “Túc bất lí kì địa”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 後㱕究連，則舟行及登陸，則肩輿入門，徐就床而下，起居飲食必於是，或𨒣觀園池，則昇床至其處，興盡而還，復坐肩輿，登舟如此。[21a*2*12]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Hậu quy Cứu Liên, tắc chu hành cập đăng lục, tắc khiên dư nhập môn, từ tựu sàng nhi hạ, khởi cư ẩm thực tất ư thị, hoặc du quan viên trì, tắc thăng sàng chí kì xứ, hứng tận nhi hoàn, phục tọa khiên dư, đăng chu như thử.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 終其身，未嘗一履於地。[21a*5*5]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Chung kì thân, vị thường nhất lí ư địa.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 其乘心堅確如此，乃古所未愿者。[21a*5*14]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Kì thừa tâm kiên xác như thử, nãi cổ sở vị nguyện giả.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 丙午，十四年（元大德十年）。[21a*7*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Bính Ngọ, thập tứ niên (Nguyên Đại Đức thập niên).

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 春，正月，朔，統政太師佐天大王德曄卒（年四十二）。[21a*7*11]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Xuân, chính nguyệt, sóc, Thống chính thái sư Tá Thiên Đại vương Đức Việp tốt (niên tứ thập nhị).

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 夏，六月，下嫁玄珍公主于占城主制旻。[21a*8*10]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Hạ, lục nguyệt, hạ giá Huyền Trân Công chúa vu Chiêm Thành chủ Chế Mân.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 𥘉，上皇𨒣方幸占城而業許之。[21a*9*4]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Sơ, Thượng hoàng du phương hạnh Chiêm Thành nhi nghiệp hứa chi.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 朝野文人 [21a*9*16] 多借漢皇以昭君嫁匈奴事，作國語詩詞諷刺之。[21b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Triều dã văn nhân đa tá Hán Hoàng dĩ Chiêu Quân giá Hung Nô sự, tác quốc ngữ thi từ phúng thích chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 史臣吳士連曰：昔漢髙皇因匈奴數苦邉，以家人女為公主嫁单于。[21b*2*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Tích Hán Cao hoàng nhân Hung Nô số khổ biên, dĩ gia nhân nữ vi công chúa giá đơn Vu.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 婚非其𩔗，先儒非之矣。[21b*3*9]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Hôn phi kì loại, tiên nho phi chi hĩ.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 然意欲休兵息民，猶可言也。[21b*3*18]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhiên ý dục hưu binh tức dân, do khả ngôn dã.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 元帝則因呼韓來朝請婿，[21b*4*11] 漢室以王嬙賜之，亦有其故也。[21b*5*3]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nguyên đế tắc nhân Hô Hàn lai triều thỉnh tế, Hán thất dĩ Vương Tường tứ chi, diệc hữu kì cố dã.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 仁宗以女嫁占城主，何義乎？曰：因𨒣幸，業許之，恐失信，盍改命焉可也。帝當天位，而上皇已出家，帝改命，斯無難矣。顧乃遠嫁非𩔗，以實前言，旋用詐謀，以奪於後，何有於信乎。[21b*5*15]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Nhân Tông dĩ nữ giá Chiêm Thành chủ, hà nghĩa hồ? Viết: Nhân du hạnh, nghiệp hứa chi, khủng thất tín, hạp cải mệnh yên khả dã. Đế đương thiên vị, nhi Thượng hoàng dĩ xuất gia, Đế cải mệnh, tư vô nan hĩ. Cố nãi viễn giá phi loại, dĩ thực tiền ngôn, toàn dụng trá mưu, dĩ đoạt ư hậu, hà hữu ư tín hồ.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 … [21a] tâm như vậy, cho nên biểu hiện ở mọi việc làm cũng như vậy.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Cụ người Cứu Liên, vốn có mối hận với Cứu Liên, thề rằng chân không giẫm lên đất ấy nữa. Sau này trở về Cứu Liên thì đi thuyền, đến khi lên bộ thì đi kiệu vào cửa, tới giường mới xuống kiệu, thức ngủ, ăn uống đều ở trên giường. Khi nào chơi xem vườn ao thì sai khiêng giường đến chỗ đó, hết hứng thì trở về, lại ngồi kiệu, lên thuyền… Cứ như thế cho đến hết đời, chưa hề giẫm một bước xuống đất [Cứu Liên]. Ông ta giữ lòng bền rắn một mực như vậy đó, đời xưa gọi thế là người gàn.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Bính Ngọ, [Hưng Long] năm thứ 14 [1306], (Nguyên Đại Đức năm thứ 10).

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Mùa xuân, tháng giêng, ngày mồng 1, Thống chính thái sư Tá Thiên Đại Vương Đức Việp mất (thọ 42 tuổi).

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Mùa hạ, tháng 6, gả công chúa Huyền Trân cho chúa Chiêm Thành Chế Mân.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Trước đây, Thượng hoàng vân du sang Chiêm Thành, đã hứa gả rồi. Các văn sĩ trong triều ngoài nội [21b] nhiều người mượn chuyện vua Hán đem Chiêu Quân gả cho Hung Nô làm thơ, từ bằng quốc ngữ để châm biếm việc đó.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Ngày xưa, Hán Cao hoàng vì nước Hung Nô nhiều lần làm khổ biên cương, mới lấy con gái nhà dân làm công chúa gả cho Thiên Vu¹.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Kết hôn với người không cùng giống nòi, các tiên nho đã từng chê trách, song dụng ý là muốn binh yên, dân nghỉ, thì còn có thể nói được. Nguyên Đế thì vì Hô Hàn² sang chầu, xin làm rể nhà Hán, nên lấy Vương Tường mà ban cho, cũng là có cớ.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Nhân Tông đem con gái gả cho chúa Chiêm Thành là nghĩa làm sao? Nói rằng nhân khi đi chơi đã trót hứa gả, sợ thất tín thì sao không đổi lại lệnh đó có được không? Vua giữ ngôi trời mà Thượng hoàng đã xuất gia rồi, vua đổi lại lệnh đó thì có khó gì, mà lại đem gả cho người xa không phải giống nòi để thực hiện lời hứa trước, rồi sau lại dùng mưu gian trá cướp về, thế thì tín ở đâu?

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 1 Thiền Vu: tên gọi chúa Hung Nô.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 2 Hô Hàn: tức Hô Hàn Da, một thiền vu Hung Nô. Đời Hán Nguyên Đế, Hô Hàn Da sang chầu và xin làm rể nhà Hán, Nguyên Đế đem Vương Tường (tức Chiêu Quân) gả cho.