Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Anh Tông Hoàng Đế [BK6, 24a24b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 瑞亦以是日薨。[24a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Thụy diệc dĩ thị nhật hoăng.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 法螺燒得舍利三千餘粒，奉至京師資福寺。[24a*1*7]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Pháp Loa thiêu đắc xá lợi tam thiên dư lạp, phụng chí Kinh sư Tư Phúc tự.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝疑之。[24a*2*5]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế nghi chi.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 群臣多請罪法螺。[24a*2*8]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Quần thần đa thỉnh tội Pháp Loa.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 皇太子奣年九嵗，侍側，懷忠忽有舍利數粒，出以示之，檢匣内，已有缺數。[24a*2*15]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Hoàng thái tử Mạnh niên cửu tuế, thị trắc, hoài trung hốt hữu xá lợi số lạp, xuất dĩ thị chi, kiểm hạp nội, dĩ hữu khuyết số.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 帝感泣，意乃解。[24a*4*5]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đế cảm khấp, ý nãi giải.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 史臣吳士連曰：仁宗上奉慈宫，有光孝道；下任賢輔，克定武功，非有仁明英武之資，䏻如是乎。獨出家一事，不合中庸之道，賢者過之也。[24a*5*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Nhân Tông thượng phụng Từ Cung, hữu quang hiếu đạo; hạ nhiệm hiền phụ, khắc định võ công, phi hữu nhân minh anh võ chi tư, năng như thị hồ. Độc xuất gia nhất sự, bất hợp trung dung chi đạo, hiền giả quá chi dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 元使尚書安魯威來吿武宗即位。[24a*8*2]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nguyên sử Thượng thư An Lỗ Uy lai cáo Vũ Tông tức vị .

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 帝遣莫挺之如元。[24a*8*16]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Đế khiến Mạc Đĩnh Chi như Nguyên.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 挺之卑小，元人鄙之。[24a*9*4]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đĩnh Chi ti tiểu, Nguyên nhân bỉ chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 一日宰臣召入府，與 [24a*9*12] 俱坐。[24b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Nhất nhật tể thần triệu nhập phủ, dữ cụ tọa.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 當五六月間，府中有薄帳，繡黄雀在竹枝。[24b*1*3]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đương ngũ lục nguyệt gian, phủ trung hữu bạc trướng, tú hoàng tước tại trúc chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 挺之佯認為生黄雀，疾趍就捕。[24b*2*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đĩnh Chi dạng nhận vi sinh hoàng tước, tật xu tựu bổ.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 元人皆大笑，以為遠人鄙陋。[24b*2*13]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nguyên nhân giai đại tiếu, dĩ vi viễn nhân bỉ lậu.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 挺之曳而裂之。[24b*3*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đĩnh Chi duệ nhi liệt chi.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 眾皆恠問，應曰：「我聞古人有梅雀畫，未聞有竹雀󰱯者。[24b*3*11]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Chúng giai quái vấn, ứng viết: Ngã văn cổ nhân hữu mai tước họa, vị văn hữu trúc tước họa giả.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 今宰相帳裡繡竹、雀；竹，君子也，雀，小人也。[24b*4*13]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Kim tể tướng trướng lí tú trúc, tước; trúc, quân tử dã, tước, tiểu nhân dã.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 宰相以此繡諸帳，是以小人加君子，恐小人道長，君子道消。[24b*5*10]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tể tướng dĩ thử tú chư trướng, thị dĩ tiểu nhân gia quân tử, khủng tiểu nhân đạo trưởng, quân tử đạo tiêu.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 我為聖朝除之。」[24b*6*14]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Ngã vi thánh triều trừ chi”.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 眾服其䏻。[24b*7*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Chúng phục kì năng.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 及進朝，適外國進扇，元帝命為銘，挺之乘筆立就，其辝曰：「流金礫石，天地為爐，爾於斯時兮，伊周鉅儒，北風其凉，雨雪載𡍼，爾於斯時兮，夷 …… [24b*7*5]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Cập tiến triều, thích ngoại quốc tiến phiến, Nguyên đế mệnh vi minh, Đĩnh Chi thừa bút lập tựu, kì từ viết: “Lưu kim lịch thạch, thiên địa vi lô, nhĩ ư tư thời hề, Y Chu cự nho, Bắc phong kì lương, vũ tuyết tái đồ, nhĩ ư tư thời hề, Di …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [24a] Thụy cũng mất vào hôm đó.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Pháp Loa thiêu [xác Thượng hoàng] được hơn ba ngàn hạt xá lỵ¹ mang về chùa Tư Phúc ở kinh sư. Vua có ý ngờ. Các quan nhiều người xin bắt tội Pháp Loa. Hoàng thái tử Mạnh mới 9 tuổi, đứng hầu bên cạnh, chợt thấy có mấy hạt xá lỵ ở trước ngực², đưa ra cho mọi người xem, kiểm lại trong hộp, thì đã mất một số ít hạt. Vua xúc động đến phát khóc, trong lòng mới khỏi nghi ngờ.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Nhân Tông trên thờ Từ Cung làm sáng đạo hiếu, dưới dùng người giỏi, lập nên võ công. Nếu không có tư chất nhân, minh, anh, võ, thì sao được như thế? Chỉ có một việc xuất gia là không hợp đạo trung dung, là cái lỗi của bậc hiền giả³.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Sứ Nguyên là Thượng thư An Lỗ Khôi⁴ sang báo tin Vũ Tông lên ngôi. Vua sai Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Đĩnh Chi người thấp bé, người Nguyên khinh ông. Một hôm viên tể tướng mời ông vào phủ cho [24b] cùng ngồi. Lúc ấy, đương hồi tháng 5, tháng 6. Trong phủ có bức trướng mỏng thêu hình con chim sẻ vàng đậu cành trúc. Đĩnh Chi vờ ngỡ con chim sẻ thực, vội chạy đến bắt. Người Nguyên cười ồ, cho là người phương xa bỉ lậu. Đĩnh Chi kéo bức trướng xuống xé đi. Mọi người đều lấy làm lạ hỏi tại sao. Đĩnh Chi trả lời:

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 “Tôi nghe người xưa vẽ cành mai và chim sẻ, chứ chưa thấy vẽ chim sẻ đậu cành trúc bao giờ. Nay trong bức trướng của tể tướng lại thêu cành trúc với chim sẻ. Trúc là bậc quân tử, chim sẻ là kẻ tiểu nhân. Tể tướng thêu như vậy là để tiểu nhân trên quân tử, sợ rằng đạo của tiểu nhân sẽ mạnh, đạo của quân tử sẽ suy. Tôi vì thánh triều mà trừ giúp bọn tiểu nhân”.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mọi người đều phục tài của ông.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Đến khi vào chầu, gặp lúc nước ngoài dâng quạt, vua Nguyên sai làm bài minh. Đĩnh Chi cầm bút viết xong ngay, lời bài minh như sau:

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 “Lưu kim thước thạch, thiên vị địa lô, nhĩ ư tư thì hề, Y Chu cự nho.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Bắc phong kỳ lương, vũ tuyết tái đồ, nhĩ ư tư thì hề, Di …

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 1 Xá lỵ: phiên âm tiếng Phạn sarira, nghĩa là thân thể, thuật ngữ Phật giáo, chỉ những phần còn lại sau khi thiêu xác, thường là những hạt nhỏ, được gọi là xá lỵ. Bản in khắc nhầm chữ Xá lỵ thành Xá sát.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 2 Câu chuyện trên cũng được chép trong Nam ông mộng lục của Hồ Nguyên Trừng. Theo sách này (chuyện Tô linh định mệnh), xá lỵ bay vào ống tay áo hoàng tử Mạnh.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 3 Nguyên văn: “Hiền giả quá chi dã”. Theo chúng tôi, có lẽ Toàn thư đã khắc nhầm từ câu: “Hiền giả chi quá dã”, nên dịch như trên.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 4 Nguyên bản Toàn thư chép là An Lỗ Uy, nhầm chữ Khôi ra chữ Uy. Nguyên sử, Bản kỷ (Vũ Tông) chép rằng năm Chí Đại thứ 1 (1308), Lễ bộ thượng thư A Lý sang nước ta. A Lý Khôi hay A Lặc Khôi là những tên phiên âm khác nhau của người Mông Cổ Alqui.