Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Anh Tông Hoàng Đế [BK6, 25a25b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 齊餓夫。[25a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Tề nga phu.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 噫！用之則行，舍之則藏，惟我與爾，有如是夫。」元人益嘉嘆焉。[25a*1*4]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Y! Dụng chi tắc hành, xả chi tắc tàng, duy ngã dữ nhĩ, hữu như thị phu”. Nguyên nhân ích gia thán yên.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 己酉，十七年（元至大二年）。春，正月，大赦。[25a*3*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Kỉ Dậu, thập thất niên (Nguyên Chí Đại nhị niên). Xuân chính nguyệt, đại xá .

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 󰀋東宫太子奣為皇太子，追尊欽慈保聖太后為太皇太后。[25a*3*18]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Sách Đông cung thái tử Mạnh vi Hoàng thái tử, truy tôn Khâm Từ Bảo Thánh Thái hậu vi Thái hoàng thái hậu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 󰀋聖姿夫人為順聖皇后。[25a*4*19]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Sách Thánh Tư phu nhân vi Thuận Thánh Hoàng hậu .

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 帝次妃范氏五老之女也，無子，願出家。[25a*5*11] 許之。[25a*6*7]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đế thứ phi Phạm thị Ngũ Lão chi nữ dã, vô tử, nguyện xuất gia. Hứa chi .

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 冬，十一月，治判大逆名欣等罪。[25a*6*10]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đông, thập nhất nguyệt, trị phán đại nghịch danh Hân đẳng tội.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 名欣於江口橋，名厨於椰市城門，名總於西陽城門，名庸於萬春城門並斬之。[25a*7*3]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Danh Hân ư Giang Khẩu kiều, danh Trù ư Gia thị thành môn, danh Tổng ư Tây Dương thành môn, danh Dung ư Vạn Xuân thành môn tịnh trảm chi.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 名欣以前日有大功，免没籍。名例等六人流惡水州。[25a*8*14]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Danh Hân dĩ tiền nhật hữu đại công, miễn một tịch. Danh Lệ đẳng lục nhân lưu Ác Thủy châu.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 （惡水地在安邦縣，流之此 [25a*9*15] 水無有生者。）例係是天黄未派，免刺面。[25b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 (Ác Thủy địa tại Yên Bang huyện, lưu chi thử thủy vô hữu sinh giả). Lệ hệ thị thiên hoàng vị phái, miễn thích diện.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 名搗等四人流遠州。[25b*1*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Danh Đảo đẳng tứ nhân lưu viễn châu.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 名麻令妻氏永䏻先首，免罪。[25b*2*3]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Danh Ma lệnh thê Thị Vĩnh năng tiên thú, miễn tội.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 故事，凡有罪者削去族姓，以為名稱之。[25b*2*14]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Cố sự, phàm hữu tội giả tước khứ tộc tính, dĩ vi danh xưng chi.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 徒罪雖有本姓，亦以名加之。[25b*3*10]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Đồ tội tuy hữu bản tính, diệc dĩ danh gia chi.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 威肃公夫人天珍公主薨。[25b*4*3]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Uy Túc công phu nhân Thiên Trân Công chúa hoăng.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 帝哀悼，臨其䘮。[25b*4*13]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đế ai điệu, lâm kì tang.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 （故事，凣尚公主薨，若違背，並不得改娶，其或私娶，必回互隐匿。天珍薨，威肃伏地泣，哭不䏻起。帝臨䘮，左右扶掖，始䏻出見。人皆謂必不復娶，而威肃再娶。徽聖文惠公光朝尚上珍公主薨，明宗臨其䘮，文惠迎見陳奏，若無戚容。人皆謂必復娶，然文惠出家，終其身。）[25b*7*26]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0  (Cố sự, phàm Thượng công chúa hoăng, nhược vi bối, tịnh bất đắc cải thú, kì hoặc tư thú, tất hồi hỗ ẩn nặc. Thiên Trân hoăng, Uy Túc phục địa khấp, khốc bất năng khởi. Đế lâm tang, tả hữu phù dịch, thủy năng xuất kiến. Nhân giai vị tất bất phục thú, nhi Uy Túc tái thú. Huy Thánh Văn Huệ công Quang Triều thượng Thượng Trân Công chúa hoăng, Minh Tông lâm kì tang, Văn Huệ nghênh kiến trần tấu, nhược vô thích dung. Nhân giai vị tất phục thú, nhiên Văn Huệ xuất gia, chung kì thân).

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 以裴木鐸為中書侍郎。[25b*9*1]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Dĩ Bùi Mộc Đạc vi Trung thư thị lang.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 庚戌，十八年（元至大三年）。秋，九月，十六日，奉引上皇梓。[25b*9*1]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Canh Tuất, thập bát niên (Nguyên Chí Đại tam niên). Thu, cửu nguyệt, thập lục nhật, phụng dẫn Thượng hoàng tử …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [25a] Tề ngã phu.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Y! dụng chi tắc hành, xả chi tắc tàng, duy ngã dữ nhĩ, hữu như thị phù”.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 [Chảy vàng tan đá, trời đất như lò, ngươi bấy giờ là Y Chu¹ đại nho.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Gió bấc căm căm, mưa tuyết mịt mù, ngươi bấy giờ là Di Tề đói xo².

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Ôi, được dùng thì làm, bỏ thì nằm co, chỉ ta cùng ngươi là thế ru!].

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Người Nguyên lại càng thán phục.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Kỷ Dậu, [Hưng Long] năm thứ 17 [1309], (Nguyên Chí Đại năm thứ 2).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa xuân, tháng giêng, đại xá.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Sách phong Đông cung thái tử Mạnh làm Hoàng thái tử. Truy tôn Khâm Từ Bảo Thánh thái hậu làm Thái hoàng thái hậu. Sách phong Thánh Bà phu nhân làm Thuận Thánh hoàng hậu.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Thứ phi của vua là Phạm thị, là con gái Phạm Ngũ Lão, không có con, xin xuất gia, vua cho.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa đông, tháng 11, trị tội những kẻ đại nghịch là bọn tên Hân.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Tên Hân bị chém ở cầu Giang Khẩu³, tên Trù ở cửa thành chợ Dừa⁴, tên Tổng ở cửa thành Tây Dương⁵, tên Dung ở cửa thành Vạn Xuân⁶. Tên Hân vì ngày trước có công lớn, được miễn tịch thu gia sản. Còn bọn tên Lệ 6 người bị đày ra châu Ác Thủy (Ác Thủy thuộc huyện Yên Bang⁷. Người bị đày ra đó, [25b] không một ai sống nổi). Tên Lệ là dòng cuối trong họ nhà vua, được miễn thích chữ vào mặt. Bọn tên Đảo 4 người bị đày ra châu xa, tên Ma vì sai vợ là Thị Vĩnh ra thú trước, được tha tội. Theo lệ cũ, những kẻ có tội đều bị tước bỏ họ, chỉ gọi tên thôi. Tội đồ thì tuy còn đề họ, nhưng cũng chỉ gọi tên không.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Phu nhân Uy Túc công⁸ là công chúa Thiên Trân mất. Vua thương xót, đến đưa đám.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 (Lệ cũ: Những người lấy công chúa, nếu công chúa mất hay bỏ nhau, thì đều không được lấy vợ khác, nếu có lén lấy vợ khác, thì phải giấu giếm vụng trộm. Thiên Trân mất, Uy Túc lăn ra đất khóc lóc không đứng dậy được. Vua đến đưa đám, phải người đỡ hai bên mới ra tiếp được, ai cũng bảo là [Uy Túc] nhất định sẽ không lấy vợ khác nữa, thế mà Uy Túc sau lại lấy Huy Thánh. Văn Huệ công Quang Triều⁹ lấy công chúa Thượng Trân. Công chúa mất, Minh Tông đến điếu tang, Văn Huệ ra đón tiếp tâu bày, như không có vẻ gì đau buồn, mọi người đều cho là (Văn Huệ) thế nào cũng lại lấy vợ khác. Nhưng sau Văn Huệ đi tu đến trọn đời).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Lấy Bùi Mộc Đạt làm Trung thư thị lang.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Canh Tuất, [Hưng Long] năm thứ 18 [1310], (Nguyên Chí Đại năm thứ 3). Mùa thu, tháng 9, ngày 16, rước linh cữu Thượng hoàng …

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 1 Y: là Y Doãn, công thần khai quốc của nhà Thương; Chu: là Chu công, công thần của nhà Chu.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 2 Di Tề: tức Bá Di, Thúc Tề hai bề tôi trung của nhà Thương, không chịu thần phục nhà Chu, bỏ lên núi Thú Dương ở ẩn, bị chết đói ở đó.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 3 Cầu Giang Khẩu: cầu ở vùng của sông Tô Lịch, thuộc phường Giang Khẩu, tức vùng phố Hàng Buồm, Hà Nội ngày nay.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 4 Cửa thành chợ Dừa: ở Ô Chợ Dừa, Hà Nội ngày nay.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 5 Cửa thành Tây Dương: ở cửa Ô Cầu Giấy, Hà Nội ngày nay.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 6 Cửa thành Vạn Xuân: ở phía ngoài phường Ông Mạc, tức Ô Đống Mác ở Hà Nội ngày nay.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 7 Nguyên bản chép là huyện Yên Bang, nhưng thực ra Yên Bang là tên lộ thời Trần và tên đạo thời Lê, tức đất tỉnh Quảng Ninh ngày nay. Trong Dư địa chí của Nguyễn Trãi, Lý Tử Tấn có nói: “Yên Bang là nơi hiểm ác, gọi là viễn châu (châu xa), các triều đại đều đày người đến ở đó”.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 8 Uy Túc công: tức Trần Văn Bích, con Trần Đạo Tái, cháu Trần Quang Khải.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 9 Văn Huệ công: tức Trần Quang Triều, con Trần Quốc Tảng, cháu Trần Quốc Tuấn. Ở trên, đã chép.