Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Anh Tông Hoàng Đế [BK6, 3a3b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 八月，上皇親征哀牢，生擒人畜不可勝數。[3a*1*2]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Bát nguyệt, Thượng hoàng thân chinh Ai Lao, sinh cầm nhân súc bất khả thắng số.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 是役也中誠王（缺名）為前鋒，哀牢圍之，范五老引軍奄至，遂解圍因縱兵迎戰，[3a*1*18] 敗之。[3a*3*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thị dịch dã Trung Thành vương (khuyết danh) vi tiền phong, Ai Lao vi chi, Phạm Ngũ Lão dẫn quân yểm chí, toại giải vi, nhân tung binh nghênh chiến, bại chi.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 賜五老金符。[3a*3*11]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tứ Ngũ Lão kim phù .

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 九月，以誕日為崇天節。[3a*3*17]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cửu nguyệt, dĩ đản nhật vi Sùng Thiên tiết .

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 少保丁拱垣卒。[3a*4*8]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thiếu bảo Đinh Củng Viên tốt.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 帝重之不名。[3a*4*14]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đế trọng chi bất danh.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 乙未，三年（元成宗鐵木耳元貞元年）。[3a*5*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Ất Mùi, tam niên (Nguyên Thành Tông Thiết Mộc Nhĩ Nguyên Trinh Nguyên niên).

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 春，二月，朔，元使箫泰登來。[3a*5*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Xuân, nhị nguyệt, sóc, Nguyên sứ Tiêu Thái Đăng lai.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 帝遣内貟外郎陳克用、范討偕行，收得《大藏經》部回，留天長府副本刊行。[3a*6*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Đế khiến Nội viên ngoại lang Trần Khắc Dụng, Phạm Thảo giai hành, thu đắc Đại Tạng kinh bộ hồi, lưu Thiên Trường phủ phó bản san hành .

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 夏，六月，上皇回京師，出家居武林行宫，而復回也。[3a*7*11]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Hạ, lục nguyệt, Thượng hoàng hồi Kinh sư, xuất gia cư Vũ Lâm hành cung, nhi phục hồi dã.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 時宣慈太后自欽慈崩後主中饋，性峭𦂳，教誨頗嚴，而帝承順惟謹。[3a*8*11]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thời, Tuyên Từ Thái hậu tự Khâm Từ băng hậu chủ trung quỹ, tính tiễu khẩn, giáo hối pha nghiêm, nhi đế thừa thuận duy cẩn.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 上皇 [3a*9*18] 曰：「父沗稱孝皇，宜以此稱官家。」[3b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thượng hoàng viết: “Phụ thiểm xưng Hiếu Hoàng, nghi dĩ thử xưng Quan gia”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 十三日，京城右伴西街坊婦人黎氏些聞夫范謀使元病卒，哀思不食，三日亦卒。[3b*1*14]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thập tam nhật, kinh thành hữu bạn Tây Nhai phường phụ nhân Lê Thị Ta văn phu Phạm Mưu sứ Nguyên bệnh tốt, ai tư bất thực, tam nhật diệc tốt.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 事聞，慰之以銀金。[3b*3*7]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Sự văn, úy chi dĩ ngân cẩm.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 史臣吳士連曰：韶陽公主聞太宗崩，長號而逝；黎氏聞夫死，不食而卒；媚醯夫人義不二事，投水卒；吳免妻阮氏不負夫道，亦投水從夫。[3b*4*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Thiều Dương công chúa văn Thái Tông băng, trường hiệu nhi thể; Lê thị văn phu tử, bất thực nhi tốt; Mị Ê phu nhân nghĩa bất nhị sự, đầu thủy tốt; Ngô Miễn thê Nguyễn thị bất phụ phu đạo, diệc đầu thủy tòng phu.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 此數人者純孝貞一之行，世不常有，宜乎時君褒之，以勸後世，而韶陽、阮氏未見旌表，故併論之。[3b*6*17]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Thử số nhân giả thuần hiếu trinh nhất chi hành, thế bất thường hữu, nghi hồ thời quân bao chi, dĩ khuyến hậu thế, nhi Thiều Dương, Nguyễn thị vị kiến tinh biểu, cố tịnh luận chi.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 贈丁拱垣為少傅。[3b*9*2]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Tặng Đinh Củng Viên vi Thiếu phó .

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 秋，八月，試文官冕衫以下 …… [3b*9*10]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Thu, bát nguyệt, thí văn quan miện sam dĩ hạ …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 [3a] Tháng 8, Thượng hoàng đích thân đi đánh Ai Lao, bắt được người và súc vật nhiều không kể xiết. Trong chiến dịch này, Trung Thành Vương (không rõ tên) làm tiên phong, bị quân Ai Lao bao vây, Phạm Ngũ Lão dẫn quân ập tới, giải vây, rồi tung quân nghênh chiến, đánh bại quân Ai Lao. Ban kim phù cho Ngũ Lão.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tháng 9, lấy ngày sinh làm tiết Sùng Thiên.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Thiếu bảo Đinh Củng Viên mất, vua tôn trọng không gọi tên ông.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Ất Mùi, [Hưng Long] năm thứ 3 [1295], (Nguyên Thành Tông Mộc Nhĩ Nguyên Trinh năm thứ 1).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Mùa xuân, tháng 2, ngày mồng 1, sứ Nguyên Tiêu Thái Đăng sang.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Vua sai Nội viên ngoại lang Trần Khắc Dụng, Phạm Thảo cùng đi theo, nhận được bộ kinh Đại Tạng đem về để ở phủ Thiên Trường, in bản phó để lưu hành.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa hạ, tháng 6, Thượng hoàng trở về kinh sư. Vì [trước] đã xuất gia ở hành cung Vũ Lâm rồi lại trở về.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Bấy giờ, Tuyên Từ thái hậu từ khi Khâm Từ băng, phải quản việc trong cung, tính người khó khăn nóng nảy, dạy bảo rất nghiêm, mà vua vâng theo rất kính cẩn. Thượng hoàng [3b] nói [với vua]:

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 “Cha tự thẹn xưng là Hiếu Hoàng, nên dùng danh hiệu ấy để gọi Quan gia thì phải”.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Ngày 13, người đàn bà ở phường Tây Nhai phía hữu kinh thành là Lê Thị Ta nghe tin chồng là Phạm Mưu đi sứ nước Nguyên ốm mất, thương nhớ không ăn 3 ngày rồi cũng mất. Việc ấy tâu lên, [vua] cho bạc lụa để viếng.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Công chúa Thiều Dương nghe tin Thái Tông băng, kêu gào mãi rồi chết; Lê thị nghe tin chồng chết, không ăn mà chết; Mỵ Ê phu nhân tiết nghĩa không thờ hai chồng, nhảy xuống sông mà chết; vợ Ngô Miễn là Nguyễn Thị không phụ nghĩa chồng, cũng nhảy xuống sông chết theo chồng. Mấy người này đức hạnh thuần hiếu, trinh tiết, trên đời thực không có nhiều. Các vua đương thời nêu khen họ để khuyến khích đời sau thực là phải lắm! Nhưng Thiều Dương và Nguyễn thị chưa được nêu khen, cho nên bàn chung cả ở đây.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Truy tặng Đinh Củng Viên làm Thiếu phó.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa thu, tháng 8, thi con trai các quan văn từ miện sam¹ trở xuống …

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 1 Theo Cương mục thì miện là chức hiệu thư quyền miện, người đỗ thám hoa được bổ chức ấy. Sam là chức bạ thư mạo sam, người đỗ bảng nhãn được bổ chức ấy.