Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Anh Tông Hoàng Đế [BK6, 9a9b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 一時也。[9a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … nhất thời dã.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 丁黎之世，拔得賢良，南地新強，北方疲弱，上下同欲，民心不離，築平虜城而破宋軍，此一時耳。[9a*1*4]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đinh Lê chi thế, bạt đắc hiền lương, Nam địa tân cường, Bắc phương bì nhược, thượng hạ đồng dục, dân tâm bất li, trúc Bình Lỗ thành nhi phá Tống quân, thử nhất thời nhĩ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 李帝開基，宋侵地界，用李常傑攻欽、廉，累至梅嶺，有其勢也。[9a*3*2]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Lý đế khai cơ, Tống xâm địa giới, dụng Lý Thường Kiệt công Khâm, Liêm, lụy chí Mai Lĩnh, hữu kì thế dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 昨者唆都、烏馬兒四靣包圍，君臣同心，兄弟和睦，國家併力，彼自就擒，[9a*4*6] 天使然也。

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Tạc giả Toa Đô, Ô Mã Nhi tứ diện bao vây, quân thần đồng tâm, huynh đệ hòa mục, quốc gia tịnh lực, bỉ tự tựu cầm, thiên sử nhiên dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 大槩彼恃長陣，我恃短兵。[9a*5*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đại khái bỉ thị trường trận, ngã thị đoản binh.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 以短制長，兵法之常也。[9a*6*9]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Dĩ đoản chế trường, binh pháp chi thường dã.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 秪見彼軍徧至，如火如風，其勢易制。[9a*6*18]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Chỉ kiến bỉ quân biến chí, như hỏa như phong, kì thế dị chế.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 若用蚕食緩行，不務民財，不求速勝，則拔用良将，觀其權變，如圍某然，隨時制之，𠬧得父子之兵，始可用也。[9a*7*13]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nhược dụng tàm thực hoãn hành, bất vụ dân tài, bất cầu tốc thắng, tắc bạt dụng lương tướng, quan kì quyền biến, như vi mỗ nhiên, tùy thời chế chi, thu đắc phụ tử chi binh, thủy khả dụng dã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 且寬民力，[9a*9*16] 以為深根固柢之計，此守國之上策也。」[9b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thả khoan dân lực, dĩ vi thâm căn cố đế chi kế, thử thủ quốc chi thượng sách dã”.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 國峻安生王子。初，生時，相者見之曰：「他日可經邦漈世。」[9b*1*16]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Quốc Tuấn An Sinh vương tử. Sơ, sinh thời, tướng giả kiến chi viết: “Tha nhật khả kinh bang tế thế”.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 及長，容貌環偉，聰明過人，博習群書，有文武才。[9b*2*18]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cập trưởng, dung mạo hoàn vĩ, thông minh quá nhân, bác tập quần thư, hữu văn võ tài.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 安生王𥘉與昭陵有隙，心懷怏怏，遍求藝䏻之士，以訓國峻。[9b*3*17]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 An Sinh vương sơ dữ Chiêu Lăng hữu khích, tâm hoài ưởng ưởng, biến cầu nghệ năng chi sĩ, dĩ huấn Quốc Tuấn.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 安生将終，執國峻手嘱曰：「汝不䏻為我得天下，我死地下不瞑目。」[9b*5*2]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 An Sinh tương chung, chấp Quốc Tuấn thủ chúc viết: “Nhữ bất năng vi ngã đắc thiên hạ, ngã tử địa hạ bất minh mục”.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 國峻寘之于懷，而不以為然。[9b*6*8]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Quốc Tuấn trí chi vu hoài, nhi bất dĩ vi nhiên.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 及天下板蕩，軍國之柄自己出，以父言告家奴野象、歇驕。[9b*6*19]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Cập thiên hạ bản đãng, quân quốc chi bính tự kỷ xuất, dĩ phụ ngôn cáo gia nô Dã Tượng, Yết Kiêu.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 二奴止之曰：「為此計者，雖富貴一時，而名醜流於千載。[9b*8*3]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Nhị nô chỉ chi viết: “Vi thử kế giả, tuy phú quý nhất thời, nhi danh xú lưu ư thiên tải.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 今大王𡸈不富且貴，臣誓老死為奴，不 …… [9b*9*5]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Kim Đại vương khởi bất phú thả quý, thần thệ lão tử vi nô, bất …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 … [9a] một thời. Đời Đinh, Lê dùng người tài giỏi, đất phương Nam mới mạnh mà phương Bắc thì mệt mỏi suy yếu, trên dưới một dạ, lòng dân không lìa, xây thành Bình Lỗ¹ mà phá được quân Tống. Đó lại là một thời. Vua Lý mở nền, nhà Tống xâm phạm địa giới, dùng Lý Thường Kiệt đánh Khâm, Liêm, đến tận Mai Lĩnh² là vì có thế.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Vừa rồi Toa Đô, Ô Mã Nhi bốn mặt bao vây. Vì vua tôi đồng tâm, anh em hòa mục, cả nước góp sức, giặc phải bị bắt. Đó là trời xui nên vậy. Đại khái, nó cậy trường trận, ta dựa vào đoản binh. Dùng đoản [binh] chế trường [trận] là sự thường của binh pháp. Nếu chỉ thấy quân nó kéo đến như lửa, như gió thì thế dễ chế ngự. Nếu nó tiến chậm như cách tằm ăn, không cầu thắng chóng, thì phải chọn dùng tướng giỏi, xem xét quyền biến, như đánh cờ vậy, tuỳ thời tạo thế, có được đội quân một lòng như cha con thì mới dùng được. Vả lại, khoan thư sức dân [9b] để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy”.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Quốc Tuấn là con Yên Sinh Vương, lúc mới sinh ra, có một thầy tướng xem cho và bảo: “[Người này] ngày sau có thể giúp nước cứu đời”.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Đến khi lớn lên, dung mạo khôi ngô, thông minh hơn người, đọc rộng các sách, có tài văn võ. Yên Sinh Vương trước đây vốn có hiềm khích với Chiêu Lăng³, mang lòng hậm hực, tìm khắp những người tài nghệ để dạy Quốc Tuấn. Lúc sắp mất, Yên Sinh cầm tay Quốc Tuấn giối giăng rằng:

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 “Con không vì cha lấy được thiên hạ, thì cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt được?.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Quốc Tuấn ghi điều đó trong lòng, nhưng không cho là phải.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Đến khi vận nước lung lay, quyền quân quyền nước đều do ở mình, ông đem lời cha dặn nói với gia nô là Dã Tượng, Yết Kiêu. Hai người gia nô can ông:

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 “Làm kế ấy tuy được phú quý một thời nhưng để lại tiếng xấu ngàn năm. Nay Đại Vương há chẳng đủ phú và quý hay sao? Chúng tôi thề xin chết già làm gia nô, chứ không …

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 1 Thành Bình Lỗ: chưa biết là ở đâu, nhưng có lẽ là nằm ở trong vùng hương Bình Lỗ hay quận Bình Lỗ đời Lê Đại Hành, tức khu vực nằm giữa sông Cầu và sông Cà Lô, gần Phù Lỗ, nay thuộc huyện Sóc Sơn, Hà Nội.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 2 Đèo Mai Lĩnh: tức đèo Đại Du, phía nam huyện Đại Dũ, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 3 Tức Trần Thái Tông.