Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Dụ Tông Hoàng Đế (Phụ: Hôn Đức Công Dương Nhật Lễ) [BK7, 14a14b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 保威私於宫人竊之。[14a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Bảo Uy tư ư cung nhân thiết chi.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 一日，裡其衣入朝，[14a*1*9] 上皇前奏對，露出袖口。[14a*1*16]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhất nhật, lí kì y nhập triều, Thượng hoàng tiền tấu đối, lộ xuất tụ khẩu.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 上皇見而疑之，使人檢閲，果失所藏。[14a*2*6]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thượng hoàng kiến nhi nghi chi, sử nhân kiểm duyệt, quả thất sở tàng.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 宫人令老婢就保威家取之，潜将入宫進呈。[14a*3*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cung nhân lệnh lão tì tựu Bảo Uy gia thủ chi, tiềm tương nhập cung tiến trình.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 上皇不忍戮，出之外鎮。[14a*3*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thượng hoàng bất nhẫn lục, xuất chi ngoại trấn.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 行至萬女江，令武士駕輕舟追殺之，投其屍沙中，而還降為保威侯。[14a*4*8]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Hành chí Vạn Nữ giang, lệnh võ sĩ giá khinh chu truy sát chi, đầu kì thi sa trung, nhi hoàn giáng vi Bảo Uy hầu.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇秋，八月，惇慈皇太后黎氏崩。[14a*5*16]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Thu, bát nguyệt, Đôn Từ Hoàng thái hậu Lê thị băng.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇恭敏王元昫卒。[14a*6*9]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Cung Mẫn vương Nguyên Hú tốt.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 戊子，八年（元至正八年）。春，正月，以御前學生杜子平為侍󰕖。[14a*7*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Mậu Tí, bát niên (Nguyên Chí Chính bát niên). Xuân, chính nguyệt, dĩ Ngự tiền học sinh Đỗ Tử Bình vi thị giảng.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 〇夏，五月，旱。[14a*8*4]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 〇 Hạ, ngũ nguyệt, hạn.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 〇秋，七月，大水。[14a*8*9]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 〇 Thu, thất nguyệt, đại thủy.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 〇冬，十月，闍蒲國商舶至雲屯海庄，潜買𧓍（𧓍音駢，珠也，朱又音朱，亦作黿）珠。雲 [14a*8*15] 屯人多偷氽珠與之。[14b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 〇 Đông, thập nguyệt, Đồ Bồ quốc thương bách chí Vân Đồn hải trang tiềm mãi tân (tân âm biền, châu dã, châu hựu âm chu, diệc tác ngoan) châu. Vân Đồn nhân đa thâu thộn châu dữ chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 事覺，俱扺罪。[14b*1*9]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Sự giác, cụ chỉ tội.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 〇元方谷珍起兵作亂。[14b*1*15]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 〇 Nguyên Phương Cốc Trân khởi binh tác loạn.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 己丑，九年（元至正九年）。春，三月，北方商舶來貢鷂變鉢。[14b*3*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Kỉ Sửu, cửu niên (Nguyên Chí Chính cửu niên). Xuân, tam nguyệt, Bắc phương thương bách lai cống Diêu Biến bát.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 （宋末，杭州人燒鉢爐将熟見一飛鷂過爐上，遣屎爐中化成玉鉢，故名之。）[14b*4*1]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 (Tống mạt, Hàng Châu nhân thiêu bát lư, tương thục, kiến nhất phi diêu quá lư thượng, khiến thỉ lư trung, hóa thành ngọc bát, cố danh chi).

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 〇夏，五月，大哇國來貢方物，及能言赤󰢒鵡。[14b*4*30]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 〇 Hạ ngũ nguyệt, Đại Oa quốc lai cống phương vật, cập năng ngôn xích anh vũ.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 〇冬，十月，󰀋平章惠肅王第四女懿慈公主為儀聖皇后。[14b*5*14]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 〇 Đông, thập nguyệt, sách Bình Chương Huệ Túc vương đệ tứ nữ Ý Từ Công chúa vi Nghi Thánh Hoàng hậu.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 十一月，朔，日食。[14b*6*17]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Thập nhất nguyệt, sóc, nhật thực.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 〇設雲屯鎮鎮官、路官、察海使，及置平海軍以鎮之。[14b*7*5]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 〇 Thiết Vân Đồn trấn trấn quan, lộ quan, sát hải sứ, cập trí Bình Hải quân dĩ trấn chi.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 先是李朝時，商舶來則入自演州、他員等海門。[14b*8*5]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Tiên thị Lý triều thời, thương bách lai tắc nhập tự Diễn Châu, Tha Viên đẳng hải môn.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 至是，海道遷移，海門淺涸，多聚雲屯，故有 …… [14b*9*4]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Chí thị, hải đạo thiên di, hải môn thiển hạc, đa tụ Vân Đồn, cố hữu …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 [14a] Bảo Uy tư thông với cung nhân lấy trộm áo ấy. Một hôm Bảo Uy mặc áo ấy vào trong rồi vào chầu, tâu việc trước mặt Thượng hoàng, để lộ ống tay áo ra. Thượng hoàng trông thấy có ý ngờ, sai người kiểm xét lại, quả nhiên chiếc áo cất giữ đã mất. Người cung nhân sai người thị tỳ già đến nhà Bảo Uy lấy áo đem về, rồi ngầm đem vào cung dâng trình. Thượng hoàng không nỡ giết, đuổi Bảo Uy ra làm quan ở trấn ngoài. Đến sông Vạn Nữ, sai vũ sĩ đi thuyền nhẹ đuổi giết, vứt xác vào bãi cát rồi về, giáng làm Bảo Uy hầu.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa thu, tháng 8, Đôn Từ hoàng thái hậu Lê thị băng.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Cung Mẫn Vương Nguyên Hú chết.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Mậu Tý, [Thiệu Phong] năm thứ 8 [1348], (Nguyên Chí Chính năm thứ 8).

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa xuân, tháng giêng, lấy ngự tiền học sinh Đỗ Tử Bình làm thị giảng.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Mùa hạ, tháng 5, hạn hán.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa thu, tháng 7, nước to.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Mùa đông, tháng 10, thuyền buôn nước Đồ Bồ¹ đến hải trang Vân Đồn ngầm mua ngọc trai. Người Vân Đồn [14b] nhiều kẻ mò trộm ngọc trai bán cho họ. Chuyện này bị phát giác, đều bị tội cả.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Phương Cốc Trân² nước Nguyên dấy binh làm loạn.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Kỷ Sửu, [Thiệu Phong] năm thứ 9 [1349], (Nguyên Chí Chính năm thứ 9).

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Mùa xuân, tháng 3, thuyền buôn phương Bắc sang cống bát Diêu Biến.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 (Cuối đời Tống, người Hàng Châu nung lò bát sắp được, thấy con chim diêu bay qua trên lò bát, ỉa phân vào trong lò, hoá thành bát ngọc, nên đặt tên là Diêu Biến³).

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Mùa hạ, tháng 5, nước Đại Oa⁴ sang cống sản vật địa phương và chim vẹt đỏ biết nói.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Mùa đông, tháng 10, sách phong công chúa Ý Từ, con gái thứ tư của Bình chương Huệ Túc Vương làm Nghi Thánh hoàng hậu.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Tháng 11, ngày mồng một, nhật thực.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Đặt quan trấn, quan lộ và sát hải sứ ở trấn Vân Đồn, lại đặt quân Bình Hải để trấn giữ. Trước đây, thời nhà Lý, thuyền buôn tới thì váo từ các cửa biển Tha, Viên⁵ ở Châu Diễn. Đến nay, đường biển đổi dời, cửa biển nông cạn, thuyền buôn phần nhiều tụ tập ở Vân Đồn, cho nên có …

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 1 Cũng đọc là Chà Bồ, có lẽ là phiên âm tên Java (In-đô-nê-xi-a).

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 2 Sử Trung Quốc chép là Phương Quốc Trân. Năm 1348, Phương Quốc Trân khởi nghĩa ở Chiết Đông, lấy Khánh Nguyên (Ninh Ba, Chiết Giang) làm căn cứ.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 3 Thứ bát sứ tráng men, khi nung, lửa lò không đều, men biến đi mà thành sắc lạ.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 ^⇡ 4 Có lẽ cũng là Qua Oa, tức Java.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 5 Bản dịch cũ chú rằng có lẽ là cửa Thơi và cửa Quèn.