Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Dụ Tông Hoàng Đế (Phụ: Hôn Đức Công Dương Nhật Lễ) [BK7, 15a15b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 是命。[15a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thị mệnh.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 庚寅，十年（元至正十年）。春，正月，元人有丁龎德者，因其國亂，挈家駕海船來奔。[15a*2*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Canh Dần, thập niên (Nguyên Chí Chính thập niên). Xuân, chính nguyệt, Nguyên nhân hữu Đinh Bàng Đức giả, nhân kì quốc loạn, khiết gia giá hải thuyền lai bôn.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 善緣竿，為俳優𰙔舞。[15a*3*10]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thiện duyên can, vi bài ưu ca vũ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 國人效之，為險竿舞，險干枝自此始。[15a*3*18]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Quốc nhân hiệu chi, vi hiểm can vũ, hiểm can chi tự thử thủy.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇恭簡王元晟卒。[15a*4*14]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Cung Giản vương Nguyên Thạch tốt.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 〇元徐壽輝起兵稱帝，國内大亂。[15a*5*2]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 〇 Nguyên Từ Thọ Huy khởi binh xưng đế, quốc nội đại loạn.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 辛卯，十一年，（元至正十一年）春，正月，太原諒山人聚為盗，相攻擊。[15a*6*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tân Mão, thập nhất niên (Nguyên Chí Chính thập nhất niên). Xuân, chính nguyệt, Thái Nguyên Lạng Sơn nhân tụ vi đạo, tương công kích.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 討平之。[15a*7*4]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thảo bình chi.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 夏，五月，朔，日食。[15a*7*8]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hạ ngũ nguyệt, sóc, nhật thực.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 〇秋，七月，大水。[15a*7*15]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 〇 Thu, thất nguyệt, đại thủy.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 〇以張漢超為參知政事。[15a*8*2]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 〇 Dĩ Trương Hán Siêu vi Tham tri chính sự.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 〇乂安天罡女變成男。[15a*8*12]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 〇 Nghệ An Thiên Cang nữ biến thành nam.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 〇鄒庚有罪扺死，免之。[15a*9*2]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 〇 Trâu Canh hữu tội chỉ tử, miễn chi.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 時，庚以帝陽痿，進藥方曰：「 [15a*9*10] 殺童男取膽和陽起石服之，及與同胞女通滛驗。」[15b*1*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thời, Canh dĩ Đế dương nuy, tiến dược phương viết: “Sát đồng nam thủ đảm, hòa dương khởi thạch phục chi, cập dữ đồng bào nữ thông dâm nghiệm”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 帝然之，烝於嫡姊天寧公主，果效。[15b*2*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đế nhiên chi, chưng ư đích tỉ Thiên Ninh Công chúa, quả hiệu.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 庚由是寵益隆，得日夜於後宫，奉侍藥物。[15b*2*14]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Canh do thị sủng ích long, đắc nhật dạ ư hậu cung, phụng thị dược vật.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 庚遂通宫人。[15b*3*11]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Canh toại thông cung nhân.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 事覺，上皇欲寘於死，以有藥治帝功得免。[15b*3*16]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Sự giác, Thượng hoàng dục trí ư tử, dĩ hữu dược trị Đế công đắc miễn.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 （庚北人，鄒孫之子，紹豊間元人入冦，孫以醫從軍，致敗就擒。在本國醫治當時侯王多見效，國人屢以田奴與之致富。庚承父業，遂成名醫，然無行檢，固至此。後復職，其裔至今朝有鄒保者，得鄒庚所藏宿物致富，亦因以敗。）[15b*4*13]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 (Canh Bắc nhân, Trâu Tôn chi tử, Thiệu Phong gian Nguyên nhân nhập khấu, Tôn dĩ y tòng quân, trí bại tựu cầm. Tại bản quốc y trị đương thời hầu vương đa kiến hiệu, quốc nhân lũ dĩ điền nô dữ chi trí phú. Canh thừa phụ nghiệp, toại thành danh y, nhiên vô hạnh kiểm, cố chí thử. Hậu phục chức, kì duệ chí kim triều hữu Trâu Bảo giả, đắc Trâu Canh sở tàng túc vật trí phú, diệc nhân dĩ bại).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 〇以阮忠彦為入内行遣，仍知樞密院事。[15b*6*36]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 〇 Dĩ Nguyễn Trung Ngạn vi Nhập nội hành khiển, những tri Khu mật viện sự.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 〇冬，十一月，帝御天安殿，閲禁軍于龍墀，賜忠彦服戰袍，戴武巾，佩楞（楞音棱，木棱也，四方木也）金硯，閲諸禁軍定殿最。[15b*7*16]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 〇 Đông, thập nhất nguyệt, Đế ngự Thiên An điện, duyệt cấm quân vu Long Trì, tứ Trung Ngạn phục chiến bào, đái vũ cân, bội lăng (lăng âm lăng, mộc lăng dã, tứ phương mộc dã) kim nghiên, duyệt chư cấm quân định điện tối.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [15a] lệnh này.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Canh Dần, [Thiệu Phong] năm thứ 10 [1350], (Nguyên Chí Chính năm thứ 10).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa xuân, tháng giêng, có người Nguyên là Đinh Bàng Đức, nhân nước có loạn, đem cả nhà đi thuyền vượt biển chạy sang ta. Bàng Đức giỏi leo dây, làm trò ca múa. Người nước ta bắt chước làm trò múa leo dây. Trò leo dây bắt đầu có từ đó.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Cung Giản Vương Nguyên Thạch chết.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Từ Thọ Huy nước Nguyên dấy binh, tự xưng là Hoàng đế¹, nước [Nguyên] loạn to.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Tân Mão, [Thiệu Phong] năm thứ 11 [1351], (Nguyên Chí Chính năm thứ 11).

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa xuân, tháng giêng, người Thái Nguyên và Lạng Sơn tụ họp làm giặc cướp, đánh lẫn nhau. Đánh dẹp được bọn chúng.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Mùa hạ, tháng 5, ngày mồng một, nhật thực.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa thu, tháng 7, nước to.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Lấy Trương Hán Siêu làm Tham tri chính sự.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Người con gái ở Thiên Cương, Nghệ An biến thành con trai.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Trâu Canh có tội đáng chết, được tha.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Bấy giờ Trâu Canh thấy vua bị liệt dương, dâng phương thuốc nói rằng [15b] giết đứa bé con trai, lấy mật hoà với dương khởi thạch mà uống và thông dâm với chị hay em ruột của mình thì sẽ hiệu nghiệm. Vua làm theo, thông dâm với chị ruột là công chúa Thiên Ninh, quả nhiên công hiệu.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Canh từ đấy được yêu quý hơn, được ngày đêm luôn ở trong hậu cung hầu hạ thuốc thang. Canh liền thông dâm với cung nữ. Việc phát giác, Thượng hoàng định bắt Canh chết, nhưng vì có công chữa khỏi bệnh cho vua nên được tha.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 (Canh là con Trâu Tôn người phương Bắc. Khoảng năm Thiệu Phong², người Nguyên vào cướp, Tôn làm thầy thuốc đi theo quân Nguyên, đến khi quân Nguyên thua, thì bị bắt. Tôn ở nước ta, chữa thuốc cho các vương hầu thời đó, phần nhiều thấy công hiệu. Người trong nước nhiều lần cho Tôn ruộng, nô, thành ra giàu có. Canh nối nghiệp cha, trở thành danh y, nhưng không có hạnh kiểm nên đến nỗi thế. Đến sau lại được phục hồi chức vị. Dòng dõi của Canh đến triều nay còn có người là Trâu Bảo, được của do Trâu Canh cất giữ trở nên giàu có, nhưng cũng vì thế mà trở nên lụn bại).

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Lấy Nguyễn Trung Ngạn làm Nhập nội hành khiển, vẫn coi việc ở Khu mật viện.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Mùa đông, tháng 11, vua ngự điện Thiên An, duyệt cấm quân ở Long Trì, ban cho Nguyễn Trung Ngạn mặc chiến bào, đội mũ võ, đeo thẻ bài gỗ, nghiên vàng³ để duyệt cấm quân, định loại hơn kém.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 1 Từ Thọ Huy nổi dậy ở vùng Hồ Bắc, xưng đế, quốc hiệu là Thiên Hoàn, đóng đô ở Nghi Thủy, sau dời đô về Hán Dương (tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc).

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 2 Niên hiệu Thiệu Phong (1341-1358) không có quân Nguyên xâm lược. Cương mục chữa là Nguyên Phong (1251 -1258). Như vậy là muốn chỉ cuộc xâm lược của quân Mông Cổ vào năm 1258, không chắc là có thầy thuốc Trung Quốc đi theo quân Mông Cổ. Chúng tôi cho rằng nên chữa là là Thiệu Bảo (1279-1285). Trong niên hiệu này, có cuộc xâm lược lần thứ hai 1285. Lần này ta bắt được nhiều tù binh.