Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Dụ Tông Hoàng Đế (Phụ: Hôn Đức Công Dương Nhật Lễ) [BK7, 19a19b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 山寺嘆曰：「寺先君所創也。[19a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Sơn tự, thán viết: “Tự tiên quân sở sáng dã.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 吾春秋以髙，於斯營室，可以祝聖，可以奉先，忠孝两全，是吾所願。」[19a*1*11]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Ngô xuân thu dĩ cao, ư tư doanh thất, khả dĩ chúc thánh, khả dĩ phụng tiên, trung hiếu lưỡng toàn, thị ngô sở nguyện”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 於是重修之，且於寺東偏構堂又建屋，其後以為祖先接神妥靈之所。[19a*2*17]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Ư thị trùng tu chi, thả ư tự đông thiên cấu đường hựu kiến ốc, kì hậu dĩ vi tổ tiên tiếp thần thỏa linh chi sở.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 工󰍶，上皇臨幸，賜扁以彰孝敬。[19a*4*6]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Công tất, Thượng hoàng lâm hạnh, tứ biển dĩ chương hiếu kính.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 丙申，十六年（元至正十六年）。春，三月（缺日干），两日相盪。[19a*5*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Bính Thân, thập lục niên (Nguyên Chí Chính thập lục niên). Xuân, tam nguyệt (khuyết nhật can), lưỡng nhật tương đãng.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 二帝廵邊至乂安。[19a*5*23]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Nhị Đế tuần biên chí Nghệ An.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇夏，五月，車駕還京。[19a*6*7]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Hạ, ngũ nguyệt, xa giá hoàn kinh.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇秋，八月，幸傑特山國父上宰惠武大王祠。[19a*6*15]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Thu, bát nguyệt, hạnh Kiệt Đặc sơn Quốc phụ Thượng tể Huệ Vũ Đại Vương từ.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 駕還御舶，有黄蜂蠆于上皇，左臉寝疾。[19a*7*12]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Giá hoàn ngự bách, hữu hoàng phong mại vu Thượng hoàng, tả kiểm tẩm tật.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 帝命御舟監造梓宫。[19a*8*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đế mệnh ngự chu giám tạo tử cung.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 〇冬，十月，憲慈太后遭母䘮，製䘮服。[19a*8*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 〇 Đông, thập nguyệt, Hiến Từ Thái hậu tao mẫu tang, chế tang phục.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 上皇因謂太后曰：「予其 [19a*9*11] 不服此服矣。」[19b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thượng hoàng nhân vị Thái hậu viết: “Dư kì bất phục thử phục hĩ”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 時昭慈太后猶在，故有是言。[19b*1*6]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thời Chiêu Từ Thái hậu do tại, cố hữu thị ngôn.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 憲慈太后設法會於昭󰆑寺，發錢施貧民，為上皇禱也。[19b*1*17]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Hiến Từ Thái hậu thiết pháp hội ư Chiêu Khánh tự, phát tiền thí bần dân, vi Thượng hoàng đảo dã.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 丁酉，十七年（元至正十七年）。春，二月，十九日，上皇崩于保元宫，廟號明宗，謚曰：章堯文哲皇帝。[19b*3*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đinh Dậu, thập thất niên (Nguyên Chí Chính thập thất niên). Xuân, nhị nguyệt, thập cửu nhật, Thượng hoàng băng vu Bảo Nguyên cung, miếu hiệu Minh Tông, thụy viết: Chương Nghiêu Văn Triết Hoàng Đế.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 初，明宗嗣位既九，而嫡母生男 [19b*4*15] 周睟日（睟音醉，周年也，子生一歲也）英宗廵邊在外，家事决扵明宗。[19b*5*8]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Sơ, Minh Tông tự vị ký cửu, nhi đích mẫu sinh nam chu túy nhật (túy âm túy, chu niên dã, tử sinh nhất tuế dã) Anh Tông tuần biên tại ngoại, gia sự quyết ư Minh Tông.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 有請以世子行禮有司難之。[19b*6*10]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Hữu thỉnh dĩ Thế tử hành lễ, hữu ti nan chi.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 明宗曰：「何疑乎？初以嫡嗣未生，故我權在此位。」[19b*7*2]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Minh Tông viết: “Hà nghi hồ? Sơ dĩ đích tự vị sinh, cố ngã quyền tại thử vị.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 今既生矣，待長復辟何難？其人對曰：「此事前古多危，請慎思之。」[19b*8*1]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Kim ký sinh hĩ, đãi trưởng phục bích hà nan?” Kì nhân đối viết: “Thử sự tiền cổ đa nguy, thỉnh thận tư chi”.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 明宗曰：「順義行嗞安危何足慮也。」[19b*9*6]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Minh Tông viết: “Thuận nghĩa hành chi, an nguy hà túc lự dã”.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 卒 …… [19b*9*19]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Tốt …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [19a] bà than rằng: “Chùa này do tiên quân¹ ta dựng lên. Ta tuổi đã cao, làm nhà ờ đây vừa có thể thờ vua lại vừa có thể cúng tổ tiên, trung hiếu vẹn cả đôi đường. Đó là sở nguyện của ta”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Thế rồi sữa lại chùa đó, lại làm điện ở phía bên đông chùa và làm nhà ở phía đằng sau để cúng lễ tổ tiên thần thánh. Khi làm xong, Thượng hoàng đến thăm, ban cho biển ngạch để biểu dương lòng hiếu kính của bà.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Bính Thân, [Thiệu Phong] năm thứ 16 [1356], (Nguyên Chí Chính năm thứ 16).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa xuân, tháng 3, thiếu can chi ngày, hai mặt trời rập rờn nhau.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Hai vua đi tuần biên giới, đến Nghệ An.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Mùa hạ, tháng 5, xa giá trở về kinh sư.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa thu, tháng 8, [Thượng hoàng] ngự đến đền thờ Quốc phụ thượng tể Huệ Vũ Đại Vương [Quốc Chẩn], trên núi Kiệt Đặc². Khi trở về, trong thuyền ngự có con ông vàng đốt vàng má phía bên trái của Thượng hoàng, rồi Thượng hoàng bị bệnh. Vua sai người giữ thuyền ngự trông coi việc đóng quan tài.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Mùa đông, tháng 10, Hiến Từ thái hậu gặp ngày mẹ mất, may áo tang, Thượng hoàng nhân bảo Thái hậu: “Ta sẽ [19b] không mặc áo tang này đâu”. Vì khi ấy Chiêu Từ thái hậu hãy còn³ cho nên Thượng hoàng mới nói thế.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Hiến Từ thái hậu lập đàn chay ở chùa Chiêu Khánh, phát tiền bố thí dân nghèo để cầu đảo cho Thượng hoàng.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Đinh Dậu, [Thiệu Phong] năm thứ 7 [1357], (Nguyên Chí Chính năm thứ 17).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Mùa xuân, tháng 2, ngày 19, Thượng hoàng băng ở cung Bảo Nguyên, miếu hiệu là Minh Tông, tên thụy là Chương Nghiêu Văn Triết Hoàng Đế.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Trước đây, Minh Tông nối ngôi đã lâu, rồi mẹ đích mới sinh con trai. Hôm người con ấy đầy tuổi thì Anh Tông đi tuần biên giới vắng, việc ở nhà do Minh Tông quyết định. Có người xin làm lễ theo tư cách thế tử. Các quan còn nghi ngại thì Minh Tông bảo họ:

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 “Còn ngại gì nữa. Trước đây vì con đích trưởng chưa sinh, nên ta tạm ở ngôi này. Nay đã sinh rồi thì đợi khi lớn lên, ta sẽ trả lại ngôi vua chứ có khó gì?”.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Người đó trả lời:

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 “Việc này từ xưa hay sinh nguy biến, xin nghĩ kỹ lại”.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Minh Tông nói:

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 “Cứ thuận nghĩa mà làm, yên hay nguy đâu đáng lo?”.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 1 Chỉ cha của bà là Phạm Ngũ Lão.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 2 Núi Kiệt Đặc: ở địa phận huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 3 Chiêu Từ Thái Hậu: tức là Huy Từ hoàng thái phi, mẹ sinh của Minh Tông.