Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Dụ Tông Hoàng Đế (Phụ: Hôn Đức Công Dương Nhật Lễ) [BK7, 24a24b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 盗刧，大者罪之小者没官。[24a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … đạo kiếp, đại giả tội chi, tiểu giả một quan.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 辛丑，四年（元至正二十一年）。春，正月，彗星見東北。[24a*2*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tân Sửu, tứ niên (Nguyên Chí Chính nhị thập nhất niên). Xuân, chính nguyệt, tuệ tinh hiện Đông Bắc.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝避正殿。[24a*2*21]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế tị chính điện.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇二月，明太祖攻江州。[24a*3*3]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Nhị nguyệt, Minh Thái Tổ công Giang Châu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 陳友諒退居武昌，使人來乞師。[24a*3*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Trần Hữu Lượng thoái cư Võ Xương, sử nhân lai khất sư.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 不許。[24a*4*4]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Bất hứa.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇三月，占城草賊駕海掠迤哩海門，[24a*4*7] 民本府軍擊破之。[24a*5*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Tam nguyệt, Chiêm Thành thảo tặc giá hải lược Dĩ Lý hải môn, dân bản phủ quân kích phá chi.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇夏，五月，以范阿葱為林平府知府（即迤哩。[24a*5*9]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Hạ, ngũ nguyệt, dĩ Phạm A Song vi Lâm Bình phủ Tri phủ (tức Dĩ Lý).

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 〇秋，七月，謝來有罪伏誅。[24a*6*8]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 〇 Thu, thất nguyệt, Tạ Lai hữu tội phục tru.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 時，帝於涼風堂書寝，御書火謝來立侍，左右無人，來拔劍來觀，帝覺，命斬之。[24a*6*17]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thời, Đế ư Lương Phong đường thư tẩm, Ngự thư hỏa Tạ Lai lập thị, tả hữu vô nhân, Lai bạt kiếm lai quan, Đế giác, mệnh trảm chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 壬寅，五年（元至正二十二年）。春，正月，令王侯公主諸家献 [24a*9*1] 諸雜戲。[24b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Nhâm Dần, ngũ niên (Nguyên Chí Chính nhị thập nhị niên). Xuân, chính nguyệt, lệnh vương hầu công chúa chư gia hiến chư tạp hí.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 帝閲定其優者賞之。[24b*1*4]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đế duyệt định kì ưu giả thưởng chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 先是，破唆都時獲優人李元吉，善𰙔，諸勢家少年婢子從習北唱。[24b*1*12]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tiên thị phá Toa Đô thời, hoạch ưu nhân Lý Nguyên Cát, thiện ca, chư thế gia thiếu niên tì tử tòng tập Bắc xướng.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 元吉作古傳戲，有西方王母献蟠桃等傳。[24b*2*18]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nguyên Cát tác cổ truyền hí, hữu Tây phương Vương Mẫu hiến bàn đào đẳng truyện.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 其戲有官人、朱子、旦娘、拘奴等號，凣十二人，著錦袍綉衣，擊皷吹箫，彈琴撫掌閙（奴教切，擾也）以檀構（註云：周后死，後主書琵琶後曰：「天香留鳳尾，餘煖在檀構。」）更出送入為戲，感人令悲則悲，令歡則歡。[24b*3*15]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Kì hí hữu quan nhân, chu tử, đán nương, câu nô đẳng hiệu, phàm thập nhị nhân, trước cẩm bào tú y, kích cổ suy tiêu, đạn cầm phủ chưởng náo (nô giáo thiết, nhiễu dã) dĩ đàn cấu (chú vân: Chu Hậu tử, Hậu Chủ thư tì bà hậu viết: “Thiên hương lưu phụng vĩ, dư noãn tại đàn cấu.”) cánh xuất tống nhập vi hí, cảm nhân lệnh bi tắc bi, lệnh hoan tắc hoan.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 我囻有傳戲始此。[24b*7*3]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Ngã quốc hữu truyện hí thủy thử.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 又招集天下富家如北江亭榜、國威俄亭 [24b*7*10] 者入宫賭博為戲，一擲錢三百鏹，或三擲則錢比千鏹矣。[24b*8*7]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Hựu chiêu tập thiên hạ phú gia như Bắc Giang Đình Bảng, Quốc Oai Nga Đình giả nhập cung đổ bác vi hí, nhất trịch tiền tam bách cưỡng, hoặc tam trịch tắc tiền tỉ thiên cưỡng hĩ.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 又令私奴耕蘇歷江上，北 …… [24b*9*10]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Hựu lệnh tư nô canh Tô Lịch giang thượng, bắc …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 … [24a] giặc cướp, lớn thì trị tội, bé thì sung công.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tân Sửu, [Đại Trị], năm thứ 4 [1361], (Nguyên Chí Chính năm thứ 21).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mùa xuân, tháng giêng, sao Chổi mọc ở phương đông bắc. Vua tránh không ngự ở chính điện.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Tháng 2, Minh Thái Tổ đánh Giang Châu. Trần Hữu Lượng lưu giữ Vũ Xương, sai người sang ta xin quân [cứu viện]. [Vua] không cho.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Tháng 3, giặc cỏ Chiêm Thành vượt biển đến cướp dân ở cửa biển Dĩ Lý¹. Quân của phủ ấy đánh tan bọn chúng.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa hạ, tháng 5, lấy Phạm A Song làm tri phủ phủ Lâm Bình (tức là Dĩ Lý)².

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa thu, tháng 7, Tạ Lai có tội bị giết.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Bấy giờ vua ngủ ngày ở Long Phương đường. Ngự thư hỏa Tạ Lai đứng hầu, chung quanh không có ai. Lai rút gươm ra xem. Vua thức dậy, sai đem chém.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Nhâm Dần, [Đại Trị] năm thứ 5 [1362], (Nguyên Chí Chính năm thứ 22).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa xuân, tháng giêng, lệnh cho các nhà vương hầu, công chúa dâng [24b] các trò tạp hý vua xét duyệt trò nào hay thì thưởng cho.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Trước đấy, khi đánh Toa Đô, bắt được người phường hát là Lý Phương Cát rất giỏi hát, những con ở trẻ của các nhà thế gia theo y tập hát điệu phương Bắc. Nguyên Cát sáng tác các vở tuồng truyện cổ, có các tích như Tây vương Mẫu hiến bàn đào. Trong tuồng cổ có các vai quan nhân, chu tử, đán nương, câu nô gồm 12 người, mặc áo gấm, áo thêu, đánh trống, thổi sáo, gảy đàn, vỗ tay, gõ ồn phím đàn (Chú: Chu Hậu chết, Hậu Chủ ghi vào mặt sau đàn tỳ bà: Hương trời còn đuôi phượng, hơi ấm tỏa phím đàn), thay đổi nhau ra vào làm trò, khiến người xem xúc động, muốn cho buồn được buồn, muốn cho vui được vui. Nước ta có tuồng truyện bắt đầu từ đấy.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Lại cho gọi các nhà giàu trong nước, như ở làng Đình Bảng ở huyện Bắc Giang, làng Nga Đình thuộc Quốc Oai vào cung đánh bạc làm vui. Có tiếng bạc đặt tới 300 quan tiền, ba tiếng thì đã gần ngàn quan rồi.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Lại sai tư nô cày 1 miếng đất ở bên bờ bắc sông Tô Lịch …

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 1 Cửa biển Dĩ Lý ở xã Lý Hòa, huyện Bố Trạch, nay thuộc tỉnh Quảng Bình.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 2 Ở đây, Toàn thư chú thích phủ Lâm Bình là Dĩ Lý, nhưng chắc là nhầm. Phủ Lâm Bình nói ở đây hẳn gồm cả đất châu Lâm Bình đời Lý. Năm 1075, Lý Nhân Tông đã đổi châu Địa Lý thành châu Lâm Bình (Toàn thư BK3, 9a). Có lẽ chữ Dĩ Lý ở đây nhầm từ chữ Địa lý.