Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Duệ Tông Hoàng Đế [BK7, 43a43b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 噐戰艦，以侯親征占城之役。[43a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … khí chiến hạm, dĩ hậu thân chinh Chiêm Thành chi dịch.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇秋，七月，御史中賛黎錫上疏曰：「夫兵者匈噐也，不可躬自起戒。矧今始平内，賊勢如積瘡未痊，主不可以私怒而興師，将不可以要功而妄戰，占城雖無臣妄之心，宜命将討之，以待天滅，若車駕親征，臣愚以為不可。」[43a*1*13]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Thu, thất nguyệt, Ngự sử trung tán Lê Tích thượng sớ viết: “Phu binh giả hung khí dã, bất khả cung tự khởi giới. Thẩn kim thủy bình nội, tặc thế như tích sang vị thuyên, chúa bất khả dĩ tư nộ nhi hưng sư, tướng bất khả dĩ yêu công nhi vọng chiến, Chiêm Thành tuy vô thần vọng chi tâm, nghi mệnh tướng thảo chi, dĩ đãi thiên diệt, nhược xa giá thân chinh, thần ngu dĩ vi bất khả”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝不聽。[43a*5*19]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế bất thính.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇八月，詔清化、乂安、演州軍民運粮五萬石就化州。[43a*6*4]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Bát nguyệt, chiếu Thanh Hóa, Nghệ An, Diễn Châu quân dân vận lương ngũ vạn thạch tựu Hóa Châu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇冬，十月，大閲水步軍於白鶴江浮沙，[43a*7*5] 两帝親臨為将。[43a*7*19]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Đông, thập nguyệt, đại duyệt thủy bộ quân ư Bạch Hạc giang phù sa, lưỡng đế thân lâm vi tướng.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 十二月，帝親征占，城領軍十二萬發京師。[43a*8*7]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thập nhị nguyệt, Đế thân chinh Chiêm Thành, lĩnh quân thập nhị vạn phát kinh sư.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 至鉢社江津，有人擧行䘮禮，詔罰錢三十 [43a*9*4] 鏹。[43b*1*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Chí Bát xã giang tân, hữu nhân cử hành táng lễ, chiếu phạt tiền tam thập cưỡng.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 命黎季犛督乂安、新平、順化漕運以給軍。[43b*1*2]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Mệnh Lê Quý Ly đốc Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa tào vận dĩ cấp quân.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 初，占城主制蓬峩擾邊，命行遣杜子平将兵鎮化州。[43b*1*18]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Sơ, Chiêm Thành chúa Chế Bồng Nga nhiễu biên, mệnh Hành khiển Đỗ Tử Bình tương binh trấn Hóa Châu.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 蓬峩賫金十盤上進，子平盗隱入已，詐言蓬峩傲慢無禮，宜加兵討之，帝大怒，决意親征。[43b*3*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Bồng Nga tê kim thập bàn thượng tiến, Tử Bình đạo ẩn nhập dĩ, trá ngôn Bồng Nga ngạo mạn vô lễ, nghi gia binh thảo chi, Đế đại nộ, quyết ý thân chinh.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 時，官軍至瀰淪海門，諸軍駕海而行。[43b*4*16]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thời, quan quân chí Di Luân hải môn, chư quân giá hải nhi hành.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 帝乘馬領步軍縁海岸，至日麗海口駐營，操練一箇月。[43b*5*11]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đế thừa mã lĩnh bộ quân duyên hải ngạn, chí Nhật Lệ hải khẩu trú doanh, thao luyện nhất cá nguyệt.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 新平、順化人虜獲占人迯者來献。[43b*6*13]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tân Bình, Thuận Hóa nhân lỗ hoạch Chiêm nhân đào giả lai hiến.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 丁巳，五年（五年以後廢帝昌符元年，[43b*8*1] 明洪武十年）。春，正月，二十三日，大軍至占城 [43b*8*16] 尸耐混港口石橋次倚忙洞，蓬峩立 …… [43b*9*6]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Đinh Tị, ngũ niên (ngũ nguyệt dĩ hậu Phế Đế Xương Phù nguyên niên, Minh Hồng Vũ thập niên). Xuân, chính nguyệt, nhị thập tam nhật, đại quân chí Chiêm Thành Thi Nại hỗn cảng khẩu Thạch Kiều thứ Ỷ Mang động, Bồng Nga lập …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 … [43a] khí giới, thuyền chiến để chuẩn bị việc thân chinh Chiêm Thành.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Mùa thu, tháng 7, ngự sử trung tán Lê Tích dâng sớ can rằng:

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 “Binh đao là đồ hung khí, không nên tự mình gây ra. Huống chi ngày nay vừa mới dẹp được giặc trong nước, thế như cái nhọt lâu năm chưa khỏi, chúa không nên vì mối tức giận riêng mà dấy quân, tướng không thể cầu công mà đánh liều. Dù Chiêm Thành không có lòng thần phục¹ cũng chỉ nên sai tướng đi đánh để chờ trời diệt chúng, còn xa giá thân chinh thì thần trộm nghĩ là không nên”.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Vua không nghe.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Tháng 8, xuống chiếu cho quân dân Thanh Hóa, Nghệ An, Diễn Châu chở 5 vạn hộc lương tới Hóa Châu.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Mùa đông, tháng 10, đại duyệt quân thủy, bộ ở bãi cát sông Bạch Hạc. Hai vua đích thân làm tướng.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Tháng 12, vua thân đi đánh Chiêm Thành, dẫn 12 vạn quân xuất phát từ kinh sư. Đến bến sông xã Bát², có người làng làm lễ đám ma, vua truyền phạt 30 quan [43b] tiền. Sai Lê Quý Ly đốc thúc Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa chở lương cấp cho quân.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Trước đây, chúa Chiêm Thành Chế Bồng Nga quấy rối biên giới, vua sai hành khiển Đỗ Tử Bình đem quân trấn giữ Hóa Châu. Bồng Nga đem 10 mâm vàng dâng lên [vua]. Tử Bình ỉm đi, cướp làm của mình, nối dối là Bồng Nga ngạo mạn vô lễ, nên đem quân đánh. Vua giận lắm, quyết ý thân chinh. Bấy giờ quan quân đến cửa biển Di Luân³, các quân vượt biển mà tiến. Vua cưỡi ngựa dẫn quân bộ, men theo bờ biển, đến cửa biển Nhật Lệ⁴ đóng quân lại, luyện tập trong một tháng. Người Tân Bình, Thuận Hóa bắt được người Chiêm trốn sang, đem đến dâng nộp.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Đinh Tỵ, [Long Khánh] năm thứ 5 [1377], (từ tháng 5 trở đi là Phế Đế năm Xương Phù thứ 1, Minh Hồng Vũ năm thứ 10).

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Mùa xuân, tháng giêng, ngày 23, đại quân tiến đến cửa Thi Nại⁵ của Chiêm Thành, lên đến Thạch Kiều, đóng ở động Ỷ Mang.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Bồng Nga dựng …

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 1 Nguyên văn “vô thần thiếp chi tâm”, chúng tôi cho là có lẽ bản khắc in đã lầm chữ “phục” thành chữ “thiếp”.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 2 Có lẽ là xã Bát Tràng, thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 3 Di Luân: tức cửa Ròn, ở huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 4 Tức cửa sông Nhật Lệ ở Đồng Hới, thuộc tỉnh Quảng Bình.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 5 Nguyên văn: “Thi Nại Hồn cảng khẩu”, chữ “Hồn” có lẽ là thừa. Cửa Thi Nại nay là cảng Quy Nhơn, thuộc tỉnh Bình Định.