Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Duệ Tông Hoàng Đế [BK7, 45a45b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 罪不容誅。[45a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … tội bất dung tru.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 然遠在西陲，山川險阻，今陛下初即位，政化未能遠被，宜修文德以來之，如所不從命，将征之未晚。」[45a*1*5]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhiên viễn tại Tây thùy, sơn xuyên hiểm trở, kim bệ hạ sơ tức vị, chính hóa vị năng viễn bị, nghi tu văn đức dĩ lai chi, như sở bất tòng mệnh, tướng chinh chi vị vãn”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 三上疏諫，[45a*3*5] 帝不從，乃掛冠而去。[45a*3*9]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tam thượng sớ gián, Đế bất tòng, nãi quải quan nhi khứ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 杜為人清介不群，倜儻有大志。[45a*3*17]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Đỗ vi nhân thanh giới bất quần, thích thảng hữu đại chí.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 童稚之時，嘗遊西湖，觀将軍習射，戲曰：「此藝為之何難。」[45a*4*10]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đồng trĩ chi thời, thường du Tây Hồ, quan tướng quân tập xạ, hí viết: “Thử nghệ vi chi hà nan”.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 将軍恠問曰：「爾能中否。」[45a*5*12]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tướng quân quái vấn viết: “Nhĩ năng trúng phủ”.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 曰：「試為之。」[45a*6*2]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Viết: “Thí vi chi”.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 三𭛁三中，将軍驚異，欲養為子。[45a*6*6]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tam phát tam trúng, tướng quân kinh dị, dục dưỡng vi tử.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 杜鄙不從，[45a*6*18] 遂棄家遊學中進士。[45a*7*3]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Đỗ bỉ bất tòng, toại khí gia du học trúng Tiến sĩ.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 第有盛名。[45a*7*11]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đệ hữu thịnh danh.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 居官清貧，不置田産，子孫相繼為官，亦以清貧稱（杜同賴縣扶帶人，寓京城機舍宜蠶坊，官至御史󰉟司諫廷尉寺卿中都府總管，而卒）。[45a*7*15]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cư quan thanh bần, bất trí điền sản, tử tôn tương kế vi quan, diệc dĩ thanh bần xưng (Đỗ Đồng Lại huyện Phù Đái nhân, ngụ kinh thành cơ xá Nghi Tàm phường, quan chí Ngự sử đài tư gián đình úy tự khanh trung đô phủ tổng quản, nhi tốt).

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 史臣吳士連曰：張杜進不隱言，能擧職矣。[45b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Trương Đỗ tiến bất ẩn ngôn, năng cử chức hĩ.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 言至三上，能氾顔矣。[45b*1*17]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Ngôn chí tam thượng, năng phạm nhan hĩ.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 某不見聽，君至荒矣。[45b*2*7]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Mỗ bất kiến thính, quân chí hoang hĩ.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 有言責者，不得其職則去。[45b*2*15]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Hữu ngôn trách giả, bất đắc kì chức tắc khứ.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 杜之進退合乎義矣。[45b*3*7]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đỗ chi tiến thoái hợp hồ nghĩa hĩ.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 難、然忠言常逆於君之耳，而每利於君之身，於此可鑒。[45b*3*15]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Nan, nhiên trung ngôn thường nghịch ư quân chi nhĩ, nhi mỗi lợi ư quân chi thân, ư thử khả giám.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 夏，五月，十三日，上皇以帝當國難崩，立帝長子建德大王晛為嗣，郎皇帝位。[45b*5*2]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Hạ, ngũ nguyệt, thập tam nhật, Thượng hoàng dĩ Đế đương quốc nạn băng, lập Đế trưởng tử Kiến Đức Đại vương Hiện vi tự, lang Hoàng đế vị.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 稱簡皇，改元昌符元年。[45b*6*12]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Xưng Giản Hoàng, cải nguyên Xương Phù nguyên niên.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 大赦。[45b*7*2]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Đại xá.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 群臣上尊號曰：憲天體道欽明仁孝皇帝。[45b*7*4]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Quần thần thượng tôn hiệu viết: Hiến Thiên Thể Đạo Khâm Minh Nhân Hiếu Hoàng Đế.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 六月，十一日，占城入㓂。[45b*8*2]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Lục nguyệt, thập nhất nhật, Chiêm Thành nhập khấu.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 𥘉，上皇聞㓂至，命鎮國将軍恭正王師賢守大安海口。[45b*8*11]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Sơ, Thượng hoàng văn khấu chí, mệnh Trấn quốc tướng quân Cung Chính vương Sư Hiền thủ Đại An hải khẩu.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 賊知有僃，從天符 …… [45b*9*13]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Tặc tri hữu bị, tòng Thiên Phù …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 … [45a] tội cũng chưa đáng phải giết. Song nó ở tận cõi tây xa xôi, núi sông hiểm trở. Nay bệ hạ vừa mới lên ngôi, đức chính, giáo hóa chưa thấm nhuần được tới phương xa, nên sửa sang văn đức khiến nó tự đến thuần phục. Nếu nó không theo, sẽ sai tướng đi đánh cũng chưa muộn”.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Đỗ ba lần dâng sớ can vua không được, bèn treo mũ mà bỏ đi.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Đỗ là người thanh liêm, thẳng thắn, không bè đảng, phóng khoáng, có chí lớn. Khi còn nhỏ, có lần ông đi chơi Hồ Tây xem tướng quân tập bắn, nói đùa rằng: “Nghề này thì có khó gì?”. Tướng quân ngạc nhiên hỏi: “Mày có bắn trúng được không?”. Ông trả lời: “Xin thử xem”. Rồi ông bắn ba phát trúng cả ba. Tướng quân rất kinh ngạc, muốn nuôi làm con, nhưng Đỗ coi khinh không theo. Sau ông bỏ nhà đi du học, thi đỗ tiến sĩ, rất nổi danh. Ông làm quan trong sạch, nghèo túng, không gầy dựng điền sản, con cháu nối đời làm quan cũng có tiếng nghèo mà trong sạch.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 (Đỗ người Phù Đái, huyện Đồng Lại¹, ngụ tại phường Nghi Tàm, Cơ Xá ở kinh thành, làm quan đến chức Ngự sử đài tư gián đình úy tự khanh trung đô phủ tổng quản rồi chết).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 [45b] Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Trương Đỗ khi làm quan thì không giấu lời nói thẳng, thế là đã xứng đáng với chức vụ của mình, khi can thì nói tới ba lần, thế là đã dám chạm đến vua. Vậy mà ông không được vua nghe, thế là tâm trí nhà vua đã lẫn rồi! Người có trách nhiệm phải nói, không được nghe theo thì bỏ đi, thế là sự tiến lui của Đỗ đều đã hợp lẽ phải vậy. Tuy lời nói thẳng thường trái tai vua, nhưng lại hay lợi cho thân vua. Việc này có thể làm gương được.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Mùa hạ, tháng 5, ngày 13, thượng hoàng vì thấy vua chết vì nạn nước, mới lập con trưởng của vua là Kiến Đức đại vương Hiện nối nghiệp lên ngôi hoàng đế. [Vua] tự xưng là Giản Hoàng, đổi niên hiệu là Xương Phù năm thứ 1. Đại xá. Các quan dâng tôn hiệu là Hiến Thiên Thể Đạo Khâm Minh Nhân Hiếu Hoàng Đế.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Tháng 6, ngày 11, Chiêm Thành vào cướp.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Đầu tiên thượng hoàng nghe tin giặc đến, sai trấn quốc tướng quân Cung Chính vương Sư Hiền giữ cửa biển Đại An. Giặc biết [ở đó] có phòng bị, mới từ cửa biển Thiên Phù² …

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 1 Huyện Đồng Lại: sau là huyện Vĩnh Lại, tức là đất huyện NInh Giang cũ, nay thuộc huyện ninh Giang tỉnh Hải Hưng và phần đất phía nam huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 2 CMCB 10 chép là cửa Trần Phù, tức cửa Thần Đầu trước kia.