Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Hiến Tông Hoàng Đế [BK7, 10a10b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 紀，帝從之。[10a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … kỉ, Đế tòng chi.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 （輅山明縣人。）輅常作玲󰍡儀，考驗天象，罔不脗合。[10a*1*5]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 (Lộ Sơn Minh huyện nhân). Lộ thường tác Linh lung nghi, khảo nghiệm thiên tượng, võng bất vẫn hợp.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇秋，八月，十五日，夜，上皇子暭乘舟泛西湖，溺水，得之魚粱中。[10a*2*4]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Thu, bát nguyệt, thập ngũ nhật, dạ, Thượng hoàng tử Hạo thừa chu phiếm Tây Hồ, nịch thủy, đắc chi ngư lương trung.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 上皇命醫人鄒庚療治。[10a*3*8]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thượng hoàng mệnh y nhân Trâu Canh liệu trị.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 庚曰：「鍼之則復蘇，但恐陽痿。」[10a*3*17]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Canh viết: “Châm chi tắc phục tô, đản khủng dương nuy”.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 鍼之，果如其言。[10a*4*9]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Châm chi, quả như kì ngôn.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 自是人稱庚為鄒神醫，[10a*4*15] 累遷冠服侯，宣徽院大使兼太醫使。[10a*5*5]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tự thị nhân xưng Canh vi Trâu thần y, lụy thiên Quan phục hầu, Tuyên Huy viện đại sứ kiêm Thái y sứ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇以張漢超為門下右司郎中。[10a*6*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Dĩ Trương Hán Siêu vi Môn hạ hữu ti lang trung.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 〇仁惠王󰆑餘卒。[10a*6*13]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 〇 Nhân Huệ vương Khánh Dư tốt.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 是歲，熒惑入南斗，留一月方出（未詳某月）。[10a*7*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thị tuế, Huỳnh Hoặc nhập Nam Đẩu, lưu nhất nguyệt phương xuất (vị tường mỗ nguyệt).

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 辛巳，十四年（八月以後裕宗紹豊元年，元 [10a*8*1] 元至正元年）春，以阮忠彦為京師大尹。[10a*8*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Tân Tị thập tứ niên (bát nguyệt dĩ hậu Dụ Tông Thiệu Phong nguyên niên, Nguyên Chí Chính nguyên niên). Xuân, dĩ Nguyễn Trung Ngạn vi Kinh sư đại doãn.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 〇夏，六月，十一日，帝崩于正寝，權安殯 [10a*9*6] 于建昌宫，廟號憲宗。[10b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 〇 Hạ, lục nguyệt, thập nhất nhật, Đế băng vu chính tẩm, quàn An Tấn vu Kiến Xương cung, miếu hiệu Hiến Tông.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 史臣吳士連曰：帝雖有天資之美，然以弱齡嗣位國政皆出於上皇，又若不及於政者，所謂「父在，子不得自專也」，安得而議之哉。[10b*2*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Đế tuy hữu thiên tư chi mĩ, nhiên dĩ nhược linh tự vị, quốc chính giai xuất ư Thượng hoàng, hựu nhược bất cập ư chính giả, sở vị “phụ tại, tử bất đắc tự chuyên dã”, an đắc nhi nghị chi tai.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 秋，八月，二十一日，上皇迎皇子暭即皇帝位，改元紹豊元年。[10b*5*2]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thu, bát nguyệt, nhị thập nhất nhật, Thượng hoàng nghênh Hoàng tử Hạo tức Hoàng đế vị, cải nguyên Thiệu Phong nguyên niên.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 大赦。[10b*6*6]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đại xá.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 稱裕皇。[10b*6*8]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Xưng Dụ Hoàng.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 群臣上尊號曰：統天體道仁明光孝皇帝。[10b*6*11]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Quần thần thượng tôn hiệu viết: Thống Thiên Thể Đạo Nhân Minh Quang Hiếu Hoàng Đế.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 年甫六歲，不立長子恭肃王昱者，踈狂也。[10b*7*8]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Niên phủ lục tuế, bất lập trưởng tử Cung Túc vương Dục giả, sơ cuồng dã.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 〇命張漢超、阮忠彦編定《皇朝大典》，考撰《刊書》頒行。[10b*8*6]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 〇 Mệnh Trương Hán Siêu, Nguyễn Trung Ngạn biên định Hoàng triều đại điển, khảo soạn San thư phân hành.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [10a] kỷ. Vua y theo.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 (Lộ là người huyện Sơn Minh)¹. Lộ từng làm linh lung nghi thảo nghiệm thiên tượng, không việc gì là không đúng.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Mùa thu, tháng 8, ngày 15, ban đêm, con của Thượng hoàng là Hạo đi thuyền chơi Hồ Tây bị chết đuối, vớt được ở lỗ cống đơm cá. Thượng hoàng sai thầy thuốc Trâu Canh cứu chữa. Canh nói: “Dùng kim châm sẽ sống lại, nhưng chỉ sợ sẽ bị liệt dương”. Dùng kim châm thì quả như lời ông ta nói, từ đấy mọi người gọi Trâu Canh là thần y. Canh sau mãi được thăng lên Quan phục hầu Tuyên Huy viện đại sứ kiêm Thái y sứ.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Lấy Trương Hán Siêu làm Môn hạ hữu ty lang trung.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Nhân Huệ Dương Khánh Dư chết.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Năm nay, sao Huỳnh Hoặc mọc vào giới phận sao Nam Đẩu ở đến hơn một tháng mới ra (chưa rõ tháng nào).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Tân Tỵ, [Khai Hựu] năm thứ 13 [1341], (từ tháng 8 trở đi là Dụ Tông, Thiệu Phong năm thứ 1, Nguyên Chí Chính năm thứ 1).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa xuân, lấy nguyễn Trung Ngạn làm Đại Doãn kinh sư.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mùa hạ, tháng 6, ngày 11, vua băng ở chính tẩm, tạm quàn [10b] ở cung Kiến Xương, miếu hiệu là Hiến Tông.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Sử Thần Ngô Sĩ Liên nói: “Vua tuy có thiên tư tốt đẹp, nhưng vì tuổi trẻ nối ngôi, công việc trong nước đều do Thượng hoàng giữ cả, thì cũng như là người chưa nắm việc của đất nước, tức như câu “cha còn sống, con không được chuyên quyền”² vậy, còn bàn vào đâu được nữa.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa thu, tháng 8, ngày 21, Thượng hoàng đón hoàng tử Hạo lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu là Thiệu Phong năm thứ 1.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Đại xá.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 [Vua] tự xưng là Dụ Hoàng. Các quan dâng tôn hiệu là Thống Thiên Thể Đạo Nhân Minh Quang Hiếu Hoàng Đế. Vua lúc ấy mới lên 6 tuổi. [Thượng hoàng] không lập con trưởng là Cung Túc Vương Dục, Vì [Dục] là người ngông cuồng.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Sai Trương Hán Siêu, Nguyễn Trung Ngạn làm biên soạn bộ Hoàng triều đại điển và khảo soạn bộ Hình thư để ban hành.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 1 Huyện Sơn Minh: nay là huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 2 Lời chú trong thiên Học nhi, sách Luận ngữ.