Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Hiến Tông Hoàng Đế [BK7, 3a3b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 信，盖其容貌言語皆似真定人。[3a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … tín, cái kì dung mạo ngôn ngữ giai tự Chân Định nhân.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 英宗欲尊宣慈皇太后為太皇太后未知所以家尊。[3a*1*13] 欽慈皇太后以問，即以太皇太后封。[3a*2*14]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Anh Tông dục tôn Tuyên Từ Hoàng thái hậu vi Thái hoàng thái hậu, vị tri sở dĩ gia tôn Khâm Từ Hoàng thái hậu dĩ vấn, tức dĩ Thái hoàng thái hậu phong.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 英宗有武帽二，乃廵師及講武所御也，而名號未稱。[3a*3*9]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Anh Tông hữu võ mão nhị, nãi tuần sư cập giảng võ sở ngự dã, nhi danh hiệu vị xưng.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 方征占城，将御以行，使日燏命名，即名其一曰武威，一曰武德。[3a*4*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Phương chinh Chiêm Thành, tương ngự dĩ hành, sử Nhật Duật mệnh danh, tức danh kì nhất viết Vũ Uy, nhất viết Vũ Đức.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 至於東宫一撮齋、資善堂之名（皇太子學曰資善堂，宫太子學曰撮齋）亦皆所命，其音樂節奏𰙔舞曲調，亦皆日燏所作。[3a*5*15]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Chí ư Đông Cung nhất Toát Trai, Tư Thiện đường chi danh (Hoàng thái tử học viết Tư Thiện đường, Đông cung thái tử học viết Toát Trai) diệc giai sở mệnh, kì âm nhạc tiết tấu ca vũ khúc điều, diệc giai Nhật Duật sở tác.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 紹保末，守宣光收物寨。[3a*7*15]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thiệu Bảo mạt, thủ Tuyên Quang Thu Vật trại.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 胡虜𥘉臨境，昭國奏昭文在宣光，應在上呼胡虜矣。[3a*8*5]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hồ lỗ sơ lâm cảnh, Chiêu Quốc tấu Chiêu Văn tại Tuyên Quang, ứng tại thượng hô Hồ lỗ hĩ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 （日燏喜宋人遊，故昭國云然。）宣光失守。[3a*9*6]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 (Nhật Duật hỉ Tống nhân du, cố Chiêu Quốc vân nhiên). Tuyên Quang thất thủ.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 日燏沿流 [3a*9*22] 而下，虜軍傅两岸邊追躡之。[3b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nhật Duật duyên lưu nhi hạ, lỗ quân phó lưỡng ngạn biên truy niếp chi.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 日燏顧虜軍徐行，謁士眾曰：「凣追則要速，今徐徐然行，恐有前軍把截。」[3b*1*12]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Nhật Duật cố lỗ quân từ hành, yết sĩ chúng viết: “Phàm truy tắc yếu tốc, kim từ từ nhiên hành, khủng hữu tiền quân bả tiệt”.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 亟遣人視之，果見虜以横截，下流登陸乃免。[3b*3*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cực khiến nhân thị chi, quả kiến lỗ dĩ hoành tiệt, hạ lưu đăng lục nãi miễn.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 其為人雅量，喜怒不形於色，家未嘗鞭以笞奴隷，或笞之，則數其過失，然後行笞。嘗命家僮守舟，國父家僮敺之其人馳吿。[3b*3*18]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Kì vi nhân nhã lượng, hỉ nộ bất hình ư sắc, gia vị thường tiên dĩ si nô lệ, hoặc si chi, tắc số kì quá thất, nhiên hậu hành si. Thường mệnh gia đồng thủ chu, Quốc phụ gia đồng khu chi, kì nhân trì cáo.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 日燏曰：「死亡耶？」曰：「但敺傷耳。」[3b*6*10]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhật Duật viết: “Tử vong da?” Viết: “Đản khu thương nhĩ”.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 曰：「不死則已，奚吿為。」[3b*7*2]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Viết: “Bất tử tắc dĩ, hề cáo vi”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 又有人訟家婢於國父。[3b*7*10]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Hựu hữu nhân tụng gia tì ư Quốc phụ.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 國父令家僮收捕。[3b*7*19]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Quốc phụ lệnh gia đồng thu bổ.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 婢走入府中，捕者追至中堂，擊捉喧閙。[3b*8*7]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Tì tẩu nhập phủ trung, bổ giả truy chí trung đường, kích tróc huyên náo.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 夫人泣曰：恩主宰相也，[3b*9*3] 平章亦宰相也。[3b*9*12]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Phu nhân khấp viết: “Ân chúa tể tướng dã, Bình Chương diệc Tể tướng dã.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 縁恩 …… [3b*9*18]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Duyên ân …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [3a] vì hình dáng và tiếng nói của ông đều giống người Chân Định.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Anh Tông muốn tuyên Tôn Từ hoàng thái hậu làm Thái hoàng thái hậu, nhưng chưa biết gia tôn thế nào. Khâm Từ hoàng thái hậu đem việc ấy hỏi ông, ông trả lời là tôn làm thái hoàng thái hậu.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Anh Tông có hai chiếc mũ võ, là mũ đội khi duyệt và giảng võ mà chưa có tên gọi. Khi đi đánh Chiêm Thành, định đội đi, sai Nhật Duật đặt tên, Nhật Duật liền đặt tên một chiếc là Vũ Uy, một chiếc là Vũ Đức. Đến các tên “Toát Trai”, “Tư thiện đường” của Đông cung (nhà học của hoàng thái tử gọi là Tư thiện đường, nhà học của Đông cung thái tử gọi là Toát trai) cũng đều là do ông đặt tên cả.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Những tiết tấu âm nhạc, khúc điệu múa hát cũng do Nhật Duật sáng tác.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Cuối niên hiệu Thiệu Bảo¹, ông giữ trại Thu Vật ở Tuyên Quang. Giặc Hồ vừa xâm phạm bờ cõi, Chiêu Quốc² tâu với vua rằng:

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 “Chiêu Văn ở Tuyên Quang, chắc ở trên đó gọi giặc sang rồi!” (Nhật Duật thích chơi với người Tống nên Chiêu Quốc nói thế).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Khi Tuyên Quang thất thủ, Nhật Duật thuận dòng [3b] rút về xuôi, quân giặc theo hai bên bờ sông đuổi ông. Nhật Duật ngoảnh lại thấy giặc đi thong thả, bảo quân lính: “Truy kích thì phải nhanh, nay chúng lại đi thong thả, sợ có quân phía trước đón chặn”.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Vội sai người dò xem, quả nhiên thấy giặc đã chặn ngang ở hạ lưu. Ông liền lên bộ chạy thoát.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Ông là người hòa nhã, độ lượng, mừng giận không lộ ra sắc mặt, trong nhà không bao giờ chứa roi vọt để đánh nô lệ. Nếu có đánh thì cũng kể tội lỗi rồi sau mới đánh.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Có lần ông sai gia đồng giữ thuyền, tên này bị gia đồng của Quốc phụ³ đánh, có người đến mách. Nhật Duật hỏi: “Có chết không?”. Người đó trả lời: “Chỉ bị thương thôi”. Ông nói: “Không chết thì thôi, mách làm gì!”.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Lại có người kiện gia tỳ của ông với Quốc phụ. Quốc phụ sai gia đồng tới bắt. Người gia tỳ chạy vào trong phủ, người gia phủ chạy đến nhà giữa, bắt trói ầm ỹ. Phu nhân khóc lóc nói với ông:

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 “Ân chúa là tể tướng, Bình chương⁴ cũng là tể tướng, vì ân …

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 1 Niên hiệu Thiệu Bảo đời Trần Nhân Tông kéo dài từ 1270 đến 1280. Từ tháng 10-1285, mới đổi sang niên hiệu Trùng Hưng. Việc Trần Nhật Duật chống quân Nguyên nói ở đây là xảy

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 2 Tức Chiêu Văn Vương Trần Ích Tắc.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 3 Chỉ Quốc phụ thượng tể Trần Quốc Chẩn.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 4 Chỉ Quốc phụ thượng tể Trần Quốc Chẩn.