Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Hiến Tông Hoàng Đế [BK7, 6a6b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 立平𠃔堂，决獄訟無寃濫。[6a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … lập Bình Doãn đường, quyết ngục tụng vô oan lạm.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 癸酉，五年（元順帝妥懽帖睦兒元統元年）。秋，七月，大水。[6a*2*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Quý Dậu, ngũ niên (Nguyên Thuận Đế Thỏa Hoan Thiếp Mục Nhi Nguyên Thống nguyên niên). Thu, thất nguyệt, đại thủy.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇大譏。[6a*2*23]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Đại cơ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 甲戌，六年（元元統二年）。春，中書增置左右正言參議。[6a*3*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Giáp Tuất, lục niên (Nguyên Nguyên Thống nhị niên). Xuân, Trung thư tăng trí tả hữu chính ngôn tham nghị.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 上皇廵守乂安道親征哀牢以阮中彦充清化𤼵運使運糧先行車駕至黔州軍聲大振哀牢望風而遁，詔忠彦磨崖紀功而還乙亥七年，（元至元元年）元遣史部尚書鉄柱來吿順帝即位。[6a*4*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Thượng hoàng tuần thú Nghệ An đạo, thân chinh Ai Lao, Dĩ Nguyễn Trung Ngạn sung Thanh Hóa phát vận sứ. Vận lương tiên hành, xa giá chí Kiềm châu, quân thanh đại chấn, Ai Lao vọng phong nhi độn, chiếu Trung Ngạn ma nhai kỷ công nhi hoàn.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 〇乙亥，七年（元至元元年）。元遣吏部尚書鉄柱來吿順帝即位。[6a*7*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 〇 Ất Hợi, thất niên (Nguyên Chí Nguyên nguyên niên). Nguyên khiến Lại bộ thượng thư Thiết Trụ lai cáo Thuận Đế tức vị.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇秋，九月，上皇親征哀牢敗績。[6a*8*4]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Thu, cửu nguyệt, Thượng hoàng thân chinh Ai Lao bại tích.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 段汝諧溺死。[6a*8*15]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Đoàn Nhữ Hài nịch tử.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 先是，上皇議親征哀牢，不果。[6a*9*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Tiên thị, Thượng hoàng nghị thân chinh Ai Lao, bất quả.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 至是，又議親征，而眼 [6a*9*12] 疾作。[6b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Chí thị, hựu nghị thân chinh, nhi nhãn tật tác.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 或請緩師，上皇曰：「去年親征不果。[6b*1*3]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Hoặc thỉnh hoãn sư, Thượng hoàng viết: “Khứ niên thân chinh bất quả.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 今年又以疾緩師。[6b*1*16]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Kim niên hựu dĩ tật hoãn sư.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 天下将謂予怯，萬一北虜侵軼，則吾将何特？」遂厥意親征。[6b*2*4]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thiên hạ tướng vị dư khiếp, vạn nhất Bắc lỗ xâm dật, tắc ngô tướng hà đặc?” Toại quyết ý thân chinh.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 疾尋愈，至乂安疾又作。[6b*3*7]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Tật tầm dũ, chí Nghệ An tật hựu tác.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 上皇乘舟，力疾而行，[6b*3*16] 登陸乃愈。[6b*4*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thượng hoàng thừa chu, lực tật nhi hành, đăng lục nãi dũ.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 時，汝諧𬋩神武、神策，兼乂安經畧大使，而哀牢侵南戎，乃乂安之属邑，故以汝諧為督将，諸軍皆受節制。[6b*4*7]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Thời, Nhữ Hài quản Thần Võ, Thần Sách, kiêm Nghệ An Kinh lược đại sứ, nhi Ai Lao xâm Nam Nhung, nãi Nghệ An chi thuộc ấp, cố dĩ Nhữ Hài vi đốc tướng, chư quân giai thụ tiết chế.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 汝諧止率神武及乂安軍以行，意哀牢㨿南戎，其眾單弱，擊之必克。[6b*6*11]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Nhữ Hài chỉ suất Thần Võ cập Nghệ An quân dĩ hành, ý Ai Lao cứ Nam Nhung, kì chúng đơn nhược, kích chi tất khắc.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 且砦臨屑邏大江，既克之後俘獲，沿流而下過，真臘及諸蕃國，皆震耀兵威，因諭諸國子弟入朝，志欲邀 …… [6b*7*18]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Thả trại lâm Tiết La đại giang, ký khắc chi hậu phù hoạch, duyên lưu nhi hạ, quá Chân Lạp cập chư phiên quốc, giai chấn diệu binh uy, nhân dụ chư quốc tử đệ nhập triều, chí dục yêu …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 … [6a] lập Bình doãn đường xét xử ngục tụng. Không ai bị xử oan hoặc xử quá đáng.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Quý Dậu, [Khai Hựu] năm thứ 5 [1333], (Nguyên Thuận Đế Thỏa Hoan Thiếp Mục Nhi, Nguyên Thống năm thứ 1).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mùa thu, tháng 7, nước lớn.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Đói to.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Giáp Tuất, [Khai Hựu] năm thứ 6 [1334], (Nguyên Nguyên Thống năm thứ 2).

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa xuân, đặt thêm chức tả hữu chính ngôn tham nghị ở Trung thư.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Thượng hoàng tuần thú đạo Nghệ An, thân đi đánh Ai Lao. Lấy Nguyễn Trung Ngạn làm Phát vận sứ Thanh Hóa, vận tải lương thực đi trước. Xa giá tới châu Kiềm¹.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Ai Lao nghe tin chạy trốn. Sai Trung Ngạn mài vách núi khắc chữ ghi công rồi về².

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Ất Hợi, [Khai Hựu] năm thứ 7 [1335], (Nguyên Chí Nguyên năm thứ 1).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Nhà Nguyên sai Lại bộ thượng thư là Thiết Trụ sang báo việc Thuận Đế lên ngôi.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mùa thu, tháng 9, Thượng hoàng thân đi đánh Ai Lao bị thua. Đoàn Nhữ Hài bị chết đuối.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Trước đó, Thượng hoàng đã bàn việc đánh Ai Lao mà không đi được. Đến đây, lại bàn việc thân chinh, nhưng bị đau [6b] mắt. Có người xin hoãn việc xuất quân. Thượng hoàng nói:

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 “Năm ngoái định thân chinh rồi không được, năm nay lại vì đau mắt mà hoãn việc xuất quân, thiên hạ sẽ bảo ta là nhát, nếu giặc phương Bắc xâm lấn thì ta còn nhờ cậy vào đâu?”.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Bèn quyết chí thân chinh, ít lâu sau mắt cũng khỏi. Đến Nghệ An, bệnh lại tái phát. Thượng hoàng ngồi thuyền cố gượng mà đi, khi lên bộ thì khỏi.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Bấy giờ Nhữ Hài chỉ huy quân Thần Vũ và Thần Sách, kiêm chức kinh lược đại sứ Nghệ An, mà Ai Lao xâm lấn đất Nam Nhung³ là thuộc ấp của Nghệ An, cho nên lấy Nhữ Hài làm đốc tướng, các quân đều chịu sự chỉ huy của ông.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Nhữ Hài chỉ đem quân Thần Vũ và quân Nghệ An tiến đánh, đoán chừng Ai Lao giữ đất Nam Nhung, quân ít và thiếu, đánh nhất định thắng. Vả lại, trại nó sát ngay sông lớn Tiết La⁴, sau khi thắng trận bắt được tù binh theo dòng xuôi xuống, đi qua Chân Lạp và các nước phiên khác, đều có thể diễu võ dương oai, nhân đó dụ bảo con em các nước ấy vào chầu, ý muốn lập …

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 1 Châu Kiềm tức Mật châu, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An (theo CMCB9).

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 2 Bài văn khắc ở núi Thành Nam, thôn Trầm Hương, huyện Tương Dương, trỉnh Nghệ An. Theo CMCB9, thì nét chữ to bằng bàn tay, tạt vào đá sâu đến hơn một tất. Cương mục chép việc này vào năm Ất Hợi, Khai Hựu năm thứ 7 (1335).

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 3 Bài văn khắc ở núi Thành Nam, thôn Trầm Hương, huyện Tương Dương, trỉnh Nghệ An. Theo CMCB9, thì nét chữ to bằng bàn tay, tạt vào đá sâu đến hơn một tất. Cương mục chép việc này vào năm Ất Hợi, Khai Hựu năm thứ 7 (1335).

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 4 Cương mục chú sông Tiết La ở ấp Nam Nhung. Có lẽ sông Tiết La là một khúc của sông Lam ở gần vùng Cửa Rào.