Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Minh Tông Hoàng Đế [BK6, 36a36b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 五月十，七日，皇太子旺生，號天建。[36a*1*2]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Ngũ nguyệt, thập thất nhật, Hoàng thái tử Vượng sinh, hiệu Thiên Kiến.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 大水。[36a*1*16]，

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đại thủy.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 冬，十一月，皇次子元晫生。[36a*1*19]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đông, thập nhất nguyệt, Hoàng thứ tử Nguyên Trác sinh.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 庚申，七年（元延祐七年）。[36a*3*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Canh Thân, thất niên (Nguyên Diên Hựu thất niên).

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 春，三月，十六日，上皇崩于天長府重光宫，引梓宫入祥符門，奉安於聖慈宫。[36a*3*10]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Xuân, tam nguyệt, thập lục nhật, Thượng hoàng băng vu Thiên Trường phủ Trùng Quang cung, dẫn tử cung nhập Tường Phù môn, phụng an ư Thánh Từ cung.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 上皇天性謙冲，友睦同姓，朝廷庶政，皆自裁决。[36a*4*18]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thượng hoàng thiên tính khiêm xung, hữu mục đồng tính, triều đình thứ chính, giai tự tài quyết.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 萬幾餘暇，遊神翰墨，一畵一畵悉焚之。御製詩集名《水雲隨筆》，臨崩亦焚之。[36a*5*17]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Vạn kỷ dư hạ, du thần hàn mặc, nhất họa nhất họa tất phàn chi. Ngự chế thi tập danh Thủy Vân tùy bút, lâm băng diệc phàn chi.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 𥘉年嗜酒，仁廟以為戒，自是絶不復飲。[36a*7*8]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Sơ niên thị tửu, Nhân Miếu dĩ vi giới, tự thị tuyệt bất phục ẩm.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 嘗賜朝班差多，[36a*8*4] 仁廟知之，命取其籍書于編曰：「安有一國如掌大，而朝班如此之多。」[36a*8*10]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thường tứ triều ban sai đa, Nhân Miếu tri chi, mệnh thủ kì tịch thư vu biên viết: “An hữu nhất quốc như chưởng đại, nhi triều ban như thử chi đa”.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 自是更[36a*9*17] 愛惜爵級，其改過不吝如此。[36b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tự thị cánh ái tích tước cấp, kì cải quá bất lận như thử.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 官奴黄鵠、天健以巧計墮刑官，鄕人卒坐誣罪。[36b*1*12]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Quan nô Hoàng Hộc, Thiên Kiện dĩ xảo kế đọa hình quan, hương nhân tốt tọa vu tội.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 上皇知之，謂刑官曰：「夫鵠之奸，且黠如此，獄官不能推究其情理，直情枉理不可以理而舍情，情理並行不相悖，然後為善讞獄也。[36b*2*11]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thượng hoàng tri chi, vị hình quan viết: “Phu Hộc chi gian, thả hiệt như thử, ngục quan bất năng suy cứu kì tình lí, trực tình uổng lí bất khả dĩ lí nhi xá tình, tình lí tịnh hành bất tương bột, nhiên hậu vi thiện nghiện ngục dã.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 如知其情之不偽，則據理而行可也。[36b*5*4]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Như tri kì tình chi bất ngụy, tắc cứ lí nhi hành khả dã.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 情果僞矣，則更推其理之曲直，而奸狀自見，尢不可岐而二之也。」[36b*5*18]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Tình quả ngụy hĩ, tắc cánh suy kì lí chi khúc trực, nhi gian trạng tự kiến, vưu bất khả kì nhi nhị chi dã”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 其明慎刑罰又如此。[36b*7*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Kì minh thận hình phạt hựu như thử.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 徽姿󰥭皇妃，從駕未得乘輦，保慈以所乘之輦賜之，則恠曰：「保慈怜愛，徽姿則以他物與之可也。[36b*7*13]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Huy Tư bái Hoàng phi, tòng giá vị đắc thừa liễn, Bảo Từ dĩ sở thừa chi liễn tứ chi, tắc quái viết: “Bảo Từ liên ái, Huy Tư tắc dĩ tha vật dữ chi khả dã.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 其乘輦有舊典在，不 …… [36b*9*12]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Kì thừa liễn hữu cựu điển tại, bất …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 [36a] Tháng 5, ngày 17, hoàng thái tử Vượng sinh tên hiệu là Thiên Kiến.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Nước to.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Mùa đông, tháng 11, hoàng thái tử Nguyên Trác sinh.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Canh Thân, [Đại Khánh] năm thứ 7 [1320], (Nguyên Diên Hựu năm thứ 7).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mùa xuân, tháng 3, ngày 16, thượng hoàng băng ở cung Trùng Quang phủ Thiên Trường, rước linh cữu vào cửa Tường Phù, quàn tại cung Thánh Từ.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Thượng hoàng tính tình khiêm tốn hòa nhã, hòa mục với người trong họ, mọi việc của triều đình đều tự mình quyết đoán. Khi thư rỗi trong muôn việc bận, Thượng hoàng để tâm tới việc trước thuật. Nhưng viết được gì, vẽ được gì, ngài đều đốt cả. Tập thơ ngự chế tên là Thủy vân tùy bút, trước khi mất, cũng đốt đi.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Hồi còn trẻ, thích uống rượu, Nhân Tông răn bảo chuyện đó, từ đấy không bao giờ uống nữa. Ngài từng ban tước hơi nhiều cho các quan trong triều. Nhân Tông biết được, sai lấy sổ xem rồi ghi vào trong đó rằng:

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 “Sao lại có một nước bé bằng bàn tay mà phong quan tước nhiều như thế”, từ đó lại càng [36b] thận trọng khi ban chức tước. Ngài không ngại sửa lỗi như vậy đó!

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Quan nô là Hoàng Hộc và Thiên Kiện dùng mưu kế xảo trá, đánh lừa hình quan, người trong hương rốt cuộc phải chịu tội vu cáo. Thượng hoàng biết chuyện, bảo hình quan rằng:

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 “Tên Hộc gian ngoan xảo quyệt đến thế mà ngục quan không biết suy xét tình lý. Tình ngay lý gian thì không được lấy lý bỏ tình. Phải suy xét cả tình và lý, tình lý không xung đột thì mới là giỏi xử án. Nếu biết tình không gian, thì theo lý mà làm là phải, nếu tình quả là gian rồi, thì lại phải suy xét xem lý ngay hay cong, như vậy, điều gian dối sẽ tự khắc hiện ra, càng không nên tách rời tình lý làm hai mà xét”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Ngài sáng suốt, thận trọng về hình phạt lại như thế đấy.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Huy Tư được phong hoàng phi, khi theo hầu [thượng hoàng] chưa được ngồi kiệu. Bảo Từ lấy kiệu mình vẫn đi ban cho bà thì ngài trách rằng:

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 “Bảo Từ có thương yêu Huy Tư thì cho thứ khác là phải, chứ cái kiệu ngồi còn điển chế cũ, không thể …