Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Minh Tông Hoàng Đế [BK6, 39a39b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 之本在身，其家可教，然後可以教國人。[39a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … chi bản tại thân, kì gia khả giáo, nhiên hậu khả dĩ giáo quốc nhân.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 雖唐󰔄之治，不過是也。[39a*1*16]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tuy Đường Ngu chi trị, bất quá thị dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 《書》美帝堯於變之盛，必以克親九矣，[39a*2*7] 為首化行於家之謂也。[39a*3*3]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thư mĩ Đế Nghiêu ư biến chi thịnh, tất dĩ khắc thân cửu hĩ, vi thủ hóa hành ư gia chi vị dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 愚讀英宗之編，見其改過不吝，事親惟謹，睦族以悌，尊先祖先姊為帝為后，遣遠慎終，皆得其道，其家足法而人法之。[39a*3*12]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Ngu độc Anh Tông chi biên, kiến kì cải quá bất lận, sự thân duy cẩn, mục tộc dĩ đễ, tôn tiên tổ tiên tỉ vi đế vi hậu, khiến viễn thận chung, giai đắc kì đạo, kì gia túc pháp nhi nhân pháp chi.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 故上而仁宗稱其孝，下而明宗遵其法，治底文明，俗臻福庶，非治效本於身，脩家齊歟，雖《詩》、《書》所稱又何加焉。[39a*6*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Cố thượng nhi Nhân Tông xưng kì hiếu, hạ nhi Minh Tông tuân kì pháp, trị để văn minh, tục trăn phúc thứ, phi trị hiệu bản ư thân, tu gia tề dư, tuy Thi, Thư sở xưng hựu hà gia yên.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 又曰天子七月而塟，閲九月而後塟，緩也，意或從隂陽之説歟。[39a*8*9]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Hựu viết Thiên tử thất nguyệt nhi táng, duyệt cửu nguyệt nhi hậu táng, hoãn dã, ý hoặc tòng âm dương chi thuyết dư.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 𥘉，英宗弗豫。[39b*1*2]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Sơ, Anh Tông phất dự.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 帝日夜於寝門外居止，每入見，則與 [39b*1*7] 國瑱偕。[39b*2*2]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Đế nhật dạ ư tẩm môn ngoại cư chỉ, mỗi nhập kiến, tắc dữ Quốc Chẩn giai.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 盖英宗倚托國瑱尤重，将以帝為託。[39b*2*5]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Cái Anh Tông ỷ thác Quốc Chẩn vưu trọng, tương dĩ Đế vi thác.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 故不許獨見，而以國瑱為偕，欲使君臣之義篤而無所嫌間。[39b*2*19]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Cố bất hứa độc kiến, nhi dĩ Quốc Chẩn vi giai, dục sử quân thần chi nghĩa đốc nhi vô sở hiềm gian.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 時，保慈太后召僧普惠就惠明寺設灌頂會，英宗疾方彌留。[39b*4*4]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thời, Bảo Từ Thái hậu triệu tăng Phổ Huệ tựu Huệ Minh tự thiết Quán Đính hội, Anh Tông tật phương di lưu.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 普惠請見，陳生死事。[39b*5*8]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Phổ Huệ thỉnh kiến, trần sinh tử sự.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 使復之曰：「僧且至此，予亡，官家有命，則僧自為之。[39b*5*16]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Sử phục chi viết: “Tăng thả chí thử, dư vong, Quan gia hữu mệnh, tắc tăng tự vi chi.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 若後事，則僧亦未死，安能以子告哉。」[39b*6*16]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nhược hậu sự, tắc tăng diệc vị tử, an năng dĩ tử cáo tai”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 太學生鄧藻帝於御床奉侍，寫遺詔。[39b*7*11]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thái học sinh Đặng Tảo Đế ư ngự sàng phụng thị, tả di chiếu.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 英宗崩，[39b*8*6] 帝親治大歛，[39b*8*9] 惟國父與藻及家兒主都黎鍾預焉。[39b*8*14]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Anh Tông băng, Đế thân trị đại liệm, duy Quốc phụ dữ Tảo cập gia nhi chủ đô Lê Chung dự yên.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 逮梓宫歸山陵，藻、鍾皆奉侍 …… [39b*9*9]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Đãi tử cung quy sơn lăng, Tảo, Chung giai phụng thị …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 … [39a] gốc của nhà là ở mình. Có dạy được người trong nước. Đời Đường Ngu thịnh trị chẳng qua cũng là như vậy. Kinh Thư ca ngợi Đế Nghiêu dẫn dắt muôn dân bỏ ác làm thiện, đi tới thịnh trị, thì hẳn là vì trước hết ông biết thân yêu họ hàng¹, cũng tức là đã thực hiện giáo hoá bắt đầu từ trong nhà vậy. Tôi đọc sử chép về Anh Tông, thấy không ngần ngại sửa bỏ lỗi lầm, kính cẩn thờ phụng cha mẹ, hòa mục với họ hàng, truy tôn tổ tiên làm đế làm hậu, chu đáo trong cúng tế, thận trọng trong tang lễ, đều là phải đạo; trong nhà đủ làm khuôn phép, người ngoài bắt chước theo. Cho nên trên thì Nhân Tông khen là hiếu, dưới thì Minh Tông tuân theo khuôn phép. Nước trở nên văn minh, dân tới chỗ giàu thịnh. Như thế chẳng phải là hiệu quả trị nước vốn ở gốc tu thân tề gia là gì? Dù lời khen trong Thi, Thư² cũng không hơn thế.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Lại nói: Thiên tử mất 7 tháng thì chôn, nay để hơn 9 tháng mới chôn. Có lẽ thế là theo thuyết âm dương chăng³.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 [39b] Trước đây, Anh Tông không khỏe, vua ngày đêm ở luôn ngoài cửa phòng ngủ của Thượng hoàng, mỗi khi vào thăm thì cùng đi với Quốc Chẩn. Vì Anh Tông tin cậy Quốc Chẩn hơn cả, định đem vua gửi gắm Quốc Chẩn, cho nên không cho vào thăm một mình, mà phải cùng đi với Quốc Chẩn, cốt để cho tình nghĩa vua tôi được khăng khít và không còn nghi ngại gì nữa.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Bấy giờ, Bảo Từ thái hậu cho gọi sư Phổ Huệ đến chùa Phổ Minh mở hội Quán đính⁴. Anh Tông bệnh vừa chuyển nặng. Phổ Huệ xin được gặp để trình bày việc sống chết. [Anh Tông] sai trả lời rằng:

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 “Sư hãy đến đây, ta chết rồi, Quan gia có sai bảo gì, thì cứ việc làm. Còn như chuyện sau khi chết, thì sư cũng chưa chết, biết đâu mà trình bày việc chết với ta?”.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Thái học sinh Đặng Tảo thường xuyên đứng hầu bên giường ngự để viết di chiếu. Anh Tông băng, vua đích thân khâm liệm. Chỉ có Quốc phụ cùng Tảo và gia nhi chủ nô là Lê Chung tham gia việc này. Đến khi rước linh cữu về sơn lăng, Tảo, Chung đều tới hầu …

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 1 Nguyên văn là “Cửu tộc” tức họ 9 đời gồm cao, tằng, tổ, khảo bản thân và con, cháu, chắt, chút, ở đây chỉ họ hàng nói chung.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 2 Thư Kinh (Nghiêu điển) ca ngợi vua Nghiêu: “Làm sáng đức lớn để thân yêu hòa hợp được họ hàng, họ hàng hòa mục rồi, lại làm cho trăm họ tốt đẹp, trăm họ sáng tỏ rồi lại hòa hợp với muôn nước chư hầu. Dân chúng trong thiên hạ đều bỏ ác làm thiện, trở nên yên vui hưng thịnh”.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 3 Thuyết âm dương: ở đây là chỉ quan niệm của các nhà chiêm tinh thuật số cho rằng người chết phải chọn ngày, chọn giờ để chôn, nếu không được ngày giờ lành, sẽ có thể gây ra tai họa cho người sống.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 4 Quán đính (Abhiseka): là một nghi lễ Phật giáo, dùng nước hoặc sữa gội lên đỉnh đầu.