Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Minh Tông Hoàng Đế [BK6, 47a47b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 庶子權也，及適子生長，庶子加封王爵，儲副之位，還之嫡子，[47a*1*1] 󰰽曰不宜。[47a*2*6]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thứ tử quyền dã, cập thích tử sinh trưởng, thứ tử gia phong vương tước, trừ phó chi vị, hoàn chi đích tử, thục viết bất nghi.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 或曰：脱有不諱，父皇先崩危矣。[47a*2*10]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Hoặc viết: Thoát hữu bất húy, phụ hoàng tiên băng nguy hĩ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 曰：諄勤於平日之訓，明辨於遺詔之言，擇社稷臣委以托孤之寄，無憂也。[47a*3*4]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Viết: Truân cần ư bình nhật chi huấn, minh biện ư di chiếu chi ngôn, trạch xã tắc thần ủy dĩ thác cô chi ký, vô ưu dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 况明宗親履其事，必能處之得其當。[47a*4*14]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Huống Minh Tông thân lí kì sự, tất năng xử chi đắc kì đương.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 國瑱執一不通，使奸臣乘之以嫁禍，衮哉。[47a*5*10]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Quốc Chẩn chấp nhất bất thông, sử gian thần thừa chi dĩ giá họa, cổn tai.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 《易》曰：「親其會通以行其典禮。」國瑱盖未嘗聞，然而其寃不可不白。[47a*6*8]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Dịch viết: “Thân kì hội thông dĩ hành kì điển lễ”. Quốc Chẩn cái vị thường văn, nhiên nhi kì oan bất khả bất bạch.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 至於陳克終亦一時人物，帝加之師保之位，而問以國政，固宜盡忠納誨，俾其君為堯舜可也。[47a*7*15]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Chí ư Trần Khắc Chung diệc nhất thời nhân vật, Đế gia chi sư bảo chi vị, nhi vấn dĩ quốc chính, cố nghi tận trung nạp hối, tỉ kì quân vi Nghiêu Thuấn khả dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 而乃阿附 [47a*9*15] 權貴害正黨，邪擠（子禮反排也）善𩔗於非韋，陷其君於過擧。[47b*1*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nhi nãi a phò quyền quý hại chính đảng, tà tê (tử lễ phản bài dã) thiện loại ư phi vi, hãm kì quân ư quá cử.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 是可忍也，󰰽不可忍也。[47b*2*4]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thị khả nhẫn dã, thục bất khả nhẫn dã.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 後又啓其君以邀功，征占城，逢迎之態又見矣。[47b*2*13]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Hậu hựu khải kì quân dĩ yêu công, chinh Chiêm Thành, phùng nghênh chi thái hựu kiến hĩ.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 故人君之任賢，必察焉者，惧其有小人，如克終軰或在其間也。[47b*3*13]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cố nhân quân chi nhiệm hiền, tất sát yên giả, cụ kì hữu tiểu nhân, như Khắc Chung bối hoặc tại kì gian dã.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 立皇子旺為東宫太子。[47b*5*2]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Lập Hoàng tử Vượng vi Đông cung thái tử.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 封次子元晫為恭靖大王。[47b*5*11]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Phong thứ tử Nguyên Trác vi Cung Tịnh Đại vương.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 己巳，六年（二月以後開祐元年，[47b*7*1] 元大曆二年）。春，二月，七日，󰀋東宫太子旺為皇太子。[47b*7*14]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Kỉ Tị, lục niên (nhị nguyệt dĩ hậu Khai Hựu nguyên niên, Nguyên Đại Lịch nhị niên). Xuân, nhị nguyệt, thất nhật, sách Đông cung thái tử Vượng vi Hoàng thái tử.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 十五日，禪位。[47b*8*8]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thập ngũ nhật, thiền vị.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 旺即皇帝位，改元開祐元年。[47b*8*13]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Vượng tức Hoàng đế vị, cải nguyên Khai Hựu nguyên niên.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 大赦。[47b*9*5]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Đại xá.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 稱哲皇。[47b*9*7]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Xưng Triết Hoàng.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 尊上皇曰：章堯文哲太上 …… [47b*9*10]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tôn Thượng hoàng viết: Chương Nghiêu Văn Triết Thái Thượng …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [47a] con thứ là tòng quyền. Đến khi con đích sinh ra, lớn lên, thì gia phong cho con thứ tước vương, còn ngôi thái tử trả về con đích, ai bảo là chẳng nên?

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Có người hỏi rằng: “Lỡ có chuyện không lành, vua cha mất trước thì nguy lắm”.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Xin thưa: Hãy chăm chú vào lời dạy thường ngày, nhận rõ lấy những lời trong di chiếu, chọn người bề tôi xã tắc, ủy cho việc gửi gắm con côi, thì không có lo gì. Huống chi Minh Tông chính mình ở vào cảnh ấy rồi, tất nhiên có thể xử trí được ổn thỏa. Quốc Chẩn là người cố chấp không linh hoạt, để cho kẻ gian thần thừa dịp gieo vạ, đáng thương thay!

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Kinh Dịch có câu: “Xét xem chỗ sáng tỏ thông suốt mà thi hành điển lễ”. Quốc Chẩn có lẽ chưa nghe bao giờ! Nhưng mối oan của ông không thể không làm cho rõ.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Còn như Trần Khắc Chung cũng là nhân vật của một thời, vua trao cho hắn chức vị sư bảo¹, và đem việc nước hỏi hắn, đáng lẽ phải hết lòng trung khuyên can, để cho vua mình trở thành Nghiêu Thuấn mới phải. Thế mà lại vào hùa với kẻ [47b] quyền quý, làm hại người ngay thẳng, đi theo bọn gian tà, đẩy người lành tới nỗi oan khiên, hãm đức vua vào việc làm tội lỗi. Việc ấy mà nhẫn tâm làm được, thì còn việc gì mà không nhẫn tâm làm nữa? Sau lại xui vua cầu công đi đánh Chiêm Thành, thì cái thói nịnh hót lại lộ ra nữa. Cho nên, bậc làm vua khi dùng người hiền, phải xét kỹ họ, là bởi sợ rằng có đứa tiểu nhân như bọn Khắc Chung có thể lọt vào trong đó vậy.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Lập hoàng tử Vượng làm Đông cung thái tử; phong con thứ là Nguyên Trác làm Cung Tĩnh Đại Vương.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Kỷ Tỵ, [Khai Thái] năm thứ 6 [1329], (từ tháng 2 trở đi là Khai Hựu năm thứ 1, Nguyên Đại Lịch năm thứ 2).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa xuân, tháng 2, ngày mồng 7, sách phong Đông cung thái tử Vượng làm Hoàng thái tử.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Ngày 15, vua nhường ngôi, Vượng lên ngôi hoàng đế, đổi niên hiệu là Khai Hựu năm thứ 1. Đại xá. (Vua tự) xưng là Triết Hoàng, Tôn Thượng hoàng là Chương Nghiêu Văn Triết Thái Thượng …

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 1 Khắc Chung được phong Thiếu bảo năm Khai Thái thứ 3 (1326), lại là thầy dạy (sư) của hoàng tử (sau là thái tử) Vượng nên gọi là “sư bảo”.