Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 39a39b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 史臣吳士連曰：天地之間，陰陽二氣爾。[39a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Thiên địa chi gian, âm dương nhị khí nhĩ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 人君𦤶中和，則天地立焉，萬物育焉，而其氣和。[39a*1*16]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhân quân trí trung hòa, tắc thiên địa lập yên, vạn vật dục yên, nhi kì khí hòa.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 苟或陰氣盛而妄于陽，則天地必為之示變焉。[39a*2*16]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Câu hoặc âm khí thịnh nhi vọng vu dương, tắc thiên địa tất vi chi thị biến yên.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 故變示於前，而徵應於後。[39a*3*16]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cố biến thị ư tiền, nhi trưng ứng ư hậu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 當是時也，日食、日盪、地裂、雨雹、星流皆陰盛于陽之氣。[39a*4*8]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đương thị thời dã, nhật thực, nhật đãng, địa liệt, vũ bão, tinh lưu, giai âm thịnh vu dương chi khí.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 非臣子謀君父，則夷狄侵中國之兆。[39a*5*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Phi thần tử mưu quân phụ, tắc di địch xâm Trung quốc chi triệu.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 凣有國者，謹天戒、盡人事，回天变之道也。[39a*6*7]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Phàm hữu quốc giả, cẩn thiên giới, tận nhân sự, hồi thiên biến chi đạo dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 宋既天变，不可回，而我越尋有胡虜之侵，幸而君臣協謀，兵民戮力，卒除北冦，而成大定之功。[39a*7*5]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tống ký thiên biến, bất khả hồi, nhi ngã Việt tầm hữu Hồ lỗ chi xâm, hạnh nhi quân thần hiệp mưu, binh dân lục lực, tốt trừ Bắc khấu, nhi thành đại định chi công.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 故曰謹天戒、盡人事，回天变之道也。[39a*9*5]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Cố viết cẩn thiên giới, tận nhân sự, hồi thiên biến chi đạo dã.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 冬，十月，以誕日為壽天節。[39b*1*2]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đông, thập nguyệt, dĩ đản nhật vi Thọ Thiên tiết.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 庚辰，二年（元至十七年元）。[39b*2*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Canh Thìn, nhị niên (Nguyên Chí thập thất niên).

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 春，正月，分木又絹尺同一樣。[39b*2*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Xuân, chính nguyệt, phân mộc hựu quyến xích đồng nhất dạng.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 〇二月，閲定天下帳籍及諸色役。[39b*3*1]，

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 〇 Nhị nguyệt, duyệt định thiên hạ trướng tịch cập chư sắc dịch.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 〇冬，十月，大熟。[39b*3*14]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 〇 Đông, thập nguyệt, đại thục.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 快路茶橋田禾两穗杜。[39b*3*19]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Khoái Lộ Trà Kiều điền hòa lưỡng tuệ .

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 杜克，終弟杜天覷（七虚切）與人訟，情理俱屈。[39b*4*9]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đỗ Khắc Chung đệ Đỗ Thiên Thứ (thất hư thiết) dữ nhân tụng, tình lí cụ khuất.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 其人邀駕陳訴。[39b*5*6]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Kì nhân yêu giá trần tố.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 帝問獄官，[39b*5*12] 對曰：「獄案已成，但刑官退託，不准定耳。」[39b*5*16]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Đế vấn ngục quan, đối viết: “Ngục án dĩ thành, đản hình quan thoái thác, bất chuẩn định nhĩ”.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 帝曰：「此畏避克終也。」[39b*6*12]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Đế viết: “Thử úy tị Khắc Chung dã”.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 即於道上使内書火正掌陳䧺韜兼檢法官，准定天覷果曲。[39b*7*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Tức ư đạo thượng sử Nội thư hỏa chính chưởng Trần Hùng Thao kiêm Kiểm pháp quan, chuẩn định Thiên Thứ quả khúc.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 青衫（青衫，宦官之稱）檢法自䧺韜始。[39b*8*5]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Thanh sam (thanh sam, hoạn quan chi xưng) kiểm pháp tự Hùng Thao thủy.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 史臣吳士連曰：訟人有屈得輕易陳訴，刑官滯 …… [39b*9*1]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Tụng nhân hữu khuất đắc khinh dị trần tố, hình quan đái …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 [39a] Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Trong khoảng trời đất, chỉ có hai khí âm dương mà thôi. Người làm vua đạt đến mức trung hoà thì trời đất định vị, vạn vật sinh sôi, và hai khí cũng được điều hòa. Nếu khí âm thịnh mà phạm bừa vào khí dương, thì trời đất tất xuất hiện tai biến để tỏ cho người làm vua biết. Cho nên tai biến xuất hiện trước rồi sau đó sẽ có chứng nghiệm ngay. Lúc bấy giờ nào nhật thực, nào mặt trời lay động, nào đất nứt, nào mưa đá, sao sa, đều là khí âm thịnh hơn khí dương cả. Nếu không phải là triệu chứng tôi con mưu hại vua cha thì cũng là điềm di địch xâm lấn Trung Quốc¹. Phàm người làm vua thận trọng trước sự răn bảo của trời, lo lắng làm hết phận sự của người thì đó là đạo vãn hồi tai biến của trời vậy. Nhà Tống đã không vãn hồi được tai biến của trời, mà nước Việt ta rồi cũng bị giặc Hồ¹ xâm lấn. May mà vua tôi cùng lo, quân dân chung sức, cuối cùng diệt trừ được giặc Bắc và hoàn thành võ công đại định. Vì thế mới nói: Thận trọng trước sự răn bảo của trời, làm hết phận sự của người là cái đạo vãn hồi tai biến của trời vậy.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 [39b] Mùa đông, tháng 10, lấy ngày sinh làm tiết Thọ Thiên.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Canh Thìn, [Thiệu Bảo] năm thứ 2 [1280], (Nguyên Chí Nguyên năm thứ 17).

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Mùa xuân, tháng giêng, ban thước gỗ, thước lụa cùng một kiểu.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Tháng 2, xét duyệt sổ đinh và các sắc dịch trong nước.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Mùa đông, tháng 10, được mùa to. Lúa ruộng ở Trà Kiều thuộc Khoái Lộ một giò 2 bông.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Em Đỗ Khắc Chung là Đỗ Thiên Thư kiện nhau với người, tình lý đều trái. Người kia đón xa giá để kêu bày. Vua hỏi quan xử kiện. [Viên quan đó] trả lời: “Án xử đã xong, nhưng hình như quan thoái thác không chịu chuẩn định đó thôi”.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Vua nói: “Đó là do sợ mà né tránh Khắc Chung đấy”.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Lập tức, đang trên đường đi, sai Chánh chưởng nội thư hỏa là Trần Hùng Thao kiêm chức Kiểm pháp quan để chuẩn định, thì Thiên Thư quả thực là trái. Quan áo xanh (tức là hoạn quan) được làm việc kiểm pháp bắt đầu từ Hùng Thao.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Sử Thần Ngô Sĩ Liên nói: Người kiện có điều oan uổng mà được dễ dàng kêu bày, hình quan để chậm …

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 1 Chỉ quân xâm lược Nguyên Mông 3 lần sang đánh nước Đại Việt vào các năm 1258, 1285, 1288 và đều bị thất bại.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 1 Trung Quốc: từ này có nhiều nghĩa, vào thời phong kiến, chưa hẳn là mang ý nghĩa “quốc gia Trung Quốc” như thời hiện đại. Cần phải khảo cứu thêm để hiểu đúng.