Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 41a41b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 門，[41a*1*1] 天長軍士止之，椿以馬鞭擊傷其首。[41a*1*2]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … môn, Thiên Trường quân sĩ chỉ chi, Xuân dĩ mã tiên kích thương kì thủ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 至集賢殿，見帷帳張設，方下馬焉。[41a*1*16]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Chí Tập Hiền điện, kiến duy trướng trương thiết, phương hạ mã yên.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 上命光啓詣舘疑見，椿髙卧不出。[41a*2*10]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thượng mệnh Quang Khải nghệ quán nghi kiến, Xuân cao ngọa bất xuất.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 光啓直入房内，亦不為起。[41a*3*4]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Quang Khải trực nhập phòng nội, diệc bất vi khởi.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 興道王國峻聞之，奏請詣舘，觀彼所為。[41a*3*14]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Hưng Đạo Vương Quốc Tuấn văn chi, tấu thỉnh nghệ quán, quan bỉ sở vi.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 時，國峻以剪髮，服布衣矣。[41a*4*10]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thời, Quốc Tuấn dĩ tiện phát, phục bố y hĩ.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 至舘入房，椿起揖延坐。[41a*5*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Chí quán nhập phòng, Xuân khởi ấp diên tọa.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 人皆驚異，殊不知剪髮布衣乃北和尚状也。[41a*5*10]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nhân giai kinh dị, thù bất tri tiện phát bố y nãi Bắc hòa thượng trạng dã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 坐定𣼕茗（𣼕音藥，出之也；茗音酩，晚取者）與之飲。[41a*6*8]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Toạ định dược mính (dược âm dược, xuất chi dã; mính âm mính, vãn thủ giả) dữ chi ẩm.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 椿從者執箭，立國峻後，鑽其首流血。[41a*7*3]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Xuân tòng giả chấp tiễn, lập Quốc Tuấn hậu, toản kì thủ lưu huyết.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 國峻色不變。[41a*7*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Quốc Tuấn sắc bất biến.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 及回，椿出門送之。[41a*8*3]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Cập hồi, Xuân xuất môn tống chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 〇立學于天長府，禁天属鄕人不得入學。[41a*8*11]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 〇 Lập học vu Thiên Trường phủ, cấm Thiên Thuộc hương nhân bất đắc nhập học.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 （陳家舊例，天属軍士不得習文藝，恐氣力餒也。）[41a*9*7]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 (Trần gia cựu lệ, Thiên Thuộc quân sĩ bất đắc tập văn nghệ, khủng khí lực nỗi dã).

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 壬午，四年（元至元十九年）。[41b*1*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Nhâm Ngọ, tứ niên (Nguyên Chí Nguyên thập cửu niên).

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 春，二月，占城遣布婆麻各一百人來進白象。[41b*1*11]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Xuân, nhị nguyệt, Chiêm Thành khiến Bố Bà Ma Các nhất bách nhân lai tiến bạch tượng.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 〇夏，四月，陳遺愛等使回。[41b*2*7]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 〇 Hạ, tứ nguyệt, Trần Di Ái đẳng sứ hồi.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 〇六月，治判首陳隘等罪徒，[41b*2*17] 隘天長󰏴甲兵，黎荀徒宋兵。[41b*3*8]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 〇 Lục nguyệt, trị phán thủ Trần Ải đẳng tội đồ, ải Thiên Trường khao giáp binh, Lê Tuân đồ Tống binh.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 〇秋，八月，諒江守臣梁蔚驛奏，元右丞相唆都領兵五十萬，聲言假道征占城，實則來侵。[41b*4*1]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 〇 Thu, bát nguyệt, Lạng Giang thủ thần Lương Úy dịch tấu, Nguyên hữu thừa tướng Toa Đô lĩnh binh ngũ thập vạn, thanh ngôn giả đạo chinh Chiêm Thành, thực tắc lai xâm.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 時，有鱷魚至瀘江，帝命刑部尚書阮詮為文投之江中，[41b*5*16] 鱷魚自去。[41b*6*18]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Thời, hữu ngạc ngư chí Lô giang, đế mệnh hình bộ Thượng thư Nguyễn Thuyên vi văn đầu chi giang trung, ngạc ngư tự khứ.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 帝以其事𩔗韓愈，賜姓韓。[41b*7*3]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Đế dĩ kì sự loại Hàn Dũ, tứ tính Hàn.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 詮又䏻國語，賦詩。[41b*7*15]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Thuyên hựu năng quốc ngữ, phú thi.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 我國賦詩多用國語實自此始。[41b*8*1]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Ngã quốc phú thi đa dụng quốc ngữ thực tự thử thủy.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 〇冬，十月，帝幸平灘，駐蹕陳舍灣，會王侯百官，議攻守之策，及分守 …… [41b*8*14]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 〇 Đông, thập nguyệt, đế hạnh Bình Than, trú tất Trần Xá loan, hội vương hầu bá quan, nghị công thủ chi sách, cập phân thủ …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 [41a] Quân sĩ Thiên Trường ngăn lại, Xuân dùng roi ngựa quất họ bị thương ở đầu. Đến điện Tập Hiền, thấy chăng bày màn trướng, hắn mới chịu xuống ngựa. Vua sai Quang Khải đến sứ quán khoản tiếp. Xuân nằm khểnh không ra, Quang Khải vào hẳn trong phòng, hắn cũng không dậy tiếp. Hưng Đạo Vương Quốc Tuấn nghe thấy thế, tâu xin đến sứ quán xem Xuân làm gì. Lúc ấy Quốc Tuấn đã gọt tóc, mặc áo vải. Đến sứ quán, ông đi thẳng vào trong phòng. Xuân đứng dậy vái chào mời ngồi. Mọi người đều kinh ngạc, có biết đâu gọt tóc, mặc áo vải là hình dạng nhà sư phương Bắc. Ông ngồi xuống pha trà, cùng uống với hắn. Người hấu của Xuân cầm cái tên đứng sau Quốc Tuấn, chọc vào đầu đến chảy máu, nhưng sắc mặt Quốc Tuấn vẫn không hề thay đổi. Khi trở về, Xuân ra cửa tiễn ông.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Lập nhà học ở phủ Thiên Trường, cấm người hương Thiên Thuộc không được vào học. (Lệ cũ nhà Trần, quân sĩ Thiên Thuộc không được học tập văn chương nghệ thuật vì sợ khí lực kém đi).

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 [41b] Nhâm Ngọ, [Thiệu Bảo] năm thứ 4 [1282], (Nguyên Chí Nguyên năm thứ 19).

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Mùa xuân, tháng 2, Chiêm Thành sai bọn bọn Bố Bà Ma Các một trăm người sang dâng voi trắng.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Mùa hạ, tháng 4, bọn Trần Di Ái đi sứ về nước.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Tháng 6, trị tội bọn phán thủ Trần Ải¹. Ải phải đồ làm khao giáp binh Thiên Trường, Lê Tuân phải đồ làm Tống binh².

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Mùa thu, tháng 8, thú thần Lạng Châu³, là Lương Uất chạy trạm tâu báo rằng, Hữu thừa tướng Nguyên là Toa Đô đem 50 vạn quân, nói phao là mượn đường đi đánh Chiêm Thành, nhưng thực ra là sang xâm lược nước ta⁴.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Bấy giờ có cá sấu đến sông Lô⁵. Vua sai Hình bộ thượng thư Nguyễn Thuyên làm bài văn ném xuống sông, cá sấu bỏ đi. Vua cho việc này giống như việc của Hàn Dũ⁶, bèn ban gọi là Hàn Thuyên. Thuyên lại giỏi làm thơ phú quốc ngũ. Thơ phú nước ta dùng nhiều quốc ngữ, thực bắt đầu từ đấy.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Mùa đông, tháng 10, vua ngự ra Bình Than⁷ đóng ở vũng Trần Xá⁸ họp vương hầu và trăm quan, bàn kế sách công thủ và chia nhau đóng giữ …

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 1 Tức Trần Di Ái.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 2 Có lẽ là đạo quân Tống lưu vong do nhà Trần thu nạp.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 3 Tức Lạng Sơn.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 4 Toa Đô: tên Mông Cổ là Xôghetu (Sôgatu). Thực ra Toa Đô mang 5.000 quân đi đường thủy từ Quảng Châu đánh Chiêm Thành từ tháng 11 năm Nhâm Ngọ (1282), còn kẻ chỉ huy 50 vạn quân Nguyên xâm lược Đại Việt là Thoát Hoan và Lý Hải Nha.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 5 Tức sông Hồng.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 6 Hán Dũ: tên tự là Thối Chi, người Nam Dương, Trịnh Châu đời Đường, có tài văn thơ. Tương truyền rằng: Khi làm quan ở Triệu Châu, thấy nơi đó có nhiều cá sấu, Hàn Dũ làm bài văn tế cá sấu ném xuống nước, cá sấu liền bỏ đi hết.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 ^⇡ 7 Đoạn sông Lục Đầu chảy qua huyện Chí Linh tỉnh Hải Hưng ngày nay.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 8 Vũng Trần Xá: (Trần Xá loan), có lẽ là chỗ hợp lưu hai con sông Thái Bình và Kinh Thầy. Chỗ này về sau vẫn còn xã Trần Xá.