Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 47a47b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 塟之。[47a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … táng chi .

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇遣人送安姿公主（聖宗季妹）于脱驩，欲舒國難也。[47a*1*4]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Khiến nhân tống An Tư công chúa (Thánh Tông quý muội) vu Thoát Hoan, dục thư quốc nạn dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇保義王陳平仲（王黎大行之後，瑞宝公主醮也。祖父於太宗時賜姓）再與賊戰於拖幙洲（即天幕今幔幬洲是），死之。[47a*2*3]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Bảo Nghĩa vương Trần Bình Trọng (vương Lê Đại Hành chi hậu, Thụy Bảo công chúa tiếu dã. Tổ phụ ư Thái Tông thời tứ tính) tái dữ tặc chiến ư Đà Mạc châu (tức Thiên Mạc kim Mạn Trù châu thị), tử chi.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 時，王被擒不食。[47a*3*18]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thời, vương bị cầm bất thực.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 賊詰國事，不答。[47a*4*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tặc cật quốc sự, bất đáp.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 曰：「為北王乎？」王厲聲曰：「寕為南鬼，不為北王。」[47a*4*7]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Viết: “Vi Bắc vương hồ?” Vương lệ thanh viết: “Ninh vi Nam quỷ, bất vi Bắc vương”.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 遂遇害。[47a*5*5]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Toại ngộ hại.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 賊兵勢逼，二帝潜御小舟行三峙元。[47a*5*8]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tặc binh thế bức, nhị đế tiềm ngự tiểu chu hạnh Tam Trĩ nguyên.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 命引御舶出玉山，以疑賊情。[47a*6*3]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Mệnh dẫn ngự bách xuất Ngọc Sơn, dĩ nghi tặc tình.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 時，乘輿播遷，而國峻素負奇才，又有安生王夙釁，眾多猜疑，國峻扈從手持木杖末有錞（音純，形如鍾有舌），人皆側目睨之。[47a*6*14]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thời, thừa dư bá thiên, nhi Quốc Tuấn tố phụ kì tài, hựu hữu An Sinh vương túc hấn, chúng đa sai nghi, Quốc Tuấn hộ tòng thủ trì mộc trượng mạt hữu thuần (âm thuần, hình như chung hữu thiệt), nhân giai trắc mục nghễ chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 國峻抽其錞投之，但持空杖而行。[47a*9*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Quốc Tuấn trừu kì thuần đầu chi, đản trì không trượng nhi hành.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 又凡事多類此。[47a*9*14]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Hựu phàm sự đa loại thử.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 史臣吳士連曰：大臣處危疑之地，必誠意交孚，明晢善處，如隨之九四，然後能保名譽、成事功，不然取禍必矣。[47b*1*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Đại thần xứ nguy nghi chi địa, tất thành ý giao phù, minh triết thiện xử, như Tùy chi cửu tứ, nhiên hậu năng bảo danh dự, thành sự công, bất nhiên thủ họa tất hĩ.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 唐之郭子儀，陳之陳國峻有焉。[47b*3*7]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Đường chi Quách Tử Nghi, Trần chi Trần Quốc Tuấn hữu yên.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 三月，甲戌，朔，二帝捨舟而從步至水注，取舟出南趙江（即水棠縣）逾大旁海，幸清化。[47b*4*2]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Tam nguyệt, Giáp Tuất, sóc, nhị đế xá chu nhi tòng bộ chí Thủy Chú, thủ chu xuất Nam Triệu giang (tức Thủy Đường huyện) du Đại Bàng hải, hạnh Thanh Hóa.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 〇上位文昭侯弄行于脱驩，既而昭國王益稷及范巨地、黎演、鄭隆等皆挈家降元。[47b*5*16]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 〇 Thượng vị Văn Chiêu hầu Lộng hàng vu Thoát Hoan, ký nhi Chiêu Quốc vương Ích Tắc cập Phạm Cự Địa, Lê Diễn, Trịnh Long đẳng giai khiết gia hàng Nguyên.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 𥘉，益稷未生時，太宗夢見臣人有三眼，從天而下，言於太宗曰：「臣為上帝所責，願託於帝，[47b*7*7] 後乃北㱕。」[47b*9*3]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Sơ, Ích tắc vị sinh thời, Thái Tông mộng kiến thần nhân hữu tam nhãn, tòng thiên nhi hạ, ngôn ư Thái Tông viết: “Thần vi Thượng đế sở trách, nguyện thác ư đế, hậu nãi Bắc quy”.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 及益稷生，額中有文，隱然如眼形，…… [47b*9*7]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Cập Ích Tắc sinh, ngạch trung hữu văn, ẩn nhiên như nhãn hình, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 … [47a] chôn Kiện tại đó.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Sai người đưa công chúa An Tư (em gái út của Thánh Tông) đến cho Thoát Hoan, là muốn làm thư giãn loạn nước vậy.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Bảo Nghĩa Vương Trần Bình Trọng (Vương là dòng dõi Lê Đại Hành, chồng sau của công chúa Thụy Bảo, ông cha làm quan đời Thái Tông, được ban quốc tính) đánh nhau với giặc ở bãi Đà Mạc, nay là bãi Mạn Trù) bị chết.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Khi bị bắt, Vương không chịu ăn, giặc hỏi việc nước, Vương không trả lời, giặc hỏi Vương: “Có muốn làm vương đất Bắc không?”.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Vương thét to: ”Ta thà làm ma nước Nam chứ không thèm làm vương đất bắc”, rồi bị giết.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Thế giặc bức bách, hai vua ngầm đi chiếc thuyền nhỏ đến Tam Trĩ nguyên¹, sai người đưa thuyền ngự ra Ngọc Sơn² để đánh lừa giặc.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Lúc ấy, xa giá nhà vua phiêu giạt, mà Quốc Tuấn vốn có kỳ tài, lại còn mối hiềm cũ của Yên Sinh Vương³, nên có nhiều người nghi ngại. Quốc Tuấn theo vua, tay cầm chiếc gậy có bịt sắt nhọn. Mọi người điếu gườm mắt nhìn. Quốc Tuấn liền rút đầu sắt nhọn vứt đi chỉ chống gậy không mà đi, còn nhiều việc đại loại như thế.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 [47b] Sử Thần Ngô sĩ Liên nói: Bậc đại thần ở vào hoàn cảnh bị hiềm nghi nguy hiểm, tất phải thành thực tin nhau, sáng suốt khéo xử, như hào cửu tứ của quẻ Tùy⁴ thì mới có thể giữ tròn danh dự, làm nên sự nghiệp. Nếu không thế thì nhất định sẽ mang tai họa. Quách Tử Nghi nhà Đường, Trần Quốc Tuấn nhà Trần đã làm được như vậy.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Tháng 3, ngày Giáp Tuất, mồng 1 hai vua bỏ thuyền đi bộ đến Thủy Chú⁵. Lấy thuyền ra sông Nam Triệu⁶ (tức huyện Thủy Đường) vượt biển Đại Bàng⁷ vào Thanh Hóa.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Thượng vị Văn Chiêu hầu [Trần] Lộng đầu hàng Thoát Hoan. Kế đó, Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc và bọn Phạm Cự Địa, Lê Diễn, Trịnh Long đem gia thuộc đầu hàng quân Nguyên.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Trước kia, khi Ích Tắc chưa sinh. Thái Tông mộng thấy thần nhân ba mắt từ trên trời xuống nói với Thái Tông:

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 “Thần bị thượng đế quở trách, xin thác sinh là con vua, sau lại trở về phương Bắc”.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Đến khi Ích Tắc sinh, giữa trán có vài vết lờ mờ như hình con mắt, …

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 1 Tam Trĩ nguyên: là sông Ba Chẽ, ở huyện Ba Chẽ, thuộc tỉnh Quảng Ninh.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 2 Ngọc Sơn: tên mũi biển thuộc châu Vạn Ninh tỉnh Quảng Yên đời sau, gần Móng Cái, nay thuộc tỉnh Quảng Ninh.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 3 Chỉ việc Thái Tông cướp vợ của Yên Sinh Vương Trần Liễu, thân phụ Hưng Đạo Vương.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 4 Lời hào cửu tứ, quẻ Tùy của Kinh Dịch: “hữu phu, tại đạo, dĩ minh, bà cửu”, nghĩa là: “Thành thực, phải đạo, sáng suốt xử trí thì sao có lỗi”.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 5 Thủy Chú: có lẽ ở vào khoảng huyện lỵ Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh ngày nay.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 6 Sông Nam Triệu: thời bấy giờ là con sông từ ngã ba Nam Triệu nay là xã Vũ Yên, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng chảy ra biển.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 7 Cửa biển Đại Bàng nay là cửa Văn Úc thuộc huyện Kiến An, Hải Phòng. Biển Đại Bàng là vùng biển ngoài cửa Văn Úc.